Jańa qalany damytý jospary

Jaqynda óńirdegi jumystardy kózben kórip baǵalaýǵa Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov arnaıy issaparmen keldi. Vedomstvo basshysy áýeli aımaqtaǵy eń iri óndiris oshaǵy «Mareven Fýd Tıan-Shan» azyq-túlik óndiretin zaýytyna bardy. 2018 jyly irgetasy qalanyp, memlekettik baǵdarlamanyń sharapatyn kórgen biregeı joba tez daıyndalatyn makaron ónimin, alkogolsiz sýsyn men dámdeýish óndirýmen aınalysady. Kásiporyn 850 adamdy jumyspen qamtyp otyr. Qazirgi kezde munda jylyna 85 myń tonna ónim óndiriledi. Zaýyttyń tolyqqandy iske qosylýy úshin tartylǵan ınvestısııa kólemi 35 mlrd teńgeni qurasa, sonyń 593 mln teńgesi «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy arqyly qarastyrylǵan. «Mareven Fýd Tıan-Shan» basqarýshy dırektory Stanıslav Degtıarevtiń sózine súıensek, qosymsha óndiristik jelini ornatýǵa gaz, sý jáne elektr qýaty kerek. Aıta keteıik, zaýyt basshysy aldaǵy ýaqytta logıstıkalyq qoljetimdilikti jaqsartý nysanaǵa alynatynyn aıtyp, mınıstr osy maqsatta taǵy bir temirjol jelisin tartý kerektigin jetkizdi.

Taǵam óndirisiniń aıaq alysyn baqy­laǵan vedomstvo basshysy jyldyq qýaty 10 myń tonna teńiz balyǵyn óndirýge qaýqarly balyq ónerkásibi kesheni qurylysymen tanysty. Taıaý bolashaqta bul mańda «Barramýndı» balyǵyn ósirý oıǵa alynǵan. Búginde balyqqa arnalǵan arnaıy basseınder tolyq ornatylyp bitken. Alaıda endi ǵana jumysyn bastaýǵa qamdanǵan bul kásiporynǵa ınfraqurylym júrgizý aýa­daı qajet. Bul týraly Ulttyq ekonomıka mınıstrine zaýyt basshylyǵy aıtty. «Biz sýmen, gazben jabdyqtaý, elektr men káriz jelilerin tartýǵa bıýdjettik ótinim berdik. Maquldanýyn kútemiz. Barlyǵy 900 mln teńge», deıdi zaýyt basshylyǵy.

Mınıstr kóterilgen máseleler Almaty oblysynyń ákimdigimen birlesip, muqııat zerdelenetinin aıtty. Jalpy, keshenniń quny – 67 mlrd teńge. Álibek Qýantyrovtyń aıtýynsha, mundaı kásiporyndar óńirge, ásirese azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qajet. Oblystaǵy qos birdeı zaýytty aralaǵan mınıstr kelesi kezekte oblystyq ákimdik ǵımaratynda óńirdiń bas josparymen tanysty. Onda G4 City men Qonaev qalasynyń bas jospary kórsetildi.

Qonaev qalasynyń ákimi Nurlan Qumataevtyń aıtýynsha, 107 turǵyn úıdiń qurylysy bastalady dep kútilýde. Sonymen qatar qazyna esebinen 13 turǵyn úıdiń irgetasy qalanyp jatyr. Qonaev qalasy ákiminiń sózine súıen­sek, 5 bilim mekemesi salynady dep jos­parlanǵan, onyń ekeýi «Jaıly mektep» jobasynyń sheńberinde kerege jaımaq. «Bizde jalpy aýmaǵy 1,3 myń gektardy alyp jatqan ındýstrııalyq aımaq bar. 2022-2024 jyldar aralyǵynda 8 birdeı aýqymdy ınvestısııalyq joba iske asady dep kózdelgen. Mundaǵy alań­datqan bir másele – qosalqy stansa salý. Biz buǵan deıin 160 MVt-qa jobalyq-smetalyq qujatyn jasap, ótkizdik. Alaıda bul azdyq etedi. Sol sebepti, keler jyly 200 MVt qosalqy stansaǵa ótinish beremiz», dedi Nurlan Qumataev.

Qala ákiminen keıingi kezek oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Aıbar Temenovke keldi. Ol óz kezeginde ishki týrızmdi, onyń ishinde taý klasterin damytýǵa arnalǵan tyń oılaryn ortaǵa salyp, etnoaýylǵa arnalǵan aımaq jasalatynyn atap ótti. Týrızmde aqsap turǵan taǵy bir is – maman tapshylyǵy. Aıbar Temenov «Dıplommen – aýylǵa» baǵ­darlamasynda dál osy salanyń bilim­gerleri qarastyrylmaǵanyn aıtyp, endigi jerde osy jumysty qolǵa alýdy usyndy.

Aımaqtyń áleýetine sholý jasaǵan vedomstvo basshysy oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna ar­nal­ǵan keńeske qatysyp, jergilikti kásip­kerlermen júzdesti, olardyń kókeıkesti saýaldaryna jaýap berdi. Jıyndy oblys ákimi Marat Sultanǵazıev júrgizip, óńirdiń ekonomıkalyq ahýalyna qysqasha toqtaldy. «Bizdiń ólkede shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń sany qazirdiń ózinde 116,6 myńǵa jetip, respýblıkada 4-oryndy ıelendik. Tek 2022 jyldyń 9 aıynda óndirilgen ónim, kórsetilgen qyzmet kólemi 2 trln teńgeden asty, al bıýdjetke 220,2 mlrd teńge tústi. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi 36,7 paıyzdan 45,5 paıyzǵa deıin ósti», dedi aımaq basshysy.

Oblys ákiminiń sózinen keıin kezdesýge jınalǵan bıznes ókilderi sa­ýaldaryn mınıstrge tikeleı joldady. Kezdesýde sóz alǵan kásipkerler jeńil ónerkásipti, farmasevtıka salasyn damytý máselelerin jáne kásipkerlikti damytýdyń basqa da ózekti máselelerin kóterdi. Infraqurylym qurylysy máseleleri de shet qalmady. Kezdesý qorytyndysy boıynsha Álibek Qýantyrov bıznes pen memlekettiń ózara yntymaqtastyǵy úshin turaqty jumys isteıtin alań bolýǵa tıis óńirlik bıznesti damytý ınstıtýttarymen naqty ózara is-qımyl qajet ekenin atap ótti. О́z tarapynan ol kásipkerler aıtqan barlyq problemalyq máselelerdi qaraýǵa jáne nazarǵa alýǵa daıyn ekenin bildirdi.

Munan keıin mınıstr Sheńgeldi alabyna baryp sýarý júıesin damytý, egis alqaptaryn ulǵaıtý máselelerimen tanysty. Sondaı-aq Ile aýdanyndaǵy, balmuzdaq shyǵaratyn «Shın-Laın» kásip­ornyna bardy. Qýattylyǵy jyly­na 63 myń tonna bolatyn zaýyt jo­basynyń jalpy quny 32,4 mlrd teńgeni qu­raıtynyn atap ótti. Bul TMD-daǵy balmuzdaq shyǵaratyn eń sapaly zaýyttardyń biri. Eger búginde ol 20 paıyzǵa jýyq eksporttaıtyn 18,5 myń tonna ónim shyǵarsa, 2025 jylǵa qaraı bul kórsetkish 40 myń tonnaǵa deıin ósýge tıis jáne eksport tıisinshe 50 paıyzǵa jetedi dep kútilýde.

Kelesi kezekte Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov Jambyl aýdanynyń Myńbaev aýylyna taban tiredi. 5 639 turǵyn turatyn aýylda sý jelileriniń 90 paıyzynyń tozyǵy jetken. Aımaqtyń atqaminerleri mınıstrge osy máseleniń túıinin tarqatýǵa qol ushyn sozýdy surady. Jambyl aýdany ákiminiń orynbasary Abzal Nurpeıisovtiń sózine súıensek, 2022 jyly jobalyq-smetalyq qujatty daıyndaýǵa qarjy bólinip, joba tolyqtaı qaǵazǵa túsirilgen.

«Joba negizinde qurylys-montaj jumystaryn bastaıtyn bolsaq, aýylǵa jańadan 40 shaqyrym aýyzsý júıesin tartamyz jáne de 1 318 aýla tutastaı taza sýmen qamtamasyz etiledi. Biz usynǵan jobany iske asyrýǵa 1,5 mlrd teńge qarajat kerek», deıdi Jambyl aýdany ákiminiń orynbasary.

Sondaı-aq ol Myńbaev aýylynyń kúnbatys jaǵynda jalpy quny 2,5 mlrd teńgeni quraıtyn 200 gektar jerge ınfraqurylym júrgizý josparlanǵanyn aıtty. Keleshekte bul mańǵa 24 shaqyrym aýyzsý júıesi, 31 shaqyrym elektr jeli­lerin tartý kózdelgen. Atalǵan jos­par júzege assa, kezekte turǵan 2000 adam ınfraqurylymy bar jermen qam­ta­masyz etiledi. Aýdan turǵyndary alǵa tartqan kezekti másele, Sarybaı bı aýylyndaǵy mádenıet úıine kúrdeli jón­deý jumystaryn júrgizý boldy. 1961 jyly irgetasy qalanǵan ǵımarat sońǵy 60 jylda jóndeý kórmegen. Keńestik kezeńde boı kótergen nysannyń qabyrǵalary óz qalpyn joǵaltpaǵan, tek syrty men ishin árlep, kúrdeli jóndeýden ótkizý jetkilikti. Bul úshin 278 mln teńge qarjy qajet. Vedomstvo basshysy bul ótinim qaralatynyn málimdedi. Dese de aımaqtaǵy ahýal anaý aıtqandaı nashar emes. Dál osy Sarybaı bı aýylynda mektep «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy sheńberinde kúrdeli jóndeýden ótken. Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýan­tyrov bilim oshaǵyna arnaıy bas suǵyp, júrgizilgen jumysqa oń baǵasyn berdi. Mektep qabyrǵasynda aýyldyń tur­­ǵyn­darymen kezdesip, aýyldyq jer­ler­­di kórkeıtýge kúsh salyp, arnaıy tu­jy­­rymdama jasalynyp jatqanyn atap ótti.

– Prezıdent pármen bergendeı, aýyldarǵa erekshe kóńil aýdarylady. Arnaıy tujyrymdama da daıyndaldy. 2023-2025 jyldar aýyldardy damytýǵa baǵyttalady. «Aýyl – el besigi» jobasyna bólinetin bıýdjettiń kólemin ulǵaıtamyz. Bizdiń maqsat – ınfra­qurylymdy retke keltirý arqyly, aýyldar arasyndaǵy teńsizdikti joıý. Al jalpy alǵanda, Almaty oblysynda jaǵdaı jaqsy, – dedi sapar sońynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov.

Almaty oblysy