ZAMANYNA SAI TEHNOLOGIIаSY JETIK EL

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanov bastaǵan bir top depýtat resmı saparmen Fınlıandııa astanasy Helsınkıge keldi. Qazaqstandyq delegasııa aldymen Sýomı elin álemge tanytqan ozyq ınnovasııalyq tehnologııamen, jetekshi óndiris oryndarymen, olardyń shyǵaratyn aldyńǵy qatarly ónimderimen tanysty. Búginde Qazaqstan men Fın­lıandııa arasyndaǵy kóptegen sa­la­daǵy baılanystar qarqyndy damyp keledi. Sonyń ishinde bizdiń el úshin Fınlıandııadan alatyn, úırenetin tájirıbe óte kóp. Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda “Nur Otan” HDP Saıası keńesiniń bıýro otyrysynda El­basy táýelsiz Qazaqstan óziniń bas­tapqy damý jolynda “oń­tús­tik-shyǵys jolbarystarynan” úırengenin jáne durys joldy tań­daǵanyn, olardyń strate­gııa­lyq jospardy qurǵanymyzdaı órkendegenimizdi, bizdiń bul ke­zeń­nen ótkenimizdi, endi Fın­lıan­dııadan úırený kerektigin jáne alǵa ozýdy maqsat tutýymyz qa­jet ekenin aıtqan bolatyn. Bul oraıda bizdiń elimiz Fınlıan­dııa­ny Eýropadaǵy mańyzdy saıası jáne ekonomıkalyq áriptes retinde qarastyrady. О́ıtkeni, básekege qabiletti ónim shy­ǵa­rý­da, ulttyq ekonomıkany jań­ǵyr­tý men ártaraptandyrýda al­dyń­ǵy qatarly tehnologııa­lar­men qamtamasyz etilgen bul eldiń tájirıbesiniń qajettiligi aıqyn­dalyp otyr. Sonyń ishinde Qa­zaqstan Fınlıandııany óziniń syrtqy saıası bastamalaryna qol­daý bildirgeni úshin joǵary baǵalaıdy. Degenmen, ózara yn­tymaqtastyqty odan ári keńeıte túsý maqsatynda eki el de arada barlyq baǵyttar boıynsha eki­jaqty qarym-qatynastyń da­mýy­na múddeli. Ásirese, parla­mentaralyq baılanystardy odan ári nyǵaıtý máseleleriniń ma­ńyzy zor. Mine, osy oraıda saý­da-sattyq, ınnovasııany qoldaý, joǵary tehnologııany ıgerý barysynda tájirıbe bólisý eki jaqty baılanysty barynsha damyta túsedi. Elbasy Qazaqstan Fınlıan­dııa­dan joǵary sapaly bilim berý stan­darttary, ǵylymı zertteýlerge báse­kelestik jaǵdaılarynda qarjy bólý salalarynda, keleshektiń ulttyq ınfraqurylymy, memle­ket­tiń birligin kúsheıtýde, ǵylym men kásipkerlikti damytýda úırene­tin ister barshylyq ekenin aıtty. Osyǵan oraı Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń delegasııasy “Sitra” fın ınnovasııalyq-tehnologııalyq qorynyń qyzmetimen tanysty. Osy qordyń qoǵamdyq baılanys­tar jónindegi dırektory Teppo Týrkkıdiń aıtýynsha, Sitra táýelsiz memlekettik qorynyń negizgi maq­saty el ekonomıkasyn qurylym­dyq ózgertý arqyly álemdik ry­nok­ta Fınlıandııanyń básekege qa­bilettiligin arttyrý bolyp taby­la­dy. Biraq, biz úshin “táýelsiz” jáne “memlekettik” degen sózderdiń qo­syla aıtylýy tandanys týǵyzǵan­dyq­tan, onyń syry Teppo Týrk­kı­diń túsindirýinshe, Sitra qory mı­nıstrler men memlekettik agenttik­ter­ge emes, tikeleı el parlamentine baǵynyshty bolýynda kórinedi. О́ıtkeni, Parlamenttik baqylaý keńesi Sitra dırektorlar keńesiniń múshelerin taǵaıyndaıdy eken. Qazir onyń quramyna úsh – qarjy, ekonomıkalyq damý, bilim mı­nıstri­niń orynbasarlary jáne Týrký ekonomıka mektebiniń pro­fessory, zań mektebiniń profes­so­ry jáne Sitra dırektory kiredi. Búgingi tańda qor kapıtaly 126 mln. eýrony quraıdy. Atalǵan qor­dyń negizi 1967 jyly Fınlıandııa bankiniń bólimshesi retinde 100 mln. fın markasy kapıtalymen qalanǵan eken. Sonan óziniń al­ǵash­qy 15 jyly ishinde tek ǵyly­mı-zertteý qyzmetin ǵana qarjy­lan­dyryp otyrǵan. Al 1983 jyly bul mindetti tehnologııa jáne ın­no­vasııa jónindegi TEKES fın agenttik qory moınyna alyp, Sitra bolsa, venchýrlik úlgi boıynsha damı bastaǵan. Sóıtip, ol jyldary Sitra qory bolashaǵy bar bıznes jobalar úshin ózine 100 paıyz ın­ves­tısııa alǵan. Qazir Fınlıan­dııa­da venchýrlik qarjylandyrý ózindik ındýstrııaǵa aınalyp damyǵan kezde jobalardaǵy Sitra qorynyń úlesi shamamen 10 paıyzdy quraı­dy. Túsinikti bolýy úshin aıta keteıik, venchýrlik qor degenimiz tek ınnovasııalyq kásiporyndarmen jáne jobalarmen ǵana jumys isteıtin ınvestısııalyq kompanııa bolyp tabylady. Atalǵan qorlar ın­vestısııany baǵaly qaǵazdarǵa nemese táýekeli joǵary kásiporyn­darǵa tótenshe joǵary paıda kútý aıasynda salýdy qamtamasyz etedi. Son­dyqtan da mundaı salymdar joǵary tehnologııalar, jańa ǵyly­mı jasalymdar salasynda júzege asyrylady. Sonda álgi jobalardyń 70-80 paıyzynyń qaıtarymy bolmasa da, qalǵan 20-30 paıyzy barlyq shyǵyndy jabady eken. “Sitra” fın ınnovasııalyq-teh­nologııalyq qorynyń qyzmetimen tanysqannan keıin qazaqstandyq delegasııa Helsınkı qalasynan 38 shaqyrym qashyqtyqta jatqan Iаr­venpıaıa qalasyndaǵy “Honkarakenne Ltd” AQ-qa keldi. Fın “Honka” kon­serni álemniń 30 elinde óziniń resmı ókildigi bar aǵash úılerdi jasaıtyn álemdegi jetekshi óndiris bolyp tabylady. Olaı deıtinimiz, osyndaǵy adamdardyń aıtýynsha, atalǵan kompanııa álemdik aǵash úıler ındýstrııasynda jarty ǵasyr boıyna kósh bastap keledi eken. Ol barlyq úderisti bastan-aıaq – joba­laýdan jáne konsern­niń ózindik zaýyttarynda óndirý­den ınterer­lik sheshimdi júzege asyrý men úı­lerge kepildik qyzmet kórsetýge deıin qurylysty keshen­di túrde júrgizedi. Mine, sondyq­tan da qa­zirgi ýaqytta munda “Honka” ataýy qala mańyndaǵy jaı­ly úılerdiń sımvolyna aına­lypty. Onyń shyǵarǵan úıleriniń sapasyna syn aıtý múmkin emes. Biraq ol úı­ler­diń quny da zatyna saı sharyqtap tur. Degenmen, soǵan qaramastan, álemniń elý elindegi jetpis myńnan astam otbasy qala mańyndaǵy laıyq­ty úılerde turý úshin “Hon­kany” ǵana tańdapty. Sondyqtan da bolsa kerek, dúnıe júzindegi aǵash úılerdi shyǵaratyn óndiris­shiler arasynda “Honka” konserni ózderiniń ónimderine eýropalyq sapa standartyn anyqtaıtyn “SE” belgisin taǵý quqyǵyn birinshi bolyp alypty. 2000 jyldan bastap “Honkanyń” kottedjdik nusqalary TMD elderinde de tóbe kórsete bastaǵan. Budan keıin Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanov bastaǵan qa­zaqstandyq delegasııa Fınlıandııa astanasynyń irgesindegi Espoo qa­lasyna atbasyn tiredi. Onda óni­min dúnıe júziniń halqy qoldana­tyn, álem tanyp, moıyndaǵan “Nokia” konserniniń bas keńsesi ornala­sypty. Nokia korporasııasy yqsham termınaldarmen (klassıka­lyq yqsham telefondar, Nseries shaǵyn kompıýterleri, bıznes-paıdalanýshylarǵa arnalǵan Eseries apparattary) qatar, uıaly jáne turaqty baılanys operatorlary úshin (Networks bólimshesi) jabdyqtar shyǵarady. Budan keıin qazaqstandyq topqa tanystyrylǵan qyzmeti men táji­rıbesinde úlgi alarlyq máni bar TeliaSonera telekommýnıkasııalyq kompanııasy boldy. Ol anaý-mynaý emes, Shveısarııa men Fınlıan­dııa­nyń uıaly baılanys rynogyndaǵy kóshbastaýshy eken. Shtab-páteri Shvesııanyń astanasy – Stok­golm­de ornalasqan. Atalǵan kom­panııa sonaý 2002 jyly fındik Sonera-nyń shvedtik Telia-ǵa qosylýy nátıjesinde paıda bolǵan. Atalǵan oryndardy aralap, qyz­metimen keńinen tanysyp shyq­qan Oral Muhamedjanov búgin Fın­lıandııanyń Syrtqy saýda jáne damý mınıstri Paavo Vıaıýrıý­nenmen, el Premer-mınıstri Mattı Vanhanenmen jáne Bilim mınıstri Henno Vırkkýnenmen kez­desedi dep kútilýde. Aleksandr TASBOLATOV – Helsınkıden.