Elimizdiń bilim men tárbıe salasynda biraz jyldan beri jemisti júzege asyrylyp jatqan «О́rkendeý» baǵdarlamasy ulttyq qundylyqtarǵa negizdelip, «Ata mektebi», «Áje mektebi», «Áke mektebi», «Ana mektebi», «Aǵa mektebi», «Jeńge mektebi» atty tárbıe mektepterine jiktelgen. Bul – orta bilim júıesine kómektesetin, kóp jaǵdaıda tynysyn ashatyn mektep pen qoǵam arasyndaǵy altyn kópir.
El úkimeti 2021 jyly 12 qazanda «Bilimdi ult – sapaly bilim berý» ulttyq jobasyn bekitkeni málim. «О́rkendeý» ulttyq tárbıe baǵdarlamasy osy qujatty basshylyqqa alyp, mektep jasyndaǵy balalardy eldik jáne álemdik qundylyqtar negizinde jetildirýge jumylyp keledi. Bilim men tárbıe – egiz. Astana qalasynyń №40, №51, №52, №54, №56, № 64, № 67, №68, №79 mektepteri, Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanynyń Q.Orymbetov atyndaǵy orta mektebi, Almaty qalasynyń Q.A.Iаsaýı atyndaǵy №123 mektep-gımnazııasy, M.Áýezov atyndaǵy №128 mektep 1-11 synyptary oqý men toqýdy qatar alyp júr. Iаǵnı «О́rkendeýdiń» tájirıbe men bilik alańy.
Qazaq qazaq bolǵaly ár otbasynda ata, áje, áke, ana, aǵa, jeńge ul-qyzdy ulttyq rýhta tárbıelep jetildirdi. «О́rkendeý» ulttyq tárbıe mektepteri ultymyzǵa tán osy tektilik tárbıesin táýelsizdik muratyna saı jalǵastyryp keledi.
Biz 1-11 synyptarǵa arnap aýyz ádebıetiniń úlgilerin, Uly dala danalary ilimderin, handar men bıler ádildigin, batyrlardyń erlikterin, Alash arystarynyń ónegeli isterin, ǵalymdardyń jetistikterin, aqyn-jazýshylardyń otanshyldyǵyn, ulttyń sózdik qoryn, ata-tek shejiresin bilim baǵdarlamalaryna saı túsindirip oqytamyz.
Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń «Orta bilim berý uıymdarynda oqý-tárbıe úderisin uıymdastyrýdyń erekshelikteri týraly» ádistemelik nusqaý haty, otbasy tárbıesi baǵytyn odan ári damytýǵa qatysty el úkimetiniń 2022 jyly 24 qarashadaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy» bizdiń ortaq jumysymyzǵa keń qoldaý kórsetip otyr. Sondaı-aq «О́rkendeý» ulttyq tárbıe baǵdarlamasy «ustaz – oqýshy – ata-ana» úshtigi birligin eldik tárbıe jańashyldyǵy aıasynda atqaryp jatyr.
Ata-ana men otbasy músheleri sábı dúnıege kelgennen bastap táı-táı basqan qadamyn ómirmen, qorshaǵan ortamen, eldik minez-qulyq normalarymen baılanystyrady. Otbasynyń basty maqsaty – úlgili bala tárbıesi. Mektep tabaldyryǵyn attaǵan ár oqýshynyń ata-anasy oqý ornymen tyǵyz baılanys ornata otyryp, ata-babadan jetken salt-dástúrler men ádet-ǵuryptardy ózi de maqsatty túrde meńgerip, ómirde júzege asyrýǵa mindetti.
«О́rkendeý» baǵdarlamasy – Qazaqstandaǵy ár balanyń keleshekte sanaly azamat bolyp ósýine shynaıy tileýqor. Jyldam ózgerip jatqan kezeńde baǵdarlama ulttyq qaýipsizdikti saqtaýǵa, adam kapıtalyn zaman talabyna saı damytýǵa, bilim júıesindegi ózekti máselelerdi ońtaıly sheshýge kúsh-jiger jumsaıdy.
«Bilimdi ult – sapaly bilim berý» ulttyq jobasyna sáıkes, elimizdiń qarqyndy damýynyń basty sharty – ulttyq jáne jalpyadamzattyq qundylyqtar, otandyq ozyq úrdister men órkenıetti elder tájirıbeleriniń toǵysyna negizdelgen bilim, jetildirilgen basymdyqtar men qaǵıdattar, strategııalyq baǵdarlar men ıdeologııalyq tujyrymdar ekeni daýsyz.
Adam kapıtalyn damytýdyń basty baǵyty – bilim men tárbıe arqyly ulttyq dili berik jas urpaqty ómir súrýge beıimdeý, básekelestik qabiletin qalyptastyrý, zııatkerlik áleýetin jetildirý.
Ulttyq pedagogıkadaǵy ozyq dástúrler men órkenıettik ınnovasııalardy toǵystyra otyryp, jas urpaqqa tereń, paıdaly bilim berý, olardyń boıynda memleketshildik rýhty, pragmatızmdi damytý, ulttyq sanany qalyptastyrý – «О́rkendeý» baǵdarlamasynyń ulttyq dúnıetanymdyq irgetasy. Dástúrge sáıkes tálimdi ǵylymı negizde uǵyný, ony ulttyq, túrkilik, álemdik oı órisimen baılanystyra meńgertý – basym baǵytymyz.
Ádiletti qoǵam men memleket qalyptastyrýda jańa qaǵıdattardy ornyqtyrý bilim men tárbıeniń strategııalyq maqsattaryna saı bolǵany jón. Urpaq boıynda oılaý mádenıetin, sóıleý mádenıetin, eńbek mádenıetin, aqparatty taldaý mádenıetin qalyptastyryp damytý – bárimizdiń asyl mindetimiz.
Osy rette ustazdarǵa qurmet kórsetý, ata-ana mártebesin kóterý – barshamyzǵa ortaq paryz. Ustaz dáristen tys jaǵdaılarda da shákirtine alańdaýshylyq tanytý arqyly kásibı maqsaty men deńgeıin kórsetedi. Bilim, ǵylym, mádenıet, ádep, tárbıe – shákirttiń ustazdan úırenetin tálimi bolýmen birge ata-ana bolýǵa daıarlyǵynyń bastaýy.
Qazirgi otandyq bilim qoǵamdyq sanany ózgertýge, atap aıtqanda, barlyq salada ádilettikti ornyqtyryp, mádenıet qurýshy, ıntegrasııalaýshy qyzmet arqyly bastaýyshtan bastap jalpy bilim beretin deńgeıge deıin adam sapasyn arttyrýǵa jumylyp otyr.
Tárbıe men bilim adamnyń rýhanı álemin damytyp, úlken ómirge ázirleıdi. Rýhanı negiz eń aldymen adamnyń ózine, sonan keıin qoǵamǵa, qorshaǵan ortaǵa degen uqypty adal qatynasyn, izgi múddesin qalyptastyrady. Túbegeıli ózgergen adam men qoǵam ǵana kúmánsiz jarqyn bolashaqqa qol jetkizedi.
«О́rkendeý» baǵdarlamasy tárbıe men bilimniń zaıyrly, gýmanıstik, damytýshylyq sıpatyn ustana otyryp, jas urpaqtyń eldik aıasynda erkin damýyna yqpal etedi.
О́z basym osy baǵdarlamany talaı jyldan beri ǵalym-pedagogterdi synnan, muǵalim-tárbıeshilerdiń tájirıbesinen ótkizip júrgen avtor-áriptesterim professorlar Q.Shalǵynbaeva, S.Qońyrbaeva, F.Jumabekova men mektep basshylyǵy ókilderi R.Shoıbekova, Ý.Baıtasova, L.Appazova hanymdarǵa alǵysymdy aıtamyn. Sonymen birge «О́rkendeý» tájirıbesin respýblıka deńgeıinde batyl nasıhattap júrgen T.Jetpisbaeva, L.Ajyhanova, D.Qunafına, A.Ahmerıden, G.Estek, B.Túbekbaeva, A.Nabıdenova, A.Úsembaeva, G.Ádilbekova, t.b. muǵalimderge rızashylyǵymdy bildiremin.
Bizge tájirıbeli de, jas ta muǵalimder usynys berip jatady. Ony baǵdarlama-jobany jetildirý jumystarynda paıdalanamyz. Bul da – urpaq sabaqtastyǵy aıasyndaǵy damýdyń joly.
Kúlán Abzýldaeva,
«О́rkendeý» baǵdarlamasy
avtorlarynyń biri,
jobany úılestirýshi
