SALMAQ SAPAǴA SALYNDY

Aqtaýda halyqaralyq “Mańǵystaý sapa” forýmy ótti Halyqaralyq deńgeıdegi bul basqosýdy “Atameken” odaǵy ulttyq ekonomıkalyq palatasynyń fılıa­ly “Aqtaý Konsaltıng kompanı” se­riktestiginiń qatysýymen Mańǵystaý oblysy ákimdigi uıymdastyrdy. Atyraý, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Ońtústik Qazaqstan, Mańǵystaý oblystary bıznes qaýymdastyqtary ókilderi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń “Altyn sapa” syıly­ǵynyń ıegerleri, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń ókilderi qatysqan forýmda halyq­aralyq deńgeıdegi ǵalymdar AQSh, Japonııa, Reseı, Ýkraına jáne Qazaqstannyń sapa problema­lary­men aınalysýshy belgili akademıkter men sapa kóshbasshylary qaýymdas­tyǵynyń músheleri boldy. Mańǵystaý oblysy ákiminiń birinshi orynbasary A.Aıtqulovtyń, Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginiń departament dırek­tory A.Nurabaevanyń, “Nort Kaspıan opereıtıng” kompanııa­sy­nyń bas menedjeri M.Pekarskııdiń, Reseıdiń sapa problemalary jónin­degi akademııasynyń akademıgi Iý.Adlerdiń, Ýkraınanyń sapa júıesi ortalyǵynyń dırektory T.Kalıtanyń, Japonııa LSA halyqaralyq agenttiginiń ókili H.Sýzýkıdiń t.b. baıandamalary tyń­­dalyp, tájirıbeler ortaǵa salyndy. Forýmnyń Qazaqstanda ótýine oraı sóz alǵandar qazaqstandyq kompa­nııalardyń básekege qabilettiligin arttyrý, otandyq kompanııalar shy­ǵaratyn taýarlar men kórsetiletin qyzmet sapasynyń deńgeıin arttyrý, Búkilálemdik saýda uıymyna kirýge daıyndyq jaıyna toqtalyp, ózara pikir almasty. Osy rette Soltústik Kaspıı jobasyn júzege asyrýdyń sheshýshi kezeńi bastalǵandyǵy tilge tıek etilip, Qashaǵan ken ornynyń álemdik mańyzy, ony ıgerý bary­syn­daǵy san-salaly jumystardyń, qural-jabdyqtardyń halyqaralyq sapa standarttaryna saı bolý kerek­tigi de sóz bolady. Jalpy, atalmysh fo­rým sapa deńgeıin arttyrýǵa ba­ǵyt­talǵan bıznes-qaýymdastyq ókil­deri úshin paıdaly basqosý boldy. Jolaman BOShALAQ AQTAÝ. ÁRIPTESTIK BAILANYSTY NYǴAITÝǴA MÚDDELI Esildiń sol jaǵalaý­ynda Ger­manııanyń Qazaqstandaǵy jyly aıasynda álemniń avtobıznes sala­synyń kósh basynda turǵan BMW konsernine tıesili jańa avtoor­talyqtyń alǵashqy irgetasy qalan­dy. Sala mamandarynyń sózine qaraǵanda, bul aýqymdy jobanyń júzege asýyna 3 mlrd. AQSh dol­laryna jýyq ınvestısııa quıylǵan eken. Beıbitshilik jáne kelisim saraı­ynda atalǵan ortalyqtyń qury­ly­syna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótti. Buǵan deıin mundaı press-týrlar Qazaqstannyń iri qalalary sanatyndaǵy Almaty, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynda uıymdas­tyrylypty. Elordada ótken sharaǵa “As­tana Grýpp” kom­panııasynyń prezıdenti Nurlan Sma­ǵulov, BMW Group-tyń atqarý­shy dırektory Alan Harrıs, Ger­manııa Federatıvtik Respýblıka­sy­nyń Qazaqstandaǵy elshisi Raıner Shlageter qatysty. BMW Group-tyń atqarýshy dırektory Alan Harrıs talaı jyl­­­dan beri dúnıejúzilik avtobız­nes salasynda shashasyna shań juq­tyrmaı júrgen kompanııa tóńi­regindegi óz oıyn keńinen tarqatty. “Álemdik qarjy daǵdarysynyń beleń alǵanyna qaramastan, bizdiń básekeli bıznesimiz óz qarqynyn bá­­s­eńdetken joq. Eger sońǵy máli­metterge súıensek, 2010 jyldyń alǵashqy tórt aıyndaǵy kórsetkish boıynsha biz kóshbasshylyq tizgindi óz qolymyzda ustap kelemiz. Bo­la­shaqta da bul úderis jalǵasa beredi degen senimdemiz”, dedi Alan Harrıs. Sala mamandary Germanııanyń Qazaqstandaǵy jyly konsernniń saýda rynogyndaǵy bedelin ese­leýge múmkindik beredi degen úmitte ekendikterin jetkizdi. Al jalpy elimizde búginge deıin 1 myńǵa tarta BMW kóligi satylypty. ALAShORDA – QAZAQ MEMLEKETTILIGINIŃ BIR KО́RINISI Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada Alash kósemderiniń ómir joly men qyzmetterine arnalǵan “Alashorda” derekti fılmi kórsetildi. Sháken Aımanov atyndaǵy “Qazaqfılm” kınostýdııasynda túsirilgen bul fılmniń rejısseri – QR eńbek sińirgen qyzmetkeri, Qazaqstan Kınematografıster odaǵynyń múshesi, kınodokýmentalıst Qalıla Omarov, ssenarııin jazǵan jýrnalıst Bolat Múrsálim. Qarǵa tamyrly qazaqtyń basy­nan keshken zulmattary az bolmaǵan. Ásirese, ker zamannyń qyspaǵynda ket­peı, halqynyń ult retinde uıy­sýyn kózdegen, qazaq jurtynyń rý­ha­nı azattyǵy jolynda kúresken tul­ǵalardyń basyna tóngen náýbet jyldar qatparly tarıhtyń qoınaý­ynda máńgige saqtalary anyq. Al ony ult jadynda óshpesteı etip jań­ǵyrtý – keıingi urpaq enshisinde. “Alash­orda” fılmi sol bir kúrdeli de qym-qıǵash kezeń kórinisterinen sana ıi­rimine sáýle taratýdy maqsat tutqan. “Qazaq tarıhy kúrdeli. Qazaq taǵdyry árqıly. Sonyń ishinde bir adamnyń ǵana emes, búkil eldiń qa­siretine, ulttyń qasiretine aınalǵan oqıǵalar bolǵan. Ony eshqashan esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Sondyq­tan el jáne óskeleń urpaq bolyp, tarıhymyzdaǵy sondaı sátterdi eske alyp, Alash ardaqtylarynyń rýhyna bas ııýimiz qajet. Sondyqtan Alash arystaryna arnalǵan mundaı fılmniń kórsetilýi – zańdy. Alash arystarynyń árqaısysy – bir-bir tarıh. Árqaısysy – tarıhtyń qun­dy deregi. Biz keıde qazaq memleket­tiligi tarıhynyń izin taba almaǵandaı bolyp jatamyz. Al shyn mánine kelgende, Alashorda da bizdiń tarıh­taǵy memlekettiligimizdiń bir kórinisi bolatyn”, – dedi fılm jurtshy­lyqqa usynylar aldynda sóılegen sózinde Baılanys jáne aqparat mınıstrligi Aqparat jáne muraǵat komıteti tóraǵasynyń orynbasary, aqyn Erbol Sháımerden. Al atalǵan derekti fılmniń re­jısseri Qalıla Omarov Alash kó­semderine arnalǵan fılmniń dúnıe­ge kelýine 2 jyldaı ýaqyttyń ket­kenin, “bir hám birinshi qazaq” atan­ǵan ult zııalylaryna arnalǵan mun­daı fılmderdiń mańyzy aıryqsha ekendigin alǵa tartty. Bir atap óter­ligi, Qalıla Omarovtyń túsirgen de­rekti fılmderiniń basym kópshiligi, ulttyń betke ustar asyldaryna, ta­rıh­tyń aqtańdaq betterine arnalǵan. “Mirjaqyptyń oralýy”, “Zamana sherý”, “Maǵjan” sekildi týyndylar sonyń aıǵaǵy. “Derekti fılm 2008 jyldyń qyrkúıegi men 2009 jyldyń aqpan aıy aralyǵynda túsirilgen. Onyń basty ózegi – qazaq halqy úshin, qa­zaq memlekettiligi úshin saıası je­ńis­ti alyp bergen, ózderin sol jolda qurbandyqqa shalǵan alash qaırat­kerleri. О́kinishke oraı, búgingi tańda olardyń saıası sahnadaǵy eńbekteri týraly týyndylar bar, al jeke ómirleri týraly derekti fılmder joqtyń qasy. Mine, osy másele eskerilse ıgi”, dedi Q.Omarov. Derekti fılm Alash qaırat­kerleriniń tarıhı muralary men óshpes izderi saırap jatqan Oryn­bor, Peterbor, Semeı, Almaty qala­larynda túsirilipti. “Alashorda” fılminiń bir ereksheligi, onda Alash qozǵalysyna tikeleı qatysty birneshe tarıhı ǵımarat tuńǵysh ret kórermen nazaryna usynyldy. Son­daı ǵımarattardyń ekeýi Orynbor qalasynda ornalasqan. Professor Q. Atabaev taýyp, dáleldegen birinshi úı “Halyqtyń qulaǵy, kózi hám tili” bolǵan “qazaq” gazetiniń redaksııasy (1913-1918 jj.) ornalasqan ǵımarat bolsa, ekinshisi 1917 jyly I jáne II Jalpy qazaq sezderi ótip, “Alash” partııasy, Alash­orda úkimeti, Alash avtonomııa­sy dúnıege kelgen qasıetti qarashańyraq. Semeı qalasynyń qazir Jańa Semeı atalatyn bir bóligi sonaý 1916-20 jyldary resmı túrde Alash qalasy atanǵany tarıhtan belgili. Fılmde kórsetilgen taǵy bir ǵımarat alǵash Alash týy tigilgen osy qaladaǵy Alashordanyń ortalyq úkimeti ornalasqan (1918-20 jj.) úı. Reseı ımperııasynyń otarlaý saıasatynyń tamyryna balta shabý­dy, sol saıasattyń kesirinen túrli gýbernııalarǵa bólshektengen qazaq jerin biriktirýdi, eń bastysy qazaq memlekettiligin qalpyna keltirýdi kózdegen Alash arystary rýhyna arnalyp túsirilgen fılmde Á.Bó­keıhanov, M.Dýlatov, M.Jumabaev, H.Dosmuhamedov, A.Baıtursynov, S.Qojanov syndy tutas bir ulttyń qasıetine aınalǵan tulǵalardyń saıası kúreskerligi aıryqsha kórinis tapqan. Láıla EDILQYZY. TIL – ULT BOLAShAǴYNYŃ KEPILI Mádenıet mınıstrligi Til komıtetiniń uıymdastyrýymen Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 15 jyldyǵyna arnalǵan “Til. Ult jáne Táýelsizdik” atty respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti. Konferensııa barysynda elimiz táýelsizdik alǵannan bergi ýaqytta memlekettik til dárejesin kóterýde nendeı sharýalar atqaryldy, qandaı jetistikterge qol jetkizdik, halyqtyń qazaq tili – memlekettik tilge degen qurmeti qandaı, respýb­lıkamyzdaǵy til saıasaty qalaı jú­zege asyrylýda degen ózekti má­seleler talqyǵa salynyp, qyzý pikirtalas júrgizildi. Til taǵdyry – ult taǵdyry, ur­paq taǵdyry. Memlekettik til tó­ńireginde búgingi kúnge deıin aıtyl­maǵan sóz, istelmegen is qalmaǵan da shyǵar. Basshydan qosshyǵa deıin san jyldardan beri til má­se­lesin nazardan tys qaldyrmaı, bel­sendilik tanytýdyń nátı­je­sin­de qazir biraz jetistikterge jettik. Alaıda, táýelsizdik alǵannan bergi ýaqytqa deıin áli de bolsa mem­lekettik til – qazaq tiliniń tolyq ústemdik almaı jatqany kóńilge kirbiń uıalatady. Álem elderiniń kó­bisi elimizdiń memlekettik tili qazaq tili ekenin bile tura, resmı tildiń mártebesi ústem ekendigin jaqsy biledi. Iá, bizge ózge tildi bilý qa­jet-aq. Alaıda óz ana tilińdi, mem­lekettiligińdi bildirtetin, ultty­ly­ǵyńdy daralaıtyn, táýel­sizdigińdi pash etetin memlekettik tildi bilmeý aıyp qana emes, ol úlken qylmys bolyp eseptelinetinin esten shy­ǵar­maǵan jón. Araı ÚIRENIShBEKQYZY.