TAǴYLYMY MOL ShARALAR

Saıası qýǵyn-súrgin qurban­da­ryn eske alýǵa arnalǵan taǵylym be­rer sharalar Astanada apta boıy júrdi. “ALJIR” mýzeı-memorıal­dyq kesheni­niń bazasynda “Tarıh pen taǵdyrlar ortaqtyǵy Eýrazııa keńistigi halyqtaryn uıystyrý faktory” atty halyqaralyq “dóń­gelek ústel” otyrysy ótkizildi. Talaı arýlardyń kóz jasymen sýa­ryl­ǵan, olardyń basynan kesh­ken qasi­retiniń kýási “ALJIR” ma­ńa­ıy únsiz jatyr. Eske alý qa­byr­ǵasyna gúl shoqta­ryn qoıýǵa kele jatyp, qanshama jyldar ótse de mańaıyńa seskene kóz tastaısyń. Qurbandardy eske alǵan mıtıngte, únsizdik mınýty kezinde jazyqsyz japa shekken analarymyz ben apa­larymyzdyń rýhy sezip jatyr ma eken dep tolǵana­syń. Aqmola je­rin­de, Qarlagtyń 26-shy núktesinde 62 ult ókilderiniń 146-sy grýzın, 44-i ázirbaıjan, 393-i evreı, 173-i polıak ultynyń áıelderi, ne kerek, 20 myńǵa jýyq áıeldiń kóziniń ja­sy tam­ǵan topyraq zilmaýyr qaıǵy salma­ǵyn qalaı kótergen deseńiz­shi!? “Dóńgelek ústel” barysynda TMD-ǵa qatysýshy elderdiń mem­le­ket­aralyq gý­manıtarlyq áriptestik qorynyń qol­daýymen Qazaqstan hal­qy Assambleıasy jáne “ALJIR” mýzeıi daıyndaǵan “Taǵ­dyrlardy bi­riktirgen Qazaqstan” atty kitaptyń tu­saýkeseri ótkizildi. Sharaǵa qaty­sý­shy­lar men qonaqtar mýzeı-memo­rıal­dyq keshendi aralady. Jalpy, “ALJIR” mura­jaıy “Qasi­ret qaq­pa­sy moný­men­ti­nen”, “Kúres jáne úmit”, “Túńilý men álsizdik” dep ata­la­­tyn músin kom­pozısııalardan, so­ny­men birge, “Eske alý qabyrǵa­sy­nan” jáne sta­lındik vagonnan tu­ra­dy. Mundaǵy jınaqtalǵan shejire shyndyǵy ja­ny­ńyz­dy titirkendiredi. “Tergeýshi ból­me­si”, “Tutqyndar baraǵy”, “Ti­ginshiler jata­ǵy” jadaý, jabyrqaý tutqyndar tirliginen mol habar beredi. Al 30 mamyrda “dóńgelek ús­telge” qatysý­shy­lar saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan Qaraǵandy oblysy Spassk aýy­lyn­daǵy memorıaldyq keshenge baryp, onda jazyqsyzdan jazyqsyz jastyq ǵumyrlaryn temir tordyń ar jaǵynda ótkizip, jazalaý men kýǵynnyń qurbandary bolǵan aǵa býyn rýhyna taǵzym etti. Jınalǵandar nazaryna usy­nyl­ǵan qýǵyn-súrginge ushyraǵan jáne Qazaq­stanǵa jer aýdarylǵan azamattardyń urpaqtary aıtqan es­telikter men otandyq jáne shetel­dik ǵalymdar men zertteýshilerdiń paıymdaýlary jınalǵan jurtqa oı tastady. Sońynan qatysý­shy­lar men qonaqtarǵa arnalyp, memo­rıal­­dyq keshenmen tanysqannan keıin “ALJIRDIŃ” yzǵarly sýyǵy” atty fılmniń kórsetilimi uıymdasty­ryl­dy. Aýyr oı qushaǵynda otyryp fılmdi kórgen kópshilik osydan keıin Aqmol aýylyndaǵy Mádenıet saraıynda “Nıet baılanystyrǵan taǵdyrlar” taqyry­bynda qýǵyn-súrgin qurban­darymen kezdesýge bardy. Kópshiligi lagerdiń aýyr aza­by­nan, aýrýdan sol jyldary-aq ba­qıǵa attansa, “Jylymyq” soqqanda olardyń birazy bostandyqqa shyqty. Biraq, báribir “ha­lyq jaýy” degen jamanat jamylǵan jan­dardyń na­zarlary pás bolatyn. Soń­daryndaǵy ańdý men únemi kórse­tile­tin senim­sizdik olardyń ózderine ǵana emes, urpaqtaryna da tıesili edi. Kez­desýde 1937 jyly qýǵyn-súrginge ushy­raǵan Tórequl Aıt­matovtyń qyzy Rozet­ta Tóre­qul­qyzy Aıtmato­va (Qyrǵyz­stan), qýǵyn-súrgin qurbany Ýnden Hvan­nyń qyzy Raısa Ýndeevna Hvan, “ALJIR” tutqyny Frenkel Lıdııa Mıhaılovnanyń nemeresi, “RISK” kı­nokompanııa­sy­nyń kre­atıv­tik prodıýseri Darıa Vıo­lına (Reseı) sóz sóıledi. Son­daı-aq sharaǵa qatysýshylarǵa “Oqıǵa qa­laı boldy” taqyrybyn­daǵy teatr­landyrylǵan qoıylym kór­setilip, janarlar jasqa shylandy. Forým barysynda jýrnaldar men kitaptardyń tusaýkeserleri ót­kizilip, kópshilikke túrli ulttardyń Qazaqstanǵa jer aýdarylý tarıhy týraly derekti fılmder kórse­ti­lip, ǵylymı qaýymdas­tyq ókilderi jáne qýǵyn-súrgin qurban­darymen taǵy­ly­my men sabaǵy mol kez­de­sý­ler ótip, sonymen qatar, Dos­tas­tyq el­de­ri tarıhshylary men zertteý­shi­le­riniń ǵylymı eńbekteriniń jáne qý­ǵyn-súrginge ushyraǵan sý­retshilerdiń kórmeleri uıymdas­ty­rylyp, aýqym­dy mádenı baǵdar­lama josparlan­ǵa­ny, osy sharaǵa muryndyq bolyp júrgen Qazaq­stan halqy Assam­bleıa­sy men Bilim jáne ǵy­lym mınıstr­liginiń, onyń quramyn­daǵy Memleket tarıhy ınstıtýtynyń biraz eńbek­ten­genin kórsetti. Qaı sha­ranyń da kóterer júgi, beretin ǵıbraty mol. Anar TО́LEÝHANQYZY.