Ol árqashan eldiń ishinde júrdi. Týǵan jerine qyzmet etti. Aǵaıynynyń ortasynda júrip óndirip óleń jazdy. Á degende Nákeńniń «Elde turam» atty kitabyn oqyp shyqtyq. «Áı, ýyzyna jaryǵan, myna kitapty ózińe ózim ákep turmyn» dep aǵanyń jyr jınaǵan tabystaǵan sáti jadymnan qalaı óshsin?
Narshanyń óleńderin jurty qarapaıym desti. Biraq bir belgilisi, aqynnyń óleńge degen talǵamy qarabaıyr emes edi. Onyń óleńderi týraly áńgime qozǵala qalsa, «Aýyl – aýyspaıtyn Astana nemese qalalyq qazaqtarǵa hat» degen shyǵarmasy birden oıǵa orala beredi. Quddy bir tólqujaty sekildi.
«Zańdylyq dep qaraıtuǵyn azapqa ár,
Kóńili kirsiz, sekildi beıne taza, aq qar.
Aýyl degen arýy kóp Anany,
Aıalańdar, qaladaǵy qazaqtar.
Jetilsin dep qala degen jas bala,
Aýzyna onyń baryn, nárin tosty Ana.
Almatyny almastyrar Aqmola,
Aýyl ǵana aýyspaıtyn astana.
Jigit bolyp ózińnen týǵan jas bala,
Aýyl ana, qaraıdy áne, jasqana.
Aýysqan talaı, aýysar áli bas qala,
Aýyl ǵana aýyspaıtyn astana.
Qaıran Aýyl, qalyń qazaq alǵan nár,
Qaıyrymǵa qarashy endi bolǵan zar.
Ultymyzdyń uly anasy Aýyldyń,
Janyna jara, kóńiline qaıaý salmańdar,
Eı, elde týyp, qalada turyp qalǵandar!»
degen aqyn shýmaqtaryn oqyǵanda janyńdy áldebir tustan laýlaǵan ot qaryp alǵandaı bolady.
Narsha aqynnyń júris-turysy bólek edi. Kirpııaz qalamger aınalasyna mańǵazdana qaraıtyn. О́zin bıik ustaǵanymen, kózindegi muńdy jasyra almaýshy edi. Janarynan aýylǵa degen mahabbaty aıqyn seziletin. Sodan da bolsa kerek, aýyl adamdarynyń avtoportretine óleń tilinde jan bitirdi.
«Elde týdym, elde eseıdim, erjettim,
Kisiliktiń mektebinen elde óttim.
Elde júrse bolady eken erde ekpin,
Esik jaqta qalmaı erkin tórge óttim.
Elden meniń eshteńem joq jasyryn,
Erkeligim, qateligim, bar syrym.
Elden keldim óleńge de estińder,
El dep soqqan júregimniń tarsylyn»...
Aqyn óz otaýynda, Qarataýynda, qaınaǵan tirshiliktiń ortasynda júrgende birneshe márte júzdesýdiń sáti túsken. Qaladan aǵylǵan taksıge otyra salyp, Narsha aqynnyń úıine quıǵytasyń. Jón bilgen kólik júrgizýshisi Nákeńniń úıi bylaı tursyn, turǵan páterine deıin kirgizip jiberetin. Bir sózben aıtqanda, shendi men shekpendiden bólek, qarapaıym aýyl halqy da tóbesine kóteretin...
«Elde turam» degen óleńinde ultqa, jurtqa degen sheksiz qurmet jatqany anyq. Bir qaraǵanda qarapaıym dıdaktıka sekildi kóringenimen, esti jyr jıi esimizge túsedi. Osy óleńin oqyǵan saıyn Narsha aqyn kóz aldymda: «Áı, ýyzǵa jaryǵan» dep turǵandaı kúı keshemin...
Aǵaıynnyń ortasynan alystamaı kún keshken aqynǵa jergilikti bılik te, aýyl halqy da barlyq qurmetti aıamady, alaqanynda aıalady. Erke dese erke ǵoı. Narsha aıtqan degen áńgime el arasynda keńinen tarap ketkeni de sol erkeliginen bolsa kerek. Narsha aqynnyń erkelikke toly áńgimesi áli kúnde el aýzynda júr. Ol kisiniń aýdandyq mýzeıdiń dırektory qyzmetine kirisýiniń ózi ázilmen astasyp jatyr. Qyzmetke ornalasý jónindegi ótinishtiń ózin óleńmen órgen aqynnyń áziline ezý tartpaı kór.
«О́tinish jazdy erińiz,
Taǵy da synap kórińiz.
Túbi baratyn jerimiz,
Mýzeıdi maǵan berińiz.
О́tinish jazdy erińiz,
Narshaǵa taǵy senińiz.
Sizge de oryn qamdaımyn,
Mýzeıdi maǵan berińiz»,
dep ótinish jazǵanyn mádenıet salasyn uzaq jyl basqarǵan marqum Álibek Ámzeuly ezý tartyp otyryp aıtýshy edi...
Qaıbir jyly Nákeńniń erkeligin eserlik dep túsingen aýdan basshysy qyzmetinen almaq bolyp, ótinish jazdyrýdy apparat basshysyna júktepti. Ol mádenıet salasynda ter tógip júrgen aqynǵa «qaraly habardy» jetkizgen. Sodan aqynnyń «aryzy» qolyna túsip, ákimge aparǵan ǵoı. Sóıtse Nákeń jumystan bosatý týraly ótinishti basqasha jazyp jiberipti.
«Ýa, uly mártebeli han ıem» dep bastalatyn mátin ákimdi de, qaramaǵyndaǵylardy da eriksiz kúlýge májbúr etken. Nátıjesinde, erke aqyn ótinishti basqasha jaza almaıtynyn aıtyp, qyzmetinde qalǵan.
Dál qazir bıigin qar basqan Alataýdyń ajary kózińdi arbaı túsetindeı. Al Qarataý kúńirenip tur ma dersiń. Jaqynda ǵana jel jaıpap ketken Qarataýda eldi jyrymen emdeıtin Narsha da joq. Narsha – Qarataý aqyndarynyń betkeustary edi. Qýanyshtysy, ózi ketse de, sózi qaldy, onyń óleńin óltirmeıtin eli bar...
Jambyl oblysy
