TASS SÝRETINDEGI TО́LEGEN

Táýelsiz el bolyp, bir kezdegi Keńes Odaǵynan enshimizdi tolyq alǵandiki me, áıteýir Uly Otan soǵysy degen máselege jasańdaý kezben salystyrǵanda qasańdaý qaraı bastaǵanymyzdy qaıdan jasyraıyq?! Onyń ústine orys tarıhshylaryna da daýa joq. Uly Otan soǵysynyń tarıhı mánin tú­sirip boldy ózderiniń túsi­nigimen. “Dúnıejúzilik soǵysty eki qanqumardyń oıyny” dep baǵalaıdy anturǵandar. Sábıt Muqanovsha aıtqanda, olardiki de jón be, qalaı? Sol soǵysty bol­dyrmaýǵa da múmkin edi ǵoı. Qaı­tesiń. Qansha bozdaq ólim qushty?! Qansha adam aýylda qaıǵy shekti. Talaı shańyraq jabylyp, talaı jas arýdyń baǵy kúıdi. Álgi jańa tarıhshylardyń jańa paıym­daýlaryn qabyldaı almaıtyn bir sát bar. Eki qanqumar ózimen ketsin, álgi 27 mıllıon bozdaqty qaı­temiz sol soǵysta opat bolǵan? Ákem marqumdy oılaǵan sátte meni osyndaı alaquıyn suraqtar qaýmalaıdy. Ol – Uly Otan so­ǵysynyń aıbyndy jaýyngeri edi. Ákem ǵana ma? Joq. Týǵan inisi Er­góbekov Dúısen de qolyna be­rilgen “brondy” tapsyryp “óz er­kimen” maıdanǵa attanyp, qa­har­ly soǵystan qaıtpaı qaldy emes pe?! Nemere inileri Qol­da­sov, Joldasovtar she?! Olar jaı­yn­da oılaı bastasam-aq ishimdi ala­quıyn sezimder ýildep alyp bara jatady. Nege? Ony ózim de túsine bermeımin. Sondaı kúnniń birinde “So­sıa­lıstik Qazaqstan” gazeti tigin­disin aqtaraıyn. Jasyryp ke­re­gi ne, izdegenim ákedeı áziz adam Beısekeń (Beısembaı Ken­jebaıuly) týraly málimet edi. Ony taptym da. “Sosıalıstik Qazaqstan” gazetiniń bir betiniń ja­rymyn ala jarııalanǵan “An­ton Chehov” atalatyn dúnıege kóz júgirte bastadym. Jaqsy-aq ja­zylypty maqala. Uly orys jazý­shysy týraly týyndysyn Beıse­keń: “Chehov sııaqty adamdy eske alýdyń ózi bir rahat. Ony eske túsirgende óz ómirińe erekshe bir kúsh-qýat, erekshe bir tereń mán paıda bolady”, dep aıaqtapty. Kóp oqyǵan kisiniń minezi. Klas­sıkany túsinip, túısinip oqyǵan kitabı adamnyń úni. Qaıran Beı­sekeń! Jazýdyń ǵana emes, oqý­dyń da “kýlt” kezinde ómir súr­gen, ádebıetke bar ǵumyryn arna­ǵan aıaýly adam-aı. Qazirgi jazý túgili oqýdyń ózin jatsyrap ket­ken urpaǵyńdy kórseń qandaı kúı­de bolar ediń?! Aýyr oıdyń jeteginde gazet­tiń ekinshi betin aýdaryp tasta­dym. Jýrnalıstik áýesqoılyq. I.V.Stalınge jaǵyný joldaýy, tabyný sózderi. “Siz bolmasańyz kún shyqpas edi... Aı týmas edi... Sizdiń tapsyrmańyz... Siz úshin soǵysamyz. Siz úshin jeńemiz jaýdy... ” Astapyralla! Kózderin kórinbeıtin kózbaılaýyshpen baılap tastaǵan bodan, qul halyqtyń úni. Qoǵam qasireti, ýaqyt úni. Ári kettim. O, Alla! Myna bir qabaǵy qatyńqy jas azamatty qarańyz. Maǵan áskerı kıimdegi kisi jy­lyushyrap barady. Túri tanys se­kildi. Apyraı, mynaý aǵaı ǵoı, ákemniń inisi, aǵam ǵoı... Tólegen marqum. Sýretke úńile tústim. “Maıdandaǵy Armııa (1 Ýkraı­na maıdany) SÝRETTE: Nemis basqyn­shy­laryna qarsy urysta erliktiń já­ne batyrlyqtyń úlgisin kór­setkeni úshin Qyzyl Juldyz or­de­nimen, III dárejeli Dańq orde­nimen, eki “Batyrlyǵy úshin” me­dalimen jáne “Úzdik pýlemetshi” belgisimen nagradtalǵan Tólegen Qoldasov. Qoldasov joldas soǵysqa deı­in Ońtústik Qazaqstan obly­synyń Sháýildir aýdanyndaǵy “Otyrar” bastaýysh mektebinde oqytýshy bolǵan. Sýret TASS-tiki.” Sarǵaıǵan gazettiń soǵys jyl­daryndaǵy aýyrtpashylyǵyn arqalaǵan sarytap betin aldyma tosyp, kóz ala almaı kóp otyr­dym. Tólegen Qoldasov keshegi “Sosıalıstik Qazaqstan” gazeti betinde ózi týraly osyndaı sýret­ti aqparat jarııalanǵanyn bildi me? Joq pa? “Sýret TASS-tiki”. Olaı bolsa burynǵy Keńes Oda­ǵyna keń taraǵan shyǵar bul málimet. Árıne, soǵysqa qatys­qan adamnyń bári – Batyr. De­genmen de, meniń aǵamnyń batyr­lyǵynyń jóni bólekteý sekildi. Ol kisi maıdannan qaıtyp kelip, otbasyn qurady. О́ziniń aǵartý­shylyq qyzmetin jalǵady. Bizge sabaq berdi. Ákeıge kelip erkelep otyratyny emis-emis kóz aldym­da. Soǵys jaıynda aıtýdy unat­paýshy edi. Keıde júz gramdatyp jiberetini de bala da bolsam kóz aldymda qalypty. Soǵys zarda­by... Budan bes-alty jyl buryn dúnıeden ótti, marqum! 1944 jyly 16 maýsymda “So­sıalıstik Qazaqstanda” jarııa­lanǵan sýretti aqparat! Zulmat so­ǵys aıaqtalǵaly 65 jyl. Al my­na materıaldyń elimizdiń bas ba­sy­lymynda jarııalanǵanyna 66 jyl. Kisini qýanysh áldıleıdi ádet­­te. Al, meni ókinish býyp otyr... Dúbára sezim jeteginde qaıy­ra “SQ-ǵa” júginip otyrǵa­­­­nym... О́ziń joqsyń, aǵa, myna ja­ryq dúnıede! Urpaǵyń bar. Aman bolsyn. Al seniń rýhyń salamat bolsyn, peıishte nuryń shal­qy­ǵaı, keńestik bodan kezeńniń qaısar jaýyngeri! Qulbek ERGО́BEK. TÚRKISTAN.