Uıqy beziniń qaterli isigi

Onkologııalyq aýrýlardyń ishinde uıqy beziniń buzylýy aǵzadaǵy basqa da asa mańyzdy organdardyń jumysyn tejeıdi. Eń qıyny, naýqas der kezinde dárigerge qaralyp, jiti medısınalyq tekserýden ótpese, uıqy bezinde isik paıda bolýy yqtımal. Eger naýqas ony da elemeı, beıqam júrer bolsa, uıqy bezindegi isiktiń kólemi ulǵaıa beredi. Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵynyń onkolog dárigeri, gepatobılıarly hırýrg, transplantolog Shoqan Aıtbaevtyń aıtýynsha, uıqy bezi aýrýlarynyń jedel jáne sozylmaly eki túri bolady eken.

– Uıqy bezi jolynyń jabylýynan pankreonekroz paıda bolady. Keıin naý­qas pankreatıtke qarsy em alǵan soń ǵana birtindep sozylmaly túrge aýysady. Aýrýdyń sozylmaly túrge aýysýy­na birneshe sebep bar. Aldymen on eki eli ishek (ultabar) ınfeksııalary ót jol­daryna, uıqy bez joldaryna túsip, qabynýǵa ákeledi. Dıetanyń buzylýy, shylym shegý, alkogoldi ishimdikke áýestik jáne dárigerdiń nusqaýynsyz dári-dármekti ishkennen pankreatıt paıda bolýy múmkin. Uıqy beziniń sóli tútikten tolyq shyqpaǵannan qysym bastalady. Sodan ót joldarynyń jińishke tútigi ulǵaıyp, qataıa bastaıdy. Odan ári qant dıabeti paıda bolady. Túsiniktirek bolý úshin keıin sheginip, uıqy beziniń aǵzadaǵy qyzmeti jaıynda az-kem aıtaıyq. Uıqy bezi aǵzada bólingen sóldiń ót joldarymen qosylyp, on eki eli ishekke túsip, astyń qorytylýyna áser ete otyryp, ót joldarymen birge ydyratyp jiberýge aralasady. Osy úderiste aǵza qunarly dárýmenderdi sińiredi. Sonymen qatar uıqy bezi qannan bólinetin glıýkozany bir deńgeıde ustap turady. Qysqasy, uıqy bezi aǵzadaǵy kishigirim zaýyt sekildi, – deıdi Sh.Aıtbaev.

Uıqy bezi isigi qanshalyqty qaýipti?

Uıqy bezi aýrýy asqynǵannan qaterli isik paıda bolýy múmkin ekenin joǵaryda aıttyq. Alaıda uıqy bezindegi qaterli isik naqty mynadaı sebepterden paıda bolady degen naqty túsinik joq. Resmı derekterge súıensek, elde jylyna 1 200-ge jýyq adamnan uıqy beziniń qaterli isigi anyqtalady. Onyń ishinde naýqastardyń shamamen 20%-ynyń ǵana ahýaly operasııa jasaýǵa kelse, aýrýy asqynǵan 80% naýqas basqa em-shara qabyldaıdy. Iаǵnı isiktiń tamyrlarǵa tarap, metastazdyń paıda bolýyna baılanysty operasııa jasalmaıdy. Uıqy beziniń isigi baýyrǵa, basqa da organdarǵa áser etken soń keıde dıagnozdy dál qoıý da qıyn. Isik erte anyqtalǵan kúnniń ózinde ony operasııa arqyly alyp tastaýdy qup kóretin naýqastarmen qosa, kerisinshe, qarsylyq bildiretinder de joq emes kórinedi. Al qaterli isigi asqynǵan naýqastar qansha jerden operasııa jasaýdy ótingenimen, amal joq operasııa jasalmaıdy. Olar hımııaterapııadan ótip, sımptomatıkalyq emin alyp otyrady. Uıqy beziniń qaterli isigi ish qurylysyndaǵy basqa aǵzalardaǵy isikke qaraǵanda tez damıdy ári óte «agressıvti» bolyp keledi eken. Taǵy bir álemdik statıstıkaǵa kóz júgirtsek, uıqy bezi obyryna shaldyqqandardyń 5 jylǵa deıin ómir súrý kórsetkishi 10-aq paıyz desedi. Bul degenińiz, máselen, júz adamnan uıqy bezi isigi anyqtalsa, sonyń ishinde shamamen 10 adamnyń ómiri 5 jyldan asady degen sóz. Ol 10 adam, árıne, qaterli isikti erte anyqtap, ýaqtyly operasııa jasatqandar, dárigerdiń nusqaýyn eki etpeı, kútingender. Al aǵzasy operasııa jasaýǵa kelmeıtin naýqastar ádette jyl ishinde baqılyq bolady. Uıqy bezi anatomııalyq ornalasýyna qaraı bir bóligi ish qurylysyna baılanysyp jatyr. Tarqatyp aıtsaq, uıqy bezi kóktamyr, joǵary arterııa sosyn on eki eli ishekpen qatar kókbaýyrǵa baratyn tamyrlarmen baılanysady.

– Bir bilikti professorymyz «uıqy bezi pantera degen jyrtqysh ań sekildi, tıisseń, qutylýyń qıyn» deıtin. Munda uıqy beziniń buzylýyna kóp jaǵdaıda naýqastardyń durys tamaqtanbaýy, zııandy ádetterge áýes bolýy áser etedi. Alaıda jedel pankreatıt tuqym qýalaýy da múmkin. Mundaıda syrqattyń belgileri shamamen 8-10 jasar baladan anyqtalady. Qant aýrýy bar naýqastardyń da uıqy bezinde kedergiler bar. Ortalyqta pankreatıtti hırýrıgııalyq jaǵynan bólek, terapııa­da emdeıdi. Áýeli dáriger naýqastyń analızderin zerttep, jedel pankreatıt bar-joǵyn anyqtaıdy. Keıin osyǵan qaraı dári-dármek, tıisti em-sharalaryn usynady. Al hırýrgııalyq ádiske keler bolsaq, jedel pankreatıtke shaldyqqandar syrqatty aýyrsynady. Sodan amal joq, kúnine 3-4 márte aýyrǵandy basatyn dári-dármek ishedi. Qazir de ulttyq onkologııa ortalyǵynda uıqy beziniń barlyq túrine operasııa jasalady. Hırýrgter uıqy beziniń quıryǵyn, denesin, basyn kesip, bolmasa, uıqy bezin alyp tas­taıtyn operasııa jasaýǵa áleýetti. Al kóp jaǵdaıda aǵzasy operasııa jasaýǵa kelmeıtin naýqastar dertti aýyrsynyp, operasııa jasatqysy-aq keledi. Aýrýy maza bermegen pasıent qoldan ustaǵan kezde júregiń ushyp keterdeı kúıde bola­syń. Shybyqtaı bolǵan naýqas tipti qalaı jataryn bilmeı qıpaqtap qalady. Qarapaıym appendısıttiń ózinde janyń kózińe kóringendeı bolady. Al qaterli isik asqynyp, mazalaǵanda naýqas búktelip qalady. Mundaıda naýqastyń júregi nasharlap, ınfarkt alýy da múmkin, – deıdi Sh.Aıtbaev.

Uıqy bezin alyp tastaýǵa bolady

Uıqy bezin alyp tastasa da naýqas ómir súredi. Tek, ómiriniń sońyna deıin qant dıabetimen alysyp ótedi. Sebebi osyndaı kúrdeli operasııa sátti shyqty degen kúnniń ózinde birinshi kezekte pasıentke ınsýlın salynady. Keıin ınsýlınniń qoldaný tártibin, erejesin dárigerler naýqasqa ábden úıretedi. Iаǵnı naýqastar ınsýlındi ishken asyna qaraı mól­shermen paıdalanady. Uıqy bezin alyp tas­taǵan naýqastardyń arasynda dárigerdiń nusqaýyn elemeı, baqılyq bolǵandar da bar. Sebebi uıqy bezin kókbaýyrmen qosa alyp tastaǵan soń qan suıyltatyn dári-dármekti naýqas ýaqtyly paıdalanýǵa tıis. Sebebi mundaıda qan quramyndaǵy trombosıtter shamadan tys kóbeıip, qan qoıýlana bastaıdy. Bul onkologııalyq aýrýlarǵa, sonyń ishinde uıqy bezine júrdim-bardym qaraýǵa bolmaıtynyn ańǵartady. Sala mamandary uıqy bezin alyp tastaý operasııasyna kelgen naýqastardyń operasııadan keıingi ómirge de daıyn bolyp kelýge tıis ekenin únemi eskertedi. Iаǵnı naýqasqa únemi járdemdesetin, qoldaý kórsetetin, qaraılasatyn adam kerek. Sol sekildi ol operasııadan keıin ınsýlınge táýeldi bolatynyn sanasyna sińirýi qajet. Ádette uıqy beziniń isigi elýge taıaǵan azamattarda kezdesedi eken. Mysaly, byltyr ulttyq onkologııa ortalyǵynda 78 jastaǵy qarııaǵa da operasııa jasalǵan. Uıqy bezin alyp tastaý operasııasy kezinde nemese odan keıin uıqy beziniń asqyný qaýpi joǵary. Sebebi ót joldaryn tikken tus, uıqy bezi tigisiniń ajyraýy nemese asqazannyń tikken jeriniń ajyraýy múmkin ǵoı. Mundaıda naýqas qas pen kózdiń arasynda jan tapsyrýy múmkin. Sóz joq, kez kelgen dáriger naýqasty aman alyp qalý úshin qoldan kelgen kómegin kórsetip baǵady. Operasııaǵa deıin naýqasqa oparasııanyń qaýipti ekenin, uzaqqa sozylatynyn aıtyp eskertedi. Naqty derekterge júginsek, byltyr 1 143 adamnan uıqy beziniń isigi anyqtalsa, sonyń 810-y jyl ishinde qaıtys bolǵan. Shynynda solaı, uıqy beziniń qaterli isigine shaldyqqandardyń arasynda 10 jylǵa deıin ómir súrgen naýqastar ilýde bireý.

Dertpen naýqastyń ózi kúrespese em qonbaıdy

– Osyndaı kúrdeli operasııalardan keıingi naýqastyń ómiri 90 paıyz ózine, 10 paıyz dárigerge baılanysty der edim. Naýqasty qınap operasııa jasaǵan kúnniń ózinde onyń erteń aıaqqa turýy ekitalaı. Birinshi kezekte naýqastyń kútimi turady. Ortalyqqa áke-sheshesin alyp kelgen jas­tar bar. Buryn aýyl el arasynda qaterli isikti «jaman aýrý», «aty qurysyn», «aty óshsin» dep ataýyn naqty aıtpaıtyn. Sol kezde men bul qandaı aýrý eken dep tolǵanatynmyn. Keıin óse kele bildik. Qazir dárigerler qaterli isik anyqtalsa, habardy naýqastyń ózine aıtady. Buryndary pasıettiń qyzy, balasy nemese kelinshegi kelip, naýqastyń artynan qol bulǵap, qaterli isik ekenin betpe-bet turǵan adamǵa aıtpaýyn ótingen kezder bolǵan. Menińshe, bul tıimsiz. El aǵasy bolyp qalǵan azamattar habardy dárigerden estimese de onkologııalyq ortalyqqa tekten-tek kelmegenin biledi. Operasııadan shyqqan soń naýqastyń ózi qolyna qaterli isik dep kórsetilgen qaǵazyn alady. Naýqasqa anyqtamany bermeýimizdi ótinip, keıin ózi alatynyn eskertkisi keletinder tabylady. Sol úshin biz naýqastarǵa qaterli isikpen aýyratynyn baıyppen túsindirip aıtamyz. Menińshe, qaterli isik bola tura naýqasqa qaterli isik joq dep aıtqan kúnniń ózinde hımııaterapııaǵa nusqasaq, qasyndaǵy naýqastar túgel kúrdeli aýrýmen aýyratynyn bilip, óziniń de teginnen-tegin kelmegenin ańǵarady. Sol kezde naýqastyń bizge degen senimi joǵalady. Senim bolmaǵannan pasıentti qansha jerden emdep, týystary kútimin jasaǵanymen ol qınalyp qalady. Kóp jaǵdaıda ata-anasyn nemese ata-apasyn operasııaǵa alyp kelgen balalar qarttardy aýrýynyń dıagnozyn bilmeıdi dep oılaıdy. Alaıda bizdi dúnıege ákelgen kisiler kópti biledi, kópti kórgen. Olar da balam ýaıymdamasyn, alańdamasyn dep aýrý jaıly bilmeıtin keıip tanytady. Qaterli isikpen aýyratynyn bilgen naýqastar ádette operasııadan keıin kóńil kúıi kóterilip shyǵady. Hımııaterapııany alamyn, senderge kelemin, tekserýden ótip otyramyn dep alǵys aıtady. Al operasııaǵa deıin qaterli isikpen aýyratynyn bilmegen naýqastar renjýli keledi. Sondyqtan dáriger bolǵan soń naýqastyń jaǵdaıy aýyr bolsa da emsharasyn ózine aıtyp túsindirý qajet, – deıdi dáriger.

Uıqy beziniń buzylýyna uıqy­syzdyq áser etedi degen de teorııa bar. Biraq naqty derek joq. Alaıda uıqysyzdyqtyń saldarynan aǵzadaǵy basqa da organdarǵa áser etetinin eskersek, ýaqyt óte bul teorııanyń da shynǵa aınalýy múmkin. Endi bul – keler kúnniń enshisinde. Qazir osy baǵytta zertteı­tin dúnıe óte kóp. О́ıtkeni uıqy bezi transplantasııasy eldi bylaı qoıǵanda álemde sırek jasaldy. Osyǵan deıin elde uıqy bezi boıynsha eki pa­sıentke transplantasııa jasalǵanymen eki naýqasqa da salynǵan organdy dárigerler qaıta alyp tastaǵan. Bıyldyń ózinde uıqy bezine onkologııalyq ortalyqtyń hırýrgteri 6 operasııa jasaǵan. Jyl saıyn uıqy bezi operasııalarynyń kóbeıgenine qaramastan «ortalyq jaıly bilmedik, estimedik» deıtin jandar da jıi kezdesedi eken. Ulttyq onkologııa ortalyǵynyń mamandandyrylǵan dárigerleri kómek surap qaıyrylǵan ár naýqas­tyń derekterin saqtap, taldap otyrady. Kimniń neden qaıtys bolǵa­ny, jan saqtaý bóliminde neshe kún jatqany, analızderi, bári-bári qattaýly. Qajet jaǵdaıda dáriger­ler sol derekterdi sholyp, keregin bilip otyrady. Sondaı-aq dárigerler aǵzada aýyrlyq baıqalsa, daýryqpaı, mamandandyrylǵan ortalyqtarǵa júgingen abzalyraq ekenin eskertedi.