QAZAQSTANNYŃ ULTTYQ PAVILONY
Astananyń sıpaty men sáýletin asqaqtatty
Álemdik ámbebap dodaǵa Qazaqstan da qyzýlylyqpen kirisip ketti. Buryn pavılondy jalǵa alyp, jasaýyn jaıatyn elimiz bul joly 1240 sharshy metrge óz qolymen qurylys salyp, qonysyn bekem qondyrdy. Atam qazaqtyń kıiz úıiniń keregesi men shańyraǵy sonadaıdan qylań berip, sezim qylyn sherterdeı. Baýyryna janastyrylǵan “Báıterektiń” ushar basynda baqyt qusy qalyqtap júrgendeı... Qazaqstan Úkimetiniń basshysy Kárim Másimov 31 sáýirde bul aıtýly kórmeniń ashylý saltanatyna jıyrma memleket jetekshileriniń sanatynda qatysqanda da táýelsiz memleketimizdiń órleý tetikterin dóp basyp baıandap, el bolashaǵynan keleli syr sýyrtpaqtaǵan. Sonymen, Qazaqstannyń ulttyq pavılonynyń óresi qandaı? Kóz synynan ótkizelikshi. Kórshini tańdamaıdy desek te, Japonııa men Ońtústik Koreıaǵa ıyqtasa, qanattasa oryn tepken Qazaqstan pavılony qutty jerge kelisti túskendeı bolyp, kóńil ornyqtyrady. Ár eldiń toqsan qatpar bolmysynan bir qaraǵanda-aq ózindik syr túıgizetin pavılondardyń syrtqy pishini áp degende jaqut erekshelikterimen kózge jylyushyraı qalǵanymen, birden tylsymyn asha qoımaıdy. Mine, óz bosaǵamyzdan oń aıaǵymyzben attadyq... Qazaqstannyń ulttyq pavılony ózindik ataýly mánimen jeti aımaqqa bólingen eken. Bárin aralap shyqqan kórermen qanaǵattanary haq. Mysaly, “Tanym aýmaǵyn” alsaq she? Astana qalasy týraly jınaqtalǵan málimetter tasqyny baıtaq eldiń tanystyrylym qaqpasy derlik. San qyrly tehnologııalyq tetikter kómegimen elimizdiń kóne dáýirinen bastap búginge ulasqan jemisti joldaryn, qyzyqty da qıly taǵdyryn árkim talǵammen talǵap, saralaı alady. Al, “Interaktıvti oıyn-saýyq” aımaǵyna kirgen adam el men elorda tutastyǵyn odan ári tarıhı derektermen baıyta túsedi. Munda Astananyń tabystary, bolashaq múmkindikteri vızýaldi aqparattarmen aıshyqtalǵan. Qazaqstannyń ınteraktıvti kartasy beınelengen kópqyrly ekrandardan eldiń ǵajap ta tańsyq kórinisterin tamashalaýǵa bolady. Ekrandarǵa kóz salǵan kelýshiler elimizdiń kópultty halqynyń turmys-tirshiliginen, salt-dástúrinen, ár óńiriniń tańdaı qaqtyrarlyq tabıǵatynan, árıne, Astana haqyndaǵy málimetterden tańsyqtyq ańsaryn basatyndaı. Syrt kórermender úshin ekinshi qabatta ornalasqan “4D– kınoteatr” aımaǵy telegeı-teńiz tylsymyna qanyqtyra tartyp jóneledi. Munan Qazaqstannyń naqty álemin tereńirek tanyp bilýge múmkindikter zor. Joǵary sapaly beınematerıaldar legi asa talǵamdy kórkem tolǵaýlarǵa ulasyp, kókeıdi túrtkilegen ne bir suraqtarǵa jaýap usynary kámil. Qazaq halqy qandaı klımattyq jaǵdaıda ómir súrip jatyr eken? Muny bilmekke yntyzarlyqty “Qys” aımaǵyn aralaǵanda sál-pál basýǵa bolar-aý. Eldiń tórt buryshynda túrlishe qubylyp, túrlenetin árqalaı raıly qaharly qys ásem Astanaǵa qandaı meıirim tanytar? Qapyryq ystyqtan qorǵalaqtap ishke kirgen tańyrqaýshy adam bir sát qys kórinisin qyzyqtap qana qoımaı, janǵa jaıly qońyr salqyn lepten naǵyz qursaýly tabıǵattyń yzǵaryn naqpa-naq sezinetindeı. Jas Astanany kórýge degen ińkárlik ózinshe bir qulshynysty oıatady. Búginde qaı tilde bolsyn jıi estilip qalatyn “Qazaqstan. Astana. Nazarbaev” tirkesterine tańǵala almaısyz. О́ıtkeni, bul uǵymdardyń máni ajyramastaı bop, qurysh bitimge aınalyp ketkeli qashan. Osyndaı ystyq ańsarmen “Astana alańy” aımaǵyna bas suqqandar bıiktigi 18 metrlik “Báıterekke” tamsana qarap, qumarynan shyǵady. Jáne de kádimgideı alýan túske boıalyp, myń qubylyp janar sýyrady. “Meni kór de Astanany elestet, baıtaq elimmen etene tanys bol”, – dep mańaıyna jar salyp, pańdanyp turǵandaı ma? Siz endi birte-birte pavılon qyzyǵyn támamdaýǵa da taqap qaldyńyz. Ondaı sezimge “Jumsaq minber” aımaǵyna kelgende, yqtııarsyz bólenesiz. Qazaqstanmen qoshtasyp qalaıyn degendeı, qımastyqpen alaburta túsesiz. Bul aımaq negizinen dem alý, kóńil kóterý, manadan bergi mıǵa jınaǵan derek-málimetterdi suryptap, sapalastyryp, “ne bildim, ne kórdimge” tııanaq izderlik ári súıinishti sabyrlylyqqa ulasqan mezettik baısal kúı keshtiredi. Áne, qazaq ánderi áýelep, kúıleri kúmbirlep júrekterge nur bop quıyldy. Dalasy qandaı keń bolsa, óneri de sondaı erkin ekenine, buǵalyqsyz tulpardaı adýyndy ekpinine ekiniń biriniń kózi jetkendeı. Eskertkishke sýretke túsip, eńselenip ketken qonaqtarda esep joq. Áserli shaq – shekarasyz álem. Endi bireýler túrli-tústi jaryqpen árlenip, ásemdengen álem kartasynan astanalar shoǵyrymen “júzdesip” jaıdarman kúıge engen. Kelýshilerdiń lezde bildirgen lebizderi nemese jazyp qaldyryp jatqan pikirleri taıǵa tańba basqandaı bolyp ekrannan bederlenip tur. Bizben ere túsip, kórme qyzyǵyna elitkendeı kúı keshken oqyrmandarym, sál shydasańyz, pavılon saıahaty áne-mine sarqylyp ta qalypty. Ony “Syı-joralǵy dúkeni” aımaǵyna bas suqqanda aıqyn sezinesiz. Kóz arbap, qumarlyq alaýyn mazdatqan ne san sándi buıymdardyń qaısysyn qalar edińiz? Erkińizde. Lyqsyp tur tańdaýyń. Ulttyq naqyshty, minsiz sheberlik qoltańbalary qaı ulttyń tórinde tursa da, tula boıy tunǵan tanymymen tarta túser ózine. Qol óneriniń qaıtalanbas quıylymdaryn aıtsaıshy. Qyzyǵyp satyp alǵan mýzykaly dısk dorbańda jatyp-aq qazaq jyryn jyrlap qoıa beretindeı kúpintip jiberedi... ...Shýy basym Shanhaıdyń kelisti tórine jaıǵasqan Qazaqstannyń ulttyq pavılony osyndaı-osyndaı qyzyqtarymen jan baýraıdy. Pavılondar... Birimen biri ıektesken, dara bitimdi, sırek keskindi olardyń ózindik “úmiti” de joq emes. “EKSPO- 2010” kórmesinen soń arnaýly komıssııanyń elep-eksheýinen syr bermeı ótken ulttyq pavılondar Qytaımen mádenı almasýlar bazasy retinde birjola turaqty kórilimge qyzmet etpek eken. Mundaı múmkindikten Qazaqstan da dámeli. ... Boqyraýǵa deıin qyzyǵy men shyjyǵy tarqamaıtyn Qoıandy jármeńkesindeı, jarty jyl boıy kórermenniń jarǵaq qulaǵyn jastyqqa tıgize qoımaıtyn shanhaılyq kórmeler dodasynda, 5 maýsymda, qazaqstandyq pavılonnyń ekspozısııalar bazasy negizinde respýblıkamyzdyń Ulttyq kúni atalyp ótiledi. Sol ulystyń uly kúninde jolyǵysqansha, áleýmet! Qaısar ÁLIM – Shanhaıdan.
