Táýelsizdik jalaýgeri

Temirbek Qarauly Qazaq ASSR-ine 1933 jyly Aǵartý ha­lyq komıssary bop kelgen-tin. Qysqa da nusqa sóılep, kóp sharýa tyndyrýǵa daǵdylanǵan, alǵa qoıǵan bıik maqsatyna jetýge tabandylyqpen umtylatyn bul adam kúlli kúsh-jigerin alapat asharshylyqtan qaljyraǵan respýblıkadaǵy mádenı revolıý­sııa isine arnady. Ol Almatyǵa aýysqanǵa deıingi on jylyn Túrkistan ólkesinde ótkergen. Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetiniń (SAGÝ-diń) qatardaǵy stýdenti shaǵynan atqarǵan túrli mem­lekettik isterde shyńdalyp, 1929 jyldan Tájik KSR-inde, 1930 jyldan О́zbek KSR-inde úkimet múshesi – halyq komıssary boldy.

SAGÝ-ge ol Orynborda ju­mys­shy fakýltetin bitirgennen soń, 1923 jyly túsken edi. Sol jyly Qazaq ASSR-iniń Túrkistan ASSR-indegi tolyq ókiletti ókili qyzmetine taǵaıyndalǵan. Orta Azııada 1924 jyly júrgizilgen ulttyq-memlekettik jiktep-me­jeleý naýqanynda «Eńbekshi qazaq» betterinde jarııalaǵan ocherkterimen Túrkistannyń etnografııalyq kartasyn jasaý úshin jergilikti halyqtardyń turmys-tirshiligin zertteýdi maqsat etken komıssııanyń ju­my­syna jaqsy járdem berdi. Naý­qan barysynda Qazrespýblıka shańyraq kótergeli alǵa qoıylyp kele jatqan Túrkrespýblıkadaǵy qazaq aımaqtaryn Qazaqstanǵa qosý máselesin tııanaqtaýǵa eleýli úles qosty.

Ol arnaıy orta bilimdi muǵa­limder daıarlaıtyn halyq aǵar­tý ınstıtýtynyń – áıgili Kı­rınprostyń ornyna tuńǵysh ret 1926 jyly Tashkentte ashylǵan Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń birinshi rektory boldy. Osy alǵashqy ulttyq joǵary oqý ornynyń dúnıege kelýine baılanysty, sol jyly pedvýz min­detteri jáne búkilálemdik máde­nıetti jersindirý, jergilikti halyqqa jetkizý máseleleri týraly «Sovetskaıa step» gazetine maqala berdi. 1927 jyly «QASSR-inde joǵary oqý oryndaryn uıymdastyrýdyń nátıjesi men bolashaǵy» degen taqyrypta jasaǵan baıandamasy «Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń bir jylǵy jumysy» degen atpen jeke kitapsha bop basylyp shyqty. Osyndaǵy Temirbek Qaraulynyń ustamdy, dáıekti paıymdary kemel sarapshyldyǵymen tańǵaldyrady. Ol orysshadan qazaq stýdentteri úshin saıası ekonomııa oqýlyǵyn aýdardy. Onyń bul aýdarmasy ádebı til men ǵylymı termınologııany qalyptastyrýǵa, tárjime isiniń praktıkasy men teorııasyn baıytýǵa qosylǵan naqty úles bolatyn.

Alaıda BK(b)P Ortalyq Komı­tetiniń Ortaazııalyq Bıýrosy (Sredazbıýro) ony memlekettik sharýalarǵa jumsaýdy qajet dep tapty. 1929 jyly ol Tájik ASSR-iniń statıstıkalyq mekemesin basqarýǵa jiberildi. Kóp uzamaı О́zbek KSR-iniń quramyndaǵy avtonomııalyq tájik respýblıkasyn odaqtyq mártebege kóterýdi kózdegen komıssııa múshesi boldy. Sol 1929 jyldyń qazanynda quryltaıshy sezin ótkizip, odaqtas respýblıkaǵa aınalǵan Tájikstannyń Qarjy halyq komıssary laýazymyna saılandy. BK(b)P Ortalyq Komıteti Temirbek Júrgenovti 1930 jyly О́zbek KSR Aǵartý halyq komıssary qyzmetin atqarýǵa jumsady. Ol bul jumysta 1933 jylǵy jazǵyturym Qazaq ASSR-ine jiberilgenge deıin istedi.

Júrgenov partııadan jańa tap­syrma alǵan shaqta qazaq ólke­si saıa­sı basshylyqtyń solaqaı reformalary saldarynan ulttyq apatqa ushyrap, qatty eseńgirep turǵan. Asyra silteý zardaptaryn joıý, toz-toz bolǵan halyqtyń eńsesin kóterý, kúızelgen sharýashylyǵyn túzeý, partııaǵa, sosıalızmge degen senimin joǵaltqyzbaı, bekite túserlikteı sharalardy júzege asyrý kezek kúttirmes máseleler-tin. Almatyǵa kelgen bette Qazaq ASSR Aǵartý halyq komıssary bop bekitilgen Temirbek Júrgenov uzamaı BK(b)P Qazaq ólkelik komıtetiniń bıýro músheligine engizildi. Onyń bastamalary Qazólkekomnyń birinshi hatshysy Levon Mırzoıan men Qazhalkomkeńes tóraǵasy Oraz Isaev, Qazatkom tóraǵasy Uzaqbaı Qulymbetov taraptarynan árdaıym qoldaý taýyp otyrdy. Sodan bergi úsh jyl ishinde Qazólkekomnyń bıýro múshesi, Aǵartý halkomy Júrgenovtiń basshylyǵymen Qazaqstanda ańyzǵa laıyq ister tyndyryldy. Halyqty bilimmen, mádenıetpen baýyrlastyrý isi shyn mánindegi revolıýsııalyq ózgeriske ushyrap, rýhanı ómir erekshe qarqynmen dúmpı damydy. Respýblıkada mádenı revolıýsııanyń tap sol shaqta qalaı óristegenin kórsetetin materıal barshylyq. Gazet tigin­­dilerinde onyń san alýan maqa­lalary, sózderi men bergen suhbattary saqtaýly. Solarmen tanysý mynandaı qorytyndy jasaýǵa jeteleıdi: Temirbek Júrgenov – «Oktıabr daýyly janynan zý etip óte shyqqan» qazaq aýylynda «Kishi Oktıabr revolıýsııasyn jasaý qajet» deıtin tujyrymdy uranmen ja­salǵan qylmys saldarynan qańy­rap bosap qalǵan dalany, ábden toqyrap, turalaǵan mádenı-áleýmettik ómirdi dúr silkindire oıatyp, halyqty shyn mánindegi rýhanı jandaný jolyna túsirýde ólsheýsiz kóp eńbek sińirgen asa iri memleket qaıratkeri.

Júrgenov jedel qolǵa alǵan negizgi sharýalardyń biri mektep isin jaqsartý máselesi edi. Bul tarapta onyń kúrt betburys jasaýǵa tájirıbesiniń jetkiliktiligi eken­digine Tashkentte basylyp shyqqan «Mekteptiń túr kemshilikterin ketirý úshin kúres» degen kitap­shasy kýá. Ol Narkomprosta jınaqtalǵan aqparlarmen qana­ǵattanǵan joq, aýyl-aýyldy ózi aralap, oqý-aǵartýdyń jaı-kúıin kózimen kórdi. Tereń taldaýǵa toly maqalalar jazdy. Narkomattyń alqasynda tal­qylaýǵa kúrdeli máseleler engizdi. Jappaı saýatsyzdyqty joıýǵa arnalǵan oqýlyqtar men kómekshi kuraldardyń ázirlenýin uıymdastyryp, bastyrdy. Alǵa jappaı orta bilim berý máselesin shyǵardy. Muǵalimder daıarlaıtyn arnaıy orta jáne joǵary oqý mekemelerin ashýdy júzege asyrdy. Muǵalimderdiń birinshi sezin shaqyryp, jaǵdaıdy jan-jaqty saralaǵan problemaly baıandama jasady. Onyń bastamashylyǵymen ári tikeleı aralasýymen mektepterdiń qurylymyn retke keltirý, qazaq orta mektepterin kóbeıtý týraly BK(b)P Qazólkekomy men res­pýblıka úkimetiniń birlesken qaýlysy qabyldandy. Sol qaý­lyny basshylyqqa alý barysynda oqý-aǵartý isi jańa sapalyq beleske kóterildi. Mektep qajeti­ne ár janǵa shaqqanda 33 som­nan bólinetin qarjy 90 somǵa deıin artty. Respýblıkanyń barlyq oblystarynda mektep qurylysyna basa nazar aýdarylyp, oqýshylarǵa júzdegen jańa ǵımarat esik ashty. 1926 jyly Tashkenttegi alǵashqy qazaq pedvýzyn basqaryp, joǵary mektep qataryn kóbeıtýge ózi izashar bolǵan istiń órisin keńeıtýdi endi halyq komıssary retinde qolǵa aldy. Túrli qıynshylyqtardy eńsergenniń nátıjesinde 1934 jyly Qazaq ýnıversıteti, taý-ken-metallýrgııa ınstıtýty jáne kommýnıstik jýrnalıstıka ınstıtýty shańyraq kóterdi. Oblystarda pedagogıkalyq ıns­tıtýttar ashyla bastady. Elge qajet mamandyqtar alý úshin talapkerler Keńes odaǵyndaǵy túrli oqý oryndaryna jiberilip turdy. Temirbek Qarauly ult tilin damytý, onyń qoǵamdyq fýnksııa­syn arttyrý, qazaqsha termınder jasap, qalyptastyrý isterine kóp kóńil bóldi. Qazaqstandaǵy til qurylysy máselelerimen de tikeleı shuǵyldandy. О́ıtkeni ol ult tiliniń bilgiri, ózekti máse­leler haqynda qazaq jáne orys tilderinde pýblısıstıkalyq maqa­lalar jazyp júrgen kósemsóz sheberi, revolıýsııalyq oıdyń túsi­nikti tilde jetkizilgende ǵana jeńimpaz kúshke aınalatynyna kámil senetin qaıratker-tin.

Mádenıet maıdanyndaǵy, ónerdi damytýdaǵy kesek-kesek isteri ony el súıispenshiligine bólentip, halyq júregine aıryqsha bekem uıalatqan edi. Al mádenıet qaıratkerine tán qasıet onyń bo­ıyna jastaı darı bastaǵan-tuǵyn. Bala kezinde Buhara medreseleriniń túlegi, áıgili shaıyr Turmaǵambet Iztileýovten dáris alǵan. Ustazy ony shyǵys poezııasymen, ózbek, tájik tilderimen jaqyndastyrǵan-dy. Sonyń nátıjesinde Tájikstan men О́zbekstanda istegen jyldary ol jergilikti halyqpen óz tilderinde qarym-qatynas jasady. Resmı jıyndarda baıandama jasap, sóz sóılep júrdi. (Keıinirek, «Buqarada oqyǵan molda» retinde jergilikti sholaq belsendiler teperishine túsken Turmaǵambet aqyndy Almatyǵa aldyryp, Shyǵys bilimpazyna jan-jaqty járdem berý jóninde úkimet komıssııasyn qurýǵa muryndyq boldy. Derbes pensııa taǵaıyndatty. Fırdoýsıdiń «Shahnamasyn» aýdarýyna jaǵdaı týǵyzdy. О́zine jasalǵan qamqorlyq shabyt­tandyrǵan aqyn áıgili dastandy on aıda tárjimelep shyqty...)

1921–1923 jyldary Temir­bek Júrgenov Orynbor jumys­shy fakýltetinde oqydy. Bul Aleksandr Vıktorovıch Zatae­vıchtiń sonda qazaq mýzykasyn jınap júrgen kezi-tin. Onyń «Qazaq halqynyń 1000 áni» atty áıgili kitaby 1925 jyly shyqty. Etnograf kitaptyń túsindirmesinde Júrgenovti Syr­darııa ánderiniń ǵalamat bilgiri, ózine Hıýa qazaqtary ánderinen baǵaly málimetter bergen baıyp­ty jas qazaq-ıntellıgent dep atap, «ózimniń sonsha tyrys­qany­ma qaramastan, osy adam­nyń óz otanyndaǵy ejelgi án tvorchestvosynan kól-kósir ha­bar­darlyǵyn, ókinishke qaraı, meılinshe tolyq paıdalana almadym» degen sózdermen qundy pikir bildiredi. Sol kezderi 23-24 jastaǵy Júrgenov tek Zataevıchtiń ınformator-tilshisi bolyp qana qoımaǵan. Rabfak oqýy óz aldyna, ol qazaq aqyndarynyń óleńderi men tolǵaýlaryn jınastyrdy. О́zindeı oqý qýǵandarmen kezdesip turýǵa da ýaqyt tapty. Tatardyń halyqqa bilim berý ınstıtýtynda oqyǵan Serke Qojamqulov esteliginde Temirbektiń 1920 jyly «Ushqyn» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetinde jarııalanǵan «Bastyq aldyndaǵy tilmash» degen syqaq óleńin qýana-qýana jattap alyp, stýdenttik konsertterde, keıin 1926 jyly Qyzylordada, Ult teatry tuńǵysh shymyldyq kótergende oryndaǵanyn aıtady. («Tilmash-aýdarmashy» Serkeniń repertýarynan bekem oryn tepken, tipti 1936 jylǵy Máskeý dekadasynyń konserttik baǵdarlamasyna da engizilgen...) Júrgenov Syr súleıleriniń týyndylarynan qurastyrǵan jınaǵyn «Terme» degen atpen 1924 jyly jarııa etti. Keıin, 1936 jyly, Keńes odaǵynyń astanasynda ótpek áıgili onkúndik qarsańynda, jınaqty edáýir tolyqtyryp, jańadan alǵysóz jazdy da, «Qazaq halyq aqyndary» degen atpen Máskeý men Almatyda eki tilde bastyrdy...

1933 jyly Temirbek Qarauly Aǵartý halkomatyn tez arada mádenıet maıdanynyń bas shtabyna aınaldyrdy. Qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerge de, óner adamdaryna da óz ılanymyn darytyp, olardy tyń isterge jumyldyra bildi. Barlyq sharýanyń basy-qasynda ózi júrdi. Ár jańa lepke memlekettik kózqaras tanytyp, mán berip otyrdy. Mádenı revolıýsııanyń jańa kezeńi barysynda jylt etip kóringen jańalyqty ólkelik partııa komı­teti men respýblıka úkime­tiniń basshylaryna shuǵyl jetkizip, birge qýandy. Ol qazaq óneriniń kórkemónerpazdyq deńgeıde tu­ryp qalǵan mımyrt tirshiligin órtteı qaýlatyp, lapyldata jandyrdy. Kúlli mádenıet jumysyn órleý jolyna bet alǵan eldiń rýhyna sáıkestendirip, qaıta qurdy. 1933 jyldyń alǵashqy jartysynda halyqtyń mýzykalyq murasyn mádenıetti órkendetý qyzmetine jaratýdy alǵa tartty da, sony birtindep sheshýge kiristi. Áýeli mýzyka-drama tehnıkýmynda qazaq án-kúıin zertteıtin ǵylymı kabınet ashty. Uzamaı sol kabınettiń janynan halyq mýzyka aspaptaryn jasaıtyn sheberhana uıymdastyryp, onda isteıtin sheberlerdi tabýǵa da ózi tikeleı aralasty. Ahmet Jubanovtyń dombyrashylardan orkestr qurýyna udaıy qamqorlyq kórsetip otyrdy. Ulttyq óner kadrlaryn baýlıtyn ustazdardy Máskeý, Lenıngrad, Tashkentten shaqyrtty. Mýzyka stýdııasyn ashyp, az ýaqytta ony mýzykalyq teatr mártebesine jetkizdi. Horeografııa mektebin, qýyrshaq teatryn ashty. Teatr­larǵa arnap ssenarıı, pesa, lıbrettolar jazdyrýǵa uıtqy bop, jazylǵan jumystardy talqylaýǵa mindetti túrde ózi qatysty, tipti talqylaýlardy ózi basqaryp, qorytyp otyrdy. Kostıýmerlerge sheıin nazarynan tys qaldyrmady, spektaklderge qajet kostıým úlgilerin qazaq turmysynyń, etnografııasynyń bilgiri retinde ózi túsindirip, tigilgen kıimderdiń alǵashqy synshysy boldy. 1934 jylǵy maýsym aıynda Búkilqazaqstandyq halyq ónerpazdarynyń birinshi sleti ótken-tin. Onyń qarsańynda bergen suhbatynda Júrgenov kásibı óner baıqaýy retinde slet ótkizý ıdeıasy 1933 jyldyń kúzinde týǵanyn, sletke respýblıka óner sheberleriniń «Shuǵa» mýzykaly spektakli, alǵashqy dombyra orkestriniń, bıshiler tobynyń konsertteri sekildi tosynsyılar ázirlengenin, sondaı-aq Qazaqstannyń halyq ártisi A.Zataevıchke qurmet kórsetip, onyń respýblıkadaǵy on jyldyq qyzmetin toılaý jobalanyp otyrǵanyn aıtsa, slettiń jabylý rásiminde sóılegen qorytyndy sózinde qart aqyn Jambyldan bastap, jas ánshi Ǵarıfollaǵa deıingi halyq talanttaryn qalyń jurtshylyqqa tanymal etken alǵashqy óner baıqaýynyń mańyzy men mán-maǵynasyna toqtaldy. Mádenıet maıdanyndaǵy ister jańa qarqynmen óristeı tústi. Jer-jerde, kásiporyndarda, aýyldarda kórkemónerpazdyq ujymdar jańadan qurylyp, nyǵaıtylyp, hal-qaderlerinshe ósip-órkendep jatty. Astanada fılarmonııa dúnıege keldi, onyń quramynda halyq aspaptar orkestri, ulttyq hor men bı ansambli, kazak-orystardyń án-bı ansambli jumys istedi. Mýzyka teatrynda orys trýppasy uıysty. Kórkemsýret galereıasy quryldy. 1935 jylǵy mamyrda ótken mádenı qurylys qaıratkerleriniń birinshi sezinde komıssar Júrgenov úlken baıandama jasap, atqarylǵan jumystardy saraptady. Respýblıkadaǵy mádenı revolıýsııa baǵyttaryn biliktilikpen taldady, aǵartý isterimen qatar kásibı óner men kórkemónerpazdyq salalaryna mol kóńil bólip, sheshimin kútken máselelerdi kóterdi. Baıandama jeke kitap bolyp basylyp shyqty.

Qazaq ádebıeti men óneriniń Máskeýdegi birinshi onkúndigine daıyndyq mádenıetshiler se­zinen keıin-aq bastalyp ketken, muny Júrgenovtiń ult óneri, aǵartý isi, mádenıeti, ádebıeti men ǵylymynyń jetistikteri jáne problemalary jóninde jazǵan kóptegen maqalasynan, bergen suhbatynan aıqyn ańǵarýǵa bolady. Onkúndikke oraı 1936 jyly Máskeýde shyqqan «Qazaqstan» degen kitapta ol: «Klassıkter men sovet jazýshylaryn aýdarý qazaq halqyn Odaqtyń jáne Batystyń tandaýly ádebı shyǵarmalarymen baýyrlas­tyryp, qazaq jazýshylarynyń ınternasıonaldyq baılanystaryn nyǵaıtty», – dep jazdy. Sol jylǵy mamyrda Máskeýde ótken dekada qazaq mádenıetiniń ári aıtýly merekesi, ári odaqtyq kólemde tapsyrǵan asa mańyzdy emtıhany edi. Komıssardyń bul rettegi eńbegi kóptegen estelikterde egjeı-tegjeı, úlken súıispenshilikpen baıandalǵan. Onkúndikke qatysý­shylardyń Kremldegi Úlken Saraıda el basshylarymen, astanadaǵy óner qaıratkerleri jáne eńbekshiler ókilderimen kezdesýinde Júrgenov: «Máskeýde biz kóp nárseni úırendik, bizge óz jumysymyzdyń sapasyn odan ári jaqsartý, Qazaqstandaǵy mádenı revolıýsııany kúsheıte túsý mindeti júkteletinin uǵyp, qabyl aldyq», – dedi. Qazaq mádenıetin damytýda sińirgen asa zor eńbegi úshin ol Jambyl, Kúlásh, Qurmanbek, Sákenmen qatar Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.

Onkúndikten keıin mýzykalyq teatrdy ulttyq opera jáne balet teatry dep ataý týraly sheshim qabyldanǵan-tyn. Temkeń endi oǵan atyna laıyq ǵımarat salǵyzýdy armandady. Máseleniń kúlli resmı jaǵyn rettep, ǵımarat boı túzer oryndy da ózi tańdady. Almatyda salynýǵa tıis memlekettik teatr­dyń burynyraqta ótkizilgen búkilodaqtyq konkýrsta báıge alǵan alǵashqy jobasynyń avtory, máskeýlik arhıtektor Nıkolaı Krýglov Qazaq Halkomkeńesinde aıtylǵan pikirlerdi eskerip, jobanyń túzetilgen nusqasyn usynǵan-dy. Predsovnarkom Oraz Isaev ta, Narkompros Temirbek Júrgenov te beınelengen nusqada arhıtektýradaǵy avangard pen klassıka tásilderi ózara utymdy úılestirilgenine qaramastan, syrtqy kórinisine qanaǵattanbady. Júrgenov kóptegen eýropalyq, ásirese Lenıngradtaǵy opera úıiniń albom-kitaptaǵy sýretin qaraı kele, arhıtektor Rossıdiń jobasymen salynyp, ımperator Birinshi Nıkolaıdyń zaıyby Aleksandra Fıodorovnanyń qurmetine Aleksandra teatry atanǵan óner oshaǵyn unatty. Dırektıva ispetti ótinish qabyl alynyp, Krýglov qasyna Nıkolaı Prostakov degen arhıtektordy aldy da, ekeýlep qazaq opera jáne balet teatrynyń jobasyn Aleksandra teatryna uqsatyp qaıta qaraýǵa kirisip ketti. Kóp uzamaı joba qabyldandy. Hal­komkeńestiń qurylys mekemesi naqty jumysqa kiristi. Komıssar Júrgenov teatrdyń irgetasyna alǵashqy kirpish qalaý sátine Mırzoıan bastaǵan partaktıvti shaqyryp, mıtıng ótkizdi...

Oıdaǵydaı óristetilgen mádenı revolıýsııanyń arqasynda Reseı Respýblıkasynyń quramyndaǵy qazaq eli «táýelsiz sosıalıstik memleket» mártebesine kóterildi: 1936 jylǵy 5 jeltoqsanda Sovetterdiń Tótenshe búkilodaqtyq segizinshi sezinde qabyldanǵan KSRO-nyń ekinshi Konstıtýsııasy boıynsha Qazaqstan Odaqtas respýblıkaǵa aınaldy. Narkom Júrgenov Sovetterdiń Tótenshe X Búkilqazaqtyq sezinde Qazaq KSR Konstıtýsııasy mátinin aqyrǵy óńdeýden ótkizýge qatysty. Qa­zaqstan Kompartııasynyń birinshi sezinde Ortalyq Komıtetke múshe bolyp saılandy. Alǵashqy uıymdastyrý plenýmynda Orta­lyq Komıtettiń Bıýro múshe­si boldy. Uzamaı Semeı saılaý okrýginen KSRO Joǵarǵy Keńe­siniń depýtattyǵyna kandıdat bop usynyldy.

...1937 jylǵy 2 tamyzda komıssar Júrgenov óz kabınetinde tutqyndaldy. 1938 jylǵy 25 aq­­panda KSRO Joǵarǵy soty Áskerı alqasynyń kóshpeli sessııasy ony atýǵa úkim etti (sol kúni rep­res­­sııa­lanǵan 59 qaıratker túgel izin­she atyp tastaldy).

Temirbek Júrgenov 1957 jyl­dyń 18 sáýirinde aqtaldy. «Otan opasyzy otbasynyń múshesi» retinde eńbekpen túzeý lagerine segiz jylǵa aıdalǵan jary Dá­mesh Ámirhanqyzy Ermekova-Júr­genova azattyq alysymen eriniń adal esimin qoǵamǵa qaı­tarý, eline sińirgen eńbegin jań­ǵyr­tý máselelerimen tabandy túrde shuǵyldandy. Sodan beri memleket, qoǵam, mádenıet qaıratkeri Júrgenovtiń saıası repressııa umyttyrǵan isteri jaıyndaǵy derekter tirnektep jınala bastady, kóptegen zertteýler, estelikter jaryq kórdi, derekti fılmder shyǵaryldy. Bul kúnde qaıratkerdiń ómiri men qyzmetin 125 jyldyǵyna oraı jurtshylyqqa tanyta túsý maqsatymen T.Júrgenov atyndaǵy qoǵamdyq qor eleýli jumys júrgizip keledi. Ony meılinshe tereń tanyp, eńbegin ádil baǵalaý barshamyzdyń pary­zymyz. Júrgenovtiń orta­azııalyq respýblıkalarǵa ortaq tulǵa bolǵanyn moıyndaý óz aldyna, búgingi memlekettik táýelsizdigimizge dańǵyl jol ashqan kúresker ekenin qaltqysyz tanýǵa mindettimiz. Ol qarańǵy, mesheý jurt sanatyndaǵy halqynyń bıik ónerdi meńgerýge qabiletti ekenin, ozyq órkenıetpen aıaǵyn teń basyp júre alatynyn dáleldedi: Otyz altynshy jylǵy mamyrda qazaq ádebıeti men óneriniń Máskeýdegi Dekadasy totalıtarlyq memleket basshylyǵyn ań-tań qaldyryp, respýblıkanyń avtonomııalyq mártebesin odaqqurýshy táýelsiz sosıalıstik memleket dárejesine kóterýine yqpal etti.

Negizgi halqynyń sany kúrt kemip, dástúrli ekonomıkasy turalap qalǵan elimiz osy 1936 jyldyń sońyna qaraı ómirge kelgen Konstıtýsııamen jańa sapaǵa joǵarylatyldy, sonyń arqasynda 1991 jyly memlekettik táýelsizdigin jarııalaı aldy. Sondyqtan da biz Temirbek Júrgenov arýaǵy aldynda bas ıip, erekshe rızashylyqpen qol soǵýǵa tıispiz.

Beıbit QOIShYBAEV