Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Mektepterde qaýipsizdikti kúsheıtý sharalary qabyldanady
Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qojaevtyń habarlaýynsha, 13 aqpanda tańerteń Petropavl qalasynyń polısııa basqarmasyna №4 orta mekteptiń oqýshylaryna dene jaraqatyn keltirý týraly habarlama tústi. Oqıǵa bolǵan orynǵa jyldam jedel-tergeý toby attandy.
Tekserý barysynda kúdikti (9 synyp oqýshysy) 2-shi qabatta ornalasqan dárethanada maskasyn kıip, baltamen dálizge júgirip shyǵyp, úsh oqýshyǵa shabýyldaǵan. Shabýyl jasaǵan oqýshyny joǵary synyp oqýshylary men muǵalimder ustaǵan.
Qazirgi kezde 2 jábirlenýshi qalalyq emhananyń stasıonarynda jatyr, jaǵdaılary birqalypty. Bir oqýshy medısınalyq kómek kórsetilgennen keıin úıine qaıtaryldy.
Atalǵan fakti boıynsha Qylmystyq kodekstiń 24-baby 3-bóligi, 99-baby 2-bóligi boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, kúdikti ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamaldy.
Álıhan Smaıylov Petropavlda oryn alǵan oqys jaǵdaı halyq arasynda úlken alańdaýshylyq týdyrǵanyn atap ótti.
«Balalarynyń qaýipsizdigine alańdamaıtyn otbasy joq. Mekteptiń ishinde de qaýiptiń baryn kórip otyrmyz. Sondyqtan bul máseleni qaıta qarap, oqý oryndaryna tekserý júrgizý qajet. Beınekameralardyń sanyn kóbeıtip, mektepke kireberis jerlerde baqylaýdy kúsheıtý máselesin qaraý kerek», dedi Premer-mınıstr.
Bul rette Úkimet basshysy Ishki ister mınıstrligine balalardyń qaýipsizdigin arttyrý boıynsha kelisilgen usynystar engizýdi, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine zardap shekken balalardy emdeýdi erekshe baqylaýǵa alýdy, Oqý-aǵartý mınıstrligine Ishki ister jáne Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlikterimen birlesip, qaýipsizdik sabaqtaryn ázirleýdi tapsyrdy.
Ekonomıka qańtarda 5,6%-ǵa ósti
Munan keıin Úkimet otyrysynda kún tártibine sáıkes 2023 jylǵy qańtardaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jáne respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy qaraldy.
Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Tımýr Jaqsylyqovtyń habarlaýynsha, eseptik kezeńde Qazaqstan ekonomıkasynyń ósý qarqyny 5,6%-dy qurady. Naqty sektordaǵy ósim – 2,3%, al qyzmet kórsetý salasynda 7,6% boldy. Barlyq negizgi sala boıynsha oń dınamıka baıqalady, bul rette saýda (+19,4%), aqparat jáne baılanys (+18,1%), sondaı-aq qurylys (+12,5%, 1 mln sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa berildi) eń joǵarǵy ósýdi kórsetti.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósý qarqyny 18,3%-dy qurady. Investısııalar aǵyny ónerkásipte – 9,2%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynda – 33,7%-ǵa, jyljymaıtyn múlikpen operasııalarda – 33,7%-ǵa, kólikte jáne qoımalaýda 31,8%-ǵa ósti.
Aldyn ala qorytyndy boıynsha 2022 jyly syrtqy saýda taýar aınalymy 32,1%-ǵa ósip, 134,4 mlrd dollardy qurady. Eksport boıynsha kórsetkish 39,9%-ǵa ósip, 84,4 mlrd dollarǵa deıin jetti. Taýarlar ımporty 50 mlrd dollarǵa teńeldi. Jalpy, oń saýda balansy 34,4 mlrd dollardy qurady.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń habarlaýynsha, eseptik kezeńde memlekettik bıýdjetke 1,5 trln teńge shamasynda kirister tústi (jospar 144,0%-ǵa oryndaldy), onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetke 1,1 trln teńge, jergilikti bıýdjetterge 394 mlrd teńge kirister tústi. Memlekettik bıýdjettiń shyǵystary 93,5%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary – 94,7%-ǵa, jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystary 96,3%-ǵa atqaryldy.
Máseleni qorytyndylaǵan Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov naqty sektor turaqty ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etkenin atap ótti. О́ńdeýshi ónerkásip, qurylys jáne aýyl sharýashylyǵy salalarynyń damý qarqyny jaqsy. О́nerkásip sektory óndiristiń 1,5%-ǵa, onyń ishinde óńdeý salasynyń 1,6%-ǵa óskenin kórsetip otyr. Farmasevtıka (+51%), jeńil ónerkásip (+11%), toqyma buıymdary óndirisi (+25%), munaı óńdeý (+11%), hımııa ónerkásibi (+11%), sýsyndar óndirisi (+33%), tamaq ónimderiniń óndirisi (+10%), mashına jasaý (+12%) salalarynda ósim baıqalady.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, turaqty ınvestısııalyq belsendilik, onyń ishinde shıkizattyq emes sektorlarǵa ınvestısııalar tartý jedel ekonomıkalyq ósýdiń negizgi faktory bolyp tabylady.
Qańtar aıynyń qorytyndysy boıynsha barlyq negizgi makrokórsetkishtiń ósýi Qostanaı oblysy men Almaty qalasynda tirkelip otyr. Eń tómen kórsetkishter – Abaı jáne Qaraǵandy oblystarynda.
«Bıylǵy jyldyń basy el ekonomıkasynyń serpindi damýǵa baǵyt alǵanyn kórsetip otyr. Ekonomıkanyń osy ósý qarqynyn saqtap qalýymyz kerek. Bul búgingi geosaıası jaǵdaıda ońaı sharýa emes. Úılesimdi jumys pen tıimdi úılestirýdi ekonomıkanyń barlyq salasynda qamtamasyz etý kerek», dedi Álıhan Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, ishki naryqty otandyq taýarlarmen tolyqtyrýǵa jáne shıkizattyq emes ónim kólemin ulǵaıtýǵa basymdyq berilýge tıis.
«Shaǵyn jáne orta bıznestiń áleýetin keńeıtip, damýǵa jaǵdaı jasaýymyz kerek. Tartymdy ınvestısııalyq klımat quryp, ınvestorlarmen belsendi dıalog júrgizý qajet», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysynyń pikirinshe, ınvestısııalardyń qurylymyn qosylǵan quny joǵary taýarlardy óndirý jaǵyna qaraı ulǵaıtý kerek, sonyń ishinde joǵary tehnologııalyq óndiristerde de. Sonymen qatar «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» saıasatyn sapaly engizýdi qamtamasyz etý mańyzdy.
«Árbir mınıstr, óńir ákimderi jáne ulttyq holdıngter men kompanııalardyń basshylary azamattardyń tabysyn arttyryp, sapaly jumys oryndaryn qurý úshin júıeli sharalar qabyldaýǵa tıis. Qoǵamdy tolǵandyryp otyrǵan áleýmettik-ekonomıkalyq máseleler boıynsha tıimdi sheshimder tabý qajet», dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy óńir ákimderi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrýǵa erekshe nazar aýdarýǵa tıis ekenin atap ótti. Alda turǵan basty mindet – jyl qorytyndysy boıynsha ınflıasııany 2 esege – ıaǵnı 9,5% deıin tómendetý. Onyń aıtýynsha, bul úshin barlyq kúsh-jigerdi Inflıasııa deńgeıin baqylaý jáne tómendetý jónindegi is-sharalar josparyn oryndaýǵa jumyldyrý kerek.
«Biz ekonomıkanyń ósý qarqynyn saqtap qalý úshin bar kúshimizdi salýymyz kerek», dep túıindedi Premer-mınıstr.
Ǵylymı jobalar ekonomıkaǵa baǵyttalady
Úkimet otyrysynda ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý máseleleri qaraldy.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń aıtýynsha, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń Saılaýaldy baǵdarlamasynda ǵylym eldiń básekege qabiletti bolýyna múmkindik beretin óndiristiń jańa tehnologııalaryna baǵyttalatynyn atap ótti. Bul ekonomıkanyń naqty sektorynda qazaqstandyq ázirlemelerdi qoldanýǵa jáne ǵylymǵa baǵyttalǵan ulttyq júıeni kezeń-kezeńimen qaıta qurýǵa jol ashady.
Mınıstrdiń aıtýynsha, kommersııalandyrý týraly zańnyń qabyldanýymen 2016, 2017 jáne 2018 jyldary Ǵylym qory grant alýǵa úsh konkýrs ótkizdi, oǵan 1 270 ótinim tústi. Irikteý jáne saraptama nátıjesinde, 150-den astam joba memlekettik qoldaýǵa ıe boldy. Olardy iske asyrý 140 ǵylymdy qajet etetin óndiristiń qurylýyna ákeldi, bul rette 15 joba eksportqa shyqty, al taǵy bes joba 1 mlrd teńgeden astam satylym jasaıtyn deńgeıge jetti.
О́tken jyly jańa konkýrs ótkizilip, oǵan 152 ótinim tústi. Búgingi tańda 72 joba qarjylandyrý maquldandy, grant alýshylarmen 68 shart jasaldy. Salalar boıynsha jobalar portfeli negizinen aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý jáne hımııa ónerkásibi salalaryndaǵy bastamalardan turady.
Mınıstr 2023-2025 jyldary ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýdy qarjylandyrý somasy eki ese óskenin aıtty. Sonymen qatar JOO janyndaǵy ǵylymı-tehnologııalyq parkterdi damytýǵa konkýrstyq negizde qarajat bólý josparlanyp otyr.
Osy taqyryp boıynsha Mıkrobıologııa jáne vırýsologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń bas dırektory Amankeldi Sadanov baıandama jasady.
Baıandamashylardy tyńdap bolǵannan keıin Premer-mınıstr otandyq ǵylymnyń áleýeti men básekege qabilettiligin arttyrý úshin ony respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrý sońǵy eki jylda eki esege jýyq óskenin atap ótti.
«Jetekshi ǵalymdarǵa eńbekaqy tóleý bazalyq qarjylandyrýǵa qosylǵan. Irgeli ǵylymı zertteýlerge qarajat bólinedi. Ázirlenip jatqan ǵylymı jobalar men baǵdarlamalardy qarjylandyrý uzaqtyǵy 5 jylǵa deıin ulǵaıtyldy. Jas ǵalymdardy qoldaý úshin granttar men stıpendııalar bólinedi, olardyń ǵylymı eńbekterin jarııalaý belsendiligi artyp keledi», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, sońǵy jyldary ǵylym týraly zańnamaǵa eleýli ózgerister engizildi, ǵylymdy damytý tujyrymdamasy búkil ǵylymı qoǵamdastyqpen birge iske asyrylady.
«Qoǵam ǵylymı-tehnologııalyq saladan naqty ózgeristerdi, ǵylymı jańalyqtardyń naqty ekonomıkada qoldanylýyn kútip otyr. Osyǵan baılanysty ǵylymı zertteýlerdiń nátıjesin arttyrý, onyń el ekonomıkasynyń damýyna qosatyn úlesin ulǵaıtý úshin aýqymdy jumys qajet», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysy ǵylymı uıymdar men kásiporyndardyń úılesimdi jumysyn qamtamasyz etip, ózara is-qımyldyń belsendi alańdary men mehanızmderin qurýy qajettigin atap ótti. Odan bólek, eń perspektıvaly ǵylymı baǵyttardaǵy tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardyń úlesin arttyrý qajet. Bulardyń qatarynda atom jáne sýtegi energetıkasy, sıfrlyq tehnologııalar, jasandy ıntellekt, bıotehnologııa, bıoqaýipsizdik, neıroǵylym sııaqty salalardy atap kórsetýge bolady.
«Ǵylymnyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý maqsatynda Parlamentpen jeke ınvestısııalar úshin qosymsha preferensııalar engizýdi pysyqtaý jumystaryn jedeldetý qajet. Bul ǵylym salasynyń zańnamalyq bazasyn qaıta qaraýdy talap etedi», dedi Á.Smaıylov.
Sózin qorytyndylaı kele, Úkimet basshysy «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» jańa zań jobasyn ázirlep, ony maýsym aıynda Parlamentke engizý, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerin kommersııalandyrýdyń jańa mehanızmderin eskere otyryp, ǵylymdy damytýdyń qoldanystaǵy tujyrymdamasyn ózektendirý, «Atameken» palatasymen birlesip, elimizdiń jetekshi ýnıversıtetteri men iri kásiporyndarynyń janynan mamandandyrylǵan ınjınırıngtik ortalyqtar men tehnologııalyq parkterdi qurý jónindegi jumysty uıymdastyrý qajettigin atap ótti.
«Ǵylymı ınstıtýttardyń, ýnıversıtetterdiń jáne óndiristiń tıimdi ózara is-qımyly ǵylymnyń damýyna jáne jańa ǵylymı jobalardy óndiriske engizýge oń serpin beredi», dep túıindedi Á.Smaıylov.
