Ádette, biregeı qasıetteri bar ártúrli jartylaı ótkizgish materıaldardy biriktirý geteroıdty dıodtardyń anyqtaý qabileti men jaýap berý ýaqytynyń tómendeýine ákeledi. Alaıda Nazarbayev University ǵalymdary ónimdilik qasıetterin saqtaı otyryp jáne tipti jaqsarta otyryp, geteroıdty fotodıodqa qosymsha múmkindikterdi qosqan. Úlgi tıtan nıtrıdi (TiN) qabatynan jáne myrysh kadmıı tellýrıdiniń (CdZnTe) qatty eritindisinen turady. Bul kombınasııa ǵaryshtyq nemese radıoaktıvti lastanǵan aýmaqtar sııaqty tótenshe ortalarda ıondaýshy sáýlelenýdiń zııandy áserleri astynda uzaq jáne senimdi jumys isteýge múmkindik beredi.
– Bizdiń basty úlesimiz jańa geteroıdty fotodıodtardaǵy sáýlelenýge tózimdiligimen tanymal optoelektrondyq materıaldardyń kombınasııasynda jatyr. Alynǵan úlgi tıtan nıtrıdiniń móldir juqa qabatynan jáne kadmıı-myrysh tellýrıdiniń qatty belsendi qabatynan turady. Bul kombınasııa, eń aldymen, fotodıodtyń óte joǵary ónimdiligine qol jetkizýge múmkindik berdi. Atap aıtqanda, olar jaýap berý ýaqyty men detektileý múmkindigi boıynsha basqa kúrdeli jartylaı ótkizgish analogterinen asyp túsedi. Biraq eń bastysy, biz kremnıı negizindegi analogtermen salystyrǵanda magnıtýdanyń úsh retine nemese 1000 ese joǵary radıasııalyq turaqtylyqqa qol jetkizdik, – deıdi ýnıversıtettiń assıstent professory Vıktor Brýs.
Usynylǵan geteroıdty fotodıodtardyń qosymsha qasıeti – olardyń sáýlelenýge tózimdiliginiń joǵarylaýy. Atalǵan qosymsha qasıet ýnıversıtette jumys isteıtin INURA ımpýlstik joǵary tokty ıondy údetkishtiń kómegimen tájirıbe júzinde tekserilgen. Akselerator 2019 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qoldaýymen Nazarbayev University jáne Loýrens Berklı ulttyq zerthanasynda besjyldyq ǵylymı-tehnologııalyq baǵdarlama aıasynda iske qosyldy. Impýlstik ıondyq údetkish uzaqtyǵy óte qysqa jáne joǵary qýatty ıondyq sáýleni jasaıdy.
– INURA údetkishinde ártúrli qoldanbalarǵa arnalǵan materıaldardy ózgertý úshin eksperımentter júrgizemiz. Professor Vıktor Brýs tobymen jumysymyzdyń bir bóligi retinde biz ǵaryshtaǵy jaǵdaıǵa uqsas jaǵdaılar jasaý úshin údetkishti ózgerttik. Nátıjesinde, jańa ázirlengen fotodıodtar synaqtan sátti ótti. Osylaısha, qazir bizdiń údetkishimizde materıaldardyń radıasııaǵa tózimdiligin tekserý múmkindigi bar. Onyń mańyzdy ereksheligin atap ótkim keledi: údetkishtiń jalpy qýat tutynýy shamamen 10 kılovatty quraıdy, biraq nanosekýndtyq sáýleniń ımpýlstik qýaty sharshy santımetrge 100 megavattan asady, – deıdi ýnıversıtettiń postdoktoranty Marat Qaıqanov.
Ǵalymdar jańa jartylaı ótkizgish materıaldar men qurylymdardyń ártúrli túrlerin paıdalana otyryp, kelesi urpaqtyń radıasııaǵa tózimdi optoelektrondy jáne fotoelektrlik qurylǵylaryn jasaý úshin geteroıdasııalyq fotodıod tujyrymdamasyn jetildirý jumysyn jalǵastyrady.
