EL AMAN BOLSYN, EL ÚShIN TÝǴAN ER AMAN BOLSYN!
Bir bul ǵana ma?! Elbasynyń kóregendigi men erliginiń arqasynda tól teńgemizdi der kezinde jasap, aı saıyn ósip, kún saıyn qulpyryp kele jatqan Astana syndy jas ta jasampaz qala salyp, EQYU-nyń sammıtin ótkizip, Astana deklarasııasyn qabyldap, t.b. tolyp jatqan tarıhı uly isterdi júzege asyryp, táýelsizdiktiń 22 jylynda ǵasyr júgin erkin kóterip kettik. Elbasy N.Nazarbaevtyń óz sózimen aıtsaq: «Qazaq eli ótken 22 jylda qyrýar is tyndyrdy. Biz úlgili damýdyń ózindik modelin qalyptastyrdyq. Árbir otandasymyzdyń júreginde elimizge degen sheksiz maqtanysh sezimin ornyqtyrdyq. Qazaqstandyqtar erteńine, eliniń bolashaǵyna senimmen qaraıdy. Halyqtyń 97 paıyzy áleýmettik ahýaldyń turaqtylyǵyn jáne onyń jyl ótken saıyn jaqsara túskenin aıtady.
Búginde Otanymyzdyń jetistikteri – árbir azamattyń ulttyq maqtanyshy. Kúshti, qýatty memleketter ǵana uzaq merzimdi josparlaýmen, turaqty ekonomıkalyq ósýmen aınalysady. «Qazaqstan-2050» Strategııasy – barlyq salany qamtıtyn jáne úzdiksiz ósýdi qamtamasyz etetin jańǵyrý joly. Ol – eldigimiz ben birligimiz, erligimiz ben eńbegimiz synalatyn, synala júrip shyńdalatyn úlken emtıhan. Strategııany múltiksiz oryndap, emtıhannan múdirmeı ótý – ortaq paryz, abyroıly mindet!».
Mamyr aıynyń 29-ynda, 2014 jylqy jyly Astanada Qazaqstan, Reseı, Belarýs memleketteriniń basshylary Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly shartqa qol qoıdy. Eldiń erteńine keń jol ashqan bul odaq jaıly oıdy Elbasy budan jıyrma jyl buryn Máskeýdegi M.V.Lomonosov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetinde alǵash aıtqan bolatyn. Nursultannyń aldaǵyny kórip, alysty boljaıtyn erekshe qasıetin ómir ózi kórsetti. Osy tarıhı qujattyń búgini bekem, keleshegi kemel elimizdiń onan ári damyp, gúldenýine qýatty serpin beretinine barlyq qazaqstandyqtar sııaqty men de senimdimin.
«Biz damyǵan 30 eldiń tobyna kirýdiń mańyzdy tetigi arqyly ekonomıkamyzdyń óńirlik, jahandyq ekonomıkalyq júıemen tereń yqpaldasýyn aıqyn kórip otyrmyz. Bul, eń aldymen, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qalyptastyrýǵa qatysýymyzǵa, Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýimizge baılanysty», – dedi Elbasy.
Alshy túser asyqqa quıylǵan qorǵasyndaı kókeıge qona ketetin sóz bul!
О́zin syılaıtyn, keleshegim kemel bolsyn deıtin jeke tulǵa da, memleket te óz qazanynda ózi qaınap, ózimen ózi tomaǵa tuıyq ómir súre almaıdy. Dúnıe dóńbekshigen myna alasapyran ýaqyt, almaǵaıyp zamanda alys-beris, barys-kelissiz ómir – esigińdi tars jaýyp alyp, syrttan taza aýa kirgizbeı ózińdi óziń tunshyqtyrýmen birdeı. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elimizdiń órisin keńeıtedi. Bir ǵana mysal. Qazaqstan halqynyń sany on jeti mıllıon. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq arqyly aldan aıqara ashylar rynoktyń kólemi júz jetpis mıllıon bolǵaly tur. Bul odaq bıznes úshin jańa kásiporyndar ashýǵa, jumys ornyn kóbeıtýge, jastardyń bilim alý órisin keńeıtýge, t.b. jaǵymdy jańalyqtarǵa bastama bolady.
N.Nazarbaevtyń: «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty biz jahandyq baılanystarmen etene jymdasqan, Eýropa men damyp kele jatqan Azııa arealdary arasyndaǵy berik kópir túrindegi ashyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq retinde kóremiz», deýi de sodan.
Elbasy kótergen birimen-biri tamyrlas, sabaqtas kóptegen kórkem, ómirsheń ıdeıalar Qyz Jibektiń kóz jaýyn alǵan symbaty bólek sulý kóshindeı bolyp sonadaıdan som tulǵaly ulylyqty tanytady. Myń mysaldan bir mysqal – Keńes ókimeti qulaǵan soń TMD elderine aqparattyq ashtyq qaýpi tóndi. Sol kezde Nursultannyń bastamasymen TMD elderine habar taratatyn «Mır» telearnasy ashyldy. Onyń tuńǵysh basshysy, Qazaqstan azamaty Ǵadilbek Shalahmetov boldy, buǵan Qazaqstan Prezıdentiniń bıik bedeli yqpal jasaǵany anyq. TMD elderindegi mádenı, ádebı, t.b. jańalyqtardy TMD halqyna taratyp otyrǵan jalǵyz aqparat kózi – osy «Mır» telearnasy.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly shartqa qol qoıa salyp jedel Túrkııaǵa attanǵan Elbasy Bodrým qalasynda ótken Túrkitildes memleketter yntymaqtastyq keńesiniń memleket basshylary deńgeıindegi tórtinshi sammıtinde búkil túrki jurtyna ortaq telearna ashý jaıly jańa ıdeıa aıtty. Bul ıdeıanyń da mańyzdylyǵy men ómirsheńdigi aıdan anyq.
Kóp vektorly saıasatty ustanǵan elimizdiń kóshbasshylyǵyn búginde búkil álem moıyndap otyr. Sodan da bolar, ózge túgil ózine qatań talap qoıatyn temirledı Margaret Tetcher: «Men oǵan óte senemin jáne onyń Qazaqstanda atqaryp jatqan isteriniń bárimen kelisemin... Búginde álem bes nemese alty yqpaldy saıasatkerdi biledi, N.Á.Nazarbaev solardyń arasynda», dep aǵynan jaryldy. Al Túrkııanyń Prezıdenti Abdolla Gúl: «Nursultan Nazarbaev biz úshin Qazaqstan Prezıdenti ǵana emes, ol, sonymen qatar, búkil túrki dúnıesiniń lıderi» dedi. AQSh Prezıdenti Barak Obama, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, Eýropalyq Odaq prezıdenti Herman Van Rompeı, t.b. syrt kóz synshylar N.Nazarbaevtyń bitimi bólek, elden erek ekendigi jaıly razylyqpen aıtty.
Kúni keshe, 12 maýsym kúni Aqmola oblysyndaǵy Býrabaıda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Qazaqstan Prezıdentiniń janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesiniń jalpy otyrysynda Elbasy qol qoıǵan zań sheńberinde ınvestorlarǵa úlken jeńildikter jasaldy. Bul sheshim el ekonomıkasyna quıatyn ınvestısııalardyń kólemin ulǵaıtary anyq. Býrabaıdaǵy keleli keńes kezinde halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesiniń týy tapsyryldy Elbasyǵa. Bul da sımvolıkalyq máni bar oqıǵa.
Qazaqstan Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaev bylaı dep jazdy:
«Taǵy da aıqyndaýshy tarıhı sát kelip jetti, biz planetanyń ozyq memleketteri qataryna kirýge, is júzinde jańa álemniń jańa elin qurýǵa tıispiz.
Bul úshin bizde barlyq resýrstar bar, tıisti reformalar júrgizildi. Bizdiń turlaýly elimiz, bilimdi halqymyz, qabiletti kadrlarymyz bar. Biz ózimizdiń shıkizat resýrstarymyzǵa táýeldi emes, balamaly ekonomıka quryp jatyrmyz.
Men barsha halqymdy jarqyn bolashaqqa jol bastaıtyn adamzat balasynyń máńgilik qundylyqtary – erik-jiger men eńbeksúıgishtik, maqsatkerlik qasıetterdi boıǵa sińirýge shaqyramyn.
Men XXI ǵasyr Qazaqstannyń «altyn ǵasyry» bolaryna senemin.
Bul beıbitshiliktiń, turaqtylyq pen gúldenýdiń ǵasyry bolady.
Qazaqstan halqy uly tarıhtyń ıesi atanýǵa laıyq».
Tireýsiz aspan jaratqan, kók kúmbezdeı tóńkerilgen záýlim kókke Aı men Kún ornatqan Alla taǵalanyń erekshe meıiri túsip, ózgeshe jaratylǵan bitimi bólek, erligi eren, El baǵyna týǵan tulǵanyń ár sózi adastyrmas aq juldyz. Baǵyt berip turǵan baǵdarshamnyń biri osy sóz Elbasynyń taǵy bir sózi: «Biz óz jetistikterimiz úshin maqtanysh sezimine bólenemiz.
Álemdik daǵdarys bizdiń memleket pen qoǵam retinde ornyqqanymyzdy rastady. Bizdiń shekaramyz, saıası júıemiz, ekonomıkalyq úlgimiz el ishinde de, odan syrtqary jerde de endigi jerde eleýli kelispeýshilikter men talas-tartystardyń ózegine aınalmaıdy.
Endi bizdiń aldymyzda jańa mindet tur. Biz memleketimizdiń uzaq merzimdi kezeńge baǵdarlanǵan odan ári damý vektoryn kúsheıtýge tıispiz», dep syr shertedi. Munyń bári qyzdyrmanyń qyzyl tili emes, ishten shyqqan ishti sóz. Qashanda búkpesiz sóılep, ashyǵyn aıtady Elbasy. Sebebi, ol eline arqa súıeıdi, halqy oǵan senedi. «Halqyna – begi, begine – halqy sengen el uzaq jasaıdy» (Kúltegin).
Nursultan Ábishuly Nazarbaev jaıly sóz bolǵanda meniń oıyma Buqar jyraýdyń: «Qaıǵysyz uıqy uıyqtatqan hanym-aı», degen sózimen jarysa Volterdiń «Memleketti qutqarý úshin bir ǵana uly tulǵa jetkilikti», degen parasat paıymy oralady. Azııa men Eýropa alyptarynyń osy sóz, osy oıy «elin súıgen, eli súıgen Elbasy» (M.Qasymbekov) Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa arnap aıtylǵandaı.
Sábıt Dosanov,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.
Almaty.
Adam quqy – memlekettiń basty qundylyqtarynyń biri
Elimiz táýelsizdigin alyp, óz aldyna derbes memleket bola bastaǵan kúnnen-aq azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyna úlken mán berilip keledi. Buǵan basty dálel, Ata Zańymyzdyń túgeldeı azamattardyń quqyqtaryna, bostandyqtaryna, múddelerine arnalǵandyǵy. Bul – demokratııalyq ashyq qoǵamda ómirdegi barlyq qundylyqtardyń ishinde adam quqyqtary men bostandyqtary óte mańyzdy bolyp sanalatyndyǵynyń aıǵaǵy. Elbasymyzdyń sara saıasatynyń negizinde árbir azamattyń quqyǵy erekshe qorǵalady. Ol dıplomatııa memleketaralyq qatynastardy qalyptastyrýda ǵana emes, adam quqyqtary salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý men nyǵaıtýda da sheshýshi ról atqarady.
Táýelsizdikke qol jetkizý adamzat tarıhynda qanshalyqty qıyn bolsa, ony saqtap, irgesin nyǵaıtý jolyndaǵy qıyndyqtardy eńserý de ońaı emes ekendigi tarıhtan belgili. О́rkenıet kóshin alǵa jyljytýda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atqarar róli zor. El aldynda bir kezderi «Men óz halqymnyń jolynda basymdy báıgege tikken adammyn. Maǵan ary úshin janyn sadaqa etetin osyndaı tekti halyqqa, meni ulym dep, perzentim dep tóbesine kótergen halyqqa, arǵy-bergi qazaq balasynyń birde-biriniń peshenesine buıyrmaǵan baqyty –tolyqqandy, táýelsiz memleket qurýdyń qasynda bolý baqytyn buıyrtqan halyqqa qyzmet etýden artyq eshteńeniń keregi joq, osy jolda men boıymdaǵy bar qaırat-qabiletimdi, bilim-biligimdi aıamaı jumsaımyn, kez kelgen táýekelge baramyn», –degen Elbasymyzdyń halqyna degen perzenttik, patrıottyq sezimi osy kezge deıin aıanbaı atqarǵan is-áreketimen astarlasyp jatqandyǵynyń kýásimiz. Ol el ómiriniń alýan salaly tirshilik tynysyn tereń tanyp, qazaqy qasıetti boıyna sińirip, qıyndyqty baısaldy áreketpen sheshken kóregen Memleket basshysy. Jyl saıynǵy Joldaý eldi birlikke, eńbektegi tabandylyq, bıik maqsat-múddelerge jetelep keledi.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen 2010 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 15 jyldyǵyna arnalǵan “Konstıtýsııa – memlekettiń demokratııalyq damýynyń negizi” atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótkeni bárimizdiń esimizde. Dál sol halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik kezdesýde quqyqtyq memleket ınstıtýttary men azamattyq qoǵamdy damytýǵa qosqan úlesi úshin Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa Halyqaralyq zańgerler odaǵynyń “Femıda” syılyǵy berildi. Mundaı syılyq buǵan deıin Reseı Federasııasy Úkimetiniń tóraǵasy D.Medvedevke, Bolgarııa Prezıdenti P.Stoıanovqa berilgen eken. Osydan-aq álem aldynda Elbasynyń bıik bedeli men aıryqsha saıasatyn baıqaý qıyn emes.
Árbir memlekettiń halyqaralyq saıasaty men bedeli memleket basshysy men sol eldiń memlekettik ınstıtýttarynyń, qyzmetkerleriniń, ókilderiniń ustanymdary men is-áreketine, olardyń daıyndyǵy men memleketke shynaıy janashyrlyǵyna baılanysty ekendigi belgili. Bul jaǵynan quzyrly memlekettik oryndar, zańgerler, saıasatkerler Konstıtýsııa aıasynda berilgen múmkindikterdi júzege asyrýda edáýir nátıjeli qyzmet atqaryp keledi. Elbasynyń ıadrolyq polıgondy jabýdan bastap, basqa memlekettermen dostyq qatynas ornatý nıetindegi álemge áıgili kóptegen bastamalary men naqty qadamdary kóńil qýantar dáıekter.
Sondaı-aq, Qazaqstan dúnıejúzilik qoǵamdastyqta qabyldanǵan, qasterlenetin adam quqyqtaryn qorǵaýdy kózdeıtin barlyq halyqaralyq kelisimderge, konvensııalarǵa qosyldy. Konstıtýsııanyń negizinde el ıgiligi úshin kóptegen jumys atqaryldy. Sonyń ishinde Prezıdent memleketimizdiń táýelsizdigin jarııalaǵan kúnnen bastap, qysqa merzimde elimizdiń alǵashqy syrtqy saıasat strategııasyn bekitip, álemniń 150-den astam memleketimen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatty.
Biz baıqap, saralaǵan jetistikter, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń memleketimizdiń quqyqtyq damýyna qosqan úlesi munymen ǵana shektelip qalmaq emes. El mereıin asqaqtatyp, abyroıymyzdy arttyrar ıgi ister jalǵasa beretindigi belgili. Adam quqyqtaryn saqtaý jónindegi túıindi máselelerdi sheshý – bul árqaısymyzdyń kúsh salýymyzǵa baılanysty keshendi, kóp eńbekti qajet etetin maqsatty mindet. Biz barlyq halyqaralyq quqyq jónindegi kópshilikke tanylǵan aktilerge qosyldyq. Osyǵan baılanysty, biz eshkimge Konstıtýsııamen jáne zańdarmen bekitilgen adam quqyqtaryn buzýǵa jáne eldiń qadir-qasıetin tómendetýge jol bermeýimiz kerek. Qazirgi zamandaǵy adam quqyqtary – jalpyadamzattyq mádenıettiń qýatty bóligi bolyp qala beredi.
Danııar JANZAQOV,
Qyzylorda oblystyq sot aktilerin oryndaý departamentiniń basshysy.
Qyzylorda.
Rýhanı damýǵa dem bergen
Táýelsizdik týy kógimizde jelbiregen kúnnen elimiz úshin jańa tarıhtyń bastalǵany belgili. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń kókireginde qaınap pisken elordany Aqmolaǵa kóshirý týraly ıdeıasy eshbir kedergige, keıbireýlerdiń kúdikterine qaramastan iske asyp, búginde el maqtanyshyna aınalyp, tarıh betterinde altyn áriptermen jazyldy. Astana osynaý 16 jyldyń ishinde álemge tanyldy jáne elimizdi de álemge tanytty.
Elbasymyz astanany Aqmolaǵa kóshirý bastamasymen mıllıondardyń tarıhı mıssııasyna arna ashty, jańa elorda ulttyq ıdeıanyń uıytqysyna aınaldy. Sóıtip, erke Esildiń jaǵasyndaǵy, Saryarqanyń tósindegi, injý-marjandaı Astana «Álem qalasy» atanyp, kórkimen de, keskin-kelbetimen de tórtkúl dúnıeni moıyndatty.
Elbasy óziniń eren erik-jigeriniń arqasynda úlken batyldyq pen kózsiz erlikti qajet etetin bastamany júzege asyryp, qazaqtyń sahara tósinde álem astanalarymen sáýlet talastyratyn osy zamanǵy úzdik megapolıs qalyptastyrdy. Esil ózeniniń sol jaǵalaýy jańa Astananyń mádenı-rýhanı ortalyǵyna aınaldy. 2003 jyly Elbasynyń Astana qalasynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń birinshi sezin shaqyrý týraly bastamasy búgingi tańda álemge úlgi. Astana bir ústel basyna musylman, hrıstıan, býdda, sıntoızm, daosızm, brahmanızm sekildi bir-birine úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn din ókilderin jınap, únqatysý uıymdastyra aldy. Syrt jurt áýeli munyń múmkin emestigin aıtty, kúmán keltirdi. Alaıda, Elbasymyz múmkin emesti múmkin etti.
Shynynda, Astana – Elbasynyń erligi! Muny búkil Qazaq eli biledi, túsinedi, túısinedi. Jańa qalany turǵyzýdyń qandaı qıyn bolǵanyn da sezedi halyq. Astanadaı alyp qala turǵyzý úshin alyp júrek kerek. Kezinde «osyndaı qıyn shaqta qazaqqa jańa astananyń keregi qansha?» dep keri tartqandar búginde tómen qaraıdy. О́ıtkeni, Astana jyl ótken saıyn qulpyryp, qazirgi kezde kóz toıǵysyz kelbettendi. Astanaǵa kelgen qonaqtardyń kózi birden túsetin sáýletti ǵımarattardyń qatarynda «Nur-Astana» meshitimen qatar 2012 jyldyń 6 shildesinde paıdalanýǵa berilgen «Háziret Sultan» meshiti bar. Astanaǵa kelgen árbir qonaq ıslam dinin ustanatyn memleketke kelgenin sezinsin degen maqsatta salynǵan bul eki meshit eldigimizdiń tiregindeı.
Shyny kerek, Astana ónegesi óńirlerge de juǵysty bolýda. Qazir meshiti joq aýyl sırek. Oblystaǵy ımandylyq úılerin ustaýǵa jergilikti bılik qoldaý kórsetip keledi. Jyl ótken saıyn meshitterdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıyp, halyq ımandylyqqa bet burýda. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly» atty kitabynyń «Jańa dáýirdiń jańa astanasy» dep atalatyn bóliminde «Ár jyl saıyn Astana óziniń týǵan kúnin toılaıdy. Astana Eýropa mádenıetinen – pragmatızmdi, al Shyǵystan rýhanı dáldikti mura etip alady. Taıaý bolashaqta Astana Qazaqstan Respýblıkasynyń iri saıası, mádenı jáne iskerlik ortalyǵy, osy zamanǵy qalasy bolady», degen joldar bar. Bul oı qazirdiń ózinde júzege asty desek artyq aıtqandyq emes.
Munyń ózi osynaý merzim ishinde Otanymyzdyń qarqyndy damyp, Qazaqstannyń berik ustanǵan saıasatyn, mádenıetin, bilimi men ekonomıkasyn álemge pash etkeni sózsiz. О́ıtkeni, Astana jaı qala emes. Bul elimizdiń búkil tarıhyn, mádenıetin pash etetin, búkil salt-dástúrin, bolmys-bitimin boıyna sińirgen rýhanı ortalyq bolyp tabylady. El astanasy Arqaǵa kóshirilgen 16 jyl ishinde munda kóptegen ákimshilik, rýhanı-mádenı ǵımarattar boı kóterýiniń ózi Astananyń ajaryn ashyp qana qoımaı, rýhanı damýymyzǵa serpin berdi. Osynda paıdalanýǵa berilgen Ulttyq óner ýnıversıteti, Beıbitshilik pen kelisim saraıy, Táýelsizdik saraıy, biregeı úlgidegi «Qazaqstan» konsert zaly osy zamanǵy sáýlet óneriniń úzdikteri qatarynda. Kúni keshe ǵana kórermenderine esigin aıqara ashqan «Astana Opera» opera jáne balet teatryn álemdik óner juldyzdaryn uıalmaı qabyldaýǵa bolatyn óner ordasy deý oryndy bolmaq. Mine, óner men mádenıettiń, rýhanı damýdyń ortalyǵy bolyp tabylatyn, dinı ustanymnyń izgilikke qyzmet etýin uıymdastyryp otyrǵan Astana barsha qazaqtyń júregine qýanysh uıalatatyn aq orda retinde maqtanysh sezimin týǵyzýy zańdy.
Qazaqstannyń búkil kelbetin kóremin deseńiz, damýy men bolashaǵyn kózge elestetemin deseńiz Astanaǵa baryńyz. Astana – eldiń qut-bereke daryǵan aq ordasy. Elorda eldigimizdiń, birligimizdiń uıytqysy, mádenıetimiz ben ónerimizdiń, dinı ustanymymyz ben qazaqy salt-dástúrimizdiń úlgi-ónegesi bastaý alar rýhanı ortalyǵymyz. Sondyqtan ol ár qazaqqa ystyq ta qadirli.
Dinaralyq tatýlyq pen izgiliktiń nuryn shashqan Astanadan ónege alǵan óńirlerde de ımandylyqtyń nyǵaıa túsýin elordanyń shapaǵaty dep uǵyný oryndy bolmaq.
Ábdimútáli DÁÝRENBEKOV,
QMDB-nyń Aqtóbe oblysy boıynsha
ókil ımamy, oblystyq ortalyq «Nur ǵasyr» meshitiniń bas ımamy.
