“EGEMENNIŃ” ARDAQTYSYNA ESKERTKISh ORNATYLDY

Egemen el atanyp, táýelsizdikke endi qol sozyp otyrǵan shaqta uly­lar elindegi irgeli bilim orda­lary­nyń biri – Sarjal orta mektebine 37-shi jylǵy zulmattyń qurbany bolǵan jalyndy jýrnalıst, osy eldiń týmasy Sháımerden Toq­jigitov­tiń esimi berilgen edi. Ile sol kezdegi mektep dırektory Sáken baýyry­myzdyń bastamasymen mektepte Toqjigitov murajaıy ashyldy. Al odan bergide atalǵan mek­teptiń taǵy bir túlegi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, profes­sor Arap Espenbetovtiń jınas­tyryp, qurastyrýymen nebári 36 jasynda opat bolǵan jýrnalıstiń artynda qalǵan eńbekteri “Ýaqyt bederi” degen atpen jeke kitap bo­lyp jaryq kórdi. Al ótken jyly el gazeti “Egemenniń” 90 jyl­dy­ǵy­na oraı osy avtordyń osy basy­lymda Sháımerden Toqjigitov tý­ra­ly kólemdi maqalasy jarııa­landy. Sonyń bári bekerden beker emes-ti. Iá, Sháımerden – sol shaq­ta endi qalyptasa bastaǵan qa­zaq jýrnalıs­tı­kasyna bir kisideı-aq eńbek sińirgen adam. Aıtalyq, Muhtar Áýezovtiń qyz­meti Oryn­borǵa aýysqan soń ol “Qa­zaq tili” (qazirgi “Semeı tańy”) gaze­ti­­niń tizginin qolyna alady. Onyń gazet ju­my­syn jandan­dy­rý maq­­satymen Kerekýde sot qyzmetin atqaryp júr­gen Sábıt Dónentaev syn­dy talantty aqyndy qyz­met­ke shaqyratyny da osy kez. Onyń al­dyn­da Sháı­mer­den  Muh­tar aǵa­symen birge Semeıde shy­ǵyp turǵan “Tań” jý­rnalyn shy­­ǵarýǵa atsa­lys­qan. Al budan sál keıi­nirekte Toqjigitov “Jar­shy” jýr­nalyn bas­qa­rady, al 1925 jyly qa­zaq ólkelik par­tııa komı­te­tiniń uıǵary­my­men “Eń­bek­shi qazaq” (qazirgi “Ege­men Qazaq­stan”) gazeti redaktorynyń  oryn­basary bolyp iske kirisedi. Bul kisi atalǵan gazetke basshylyq jasap­ty degen de sóz bar. Ony naqty qu­jat­­pen dáleldeý aldaǵy kúnderdiń enshisinde. Qalaı bolǵanda da onyń óz zamanynda úsh pýblısıstıkalyq ki­tap shyǵaryp, joǵaryda aıtqan­daı qazaq jýrnalıstıkasynyń da­mýyna zor úles qosqany shyndyq. Munyń syrtynda Toqjigitovtiń Qar­qaraly ýezdik partııa komıte­ti­niń birinshi hatshysy, Qazaq KSR Halyq Komıssarlary Keńesi ja­nyndaǵy kórkemóner basqarmasyna basshylyq jasap, baspasózben birge memleket jumysyna da qyzý ara­lasqany belgili. Sonyń bárin eskergen Sháı­mer­den Toqjigitov atyndaǵy Sarjal orta mektebin osydan jıyrma jyl buryn bi­tir­gen túlekter mektep aldynda osy elden shyq­qan baspasóz ardageri, qoǵam qaıratkeriniń es­kertkish bıýstin ashýǵa demeýshi, bastamashy boldy. Teginde bul tyń bastama mekteptiń budan keıingi túlekterine de juǵysty bolsa deısiń! Al bul ıgi sharýany atalǵan mektep muǵalimi, qolynan óner tamǵan sheber Ertis Tátıev jerine jetkizgen. Sóıtip, baspasóz ar­daq­tysyna eskertkish bı­ylǵy sońǵy qońyraý al­dynda saltanatty jaǵ­daı­da ashyl­dy. Osy sharaǵa Semeıden ar­naıy kelip qatysqan sondaǵy qu­rylys kol­ledji­niń dırektory, qa­la­lyq más­lı­hattyń depýtaty, Sháı­mer­den aǵa­nyń nemere inisi Kenjeǵazy Toq­jigitov onyń mek­teptegi murajaıyna qundy bir qujatty tabys etti. Ol qujat sol shaqta is basynda júrgen Sh.Toqjigitovtiń Reseıdiń Altaı ólkesi quramyna ketip bara jatqan onshaqty eldi mekenimizdiń Qazaq eline qaıtarylýyna qalaısha úles qosqanyn aıǵaqtaıdy. Dáýlet SEISENULY. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Abaı aýdany.