Qus ataýlynyń san túri ushyp keletin tabıǵı rezervatqa ınfraqurylymnyń joqtyǵynan jetý ońaı emes. Soǵan qaramastan, rezervat aýmaǵynan týrısterdi de, tipti balyqshylardy da jıi ushyratýǵa bolady. О́ıtkeni munda kóktemgi jáne kúzgi mıgrasııa kezinde mıllıondaǵan qus, onyń ishinde sırek kezdesetin qoqıqaz, láılek, birqazan jáne ózge de qanattylar top-tobymen qonaqtaıdy. Itbalyq ta qustarmen dostasqandaı, aralasyp júredi.
– 2009 jyly 1 sáýirde Jaıyq ózeniniń atyraby men Kaspıı teńiziniń irgeles jaǵalaýynyń aýmaǵy halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty jerler tizimine engizildi. Bul – Qazaqstannan atalǵan tizimge engen Teńiz-Qorǵaljyn kólder júıesinen keıingi ekinshi aýmaq. Osyǵan baılanysty Úkimettiń 2009 jylǵy qaýlysymen «Aqjaıyq» memlekettik tabıǵı rezervaty quryldy. Al 2014 jyly rezervat IýNESKO-nyń búkilálemdik bıosferalyq rezervattar jelisine kirdi. Bul tabıǵattyń erekshe sulýlyǵy, ushyp-qonyp jatqan qustar týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn oıatty. Keıingi jyldary týrıster úshin rezervattyń qurlyq pen sýdaǵy aýmaǵynda birneshe baǵytty ázirledik, – deıdi rezervat qyzmetkeri Balymgúl Ázmuhanova.
Rezervattyń ǵylymı qyzmetkeri Ilıa Bofonovtyń aıtýynsha, bul jerdi qustardyń mekeni deýge tolyq negiz bar. О́ıtkeni rezervat aýmaǵymen qustardyń Sibir-Shyǵys Afrıka baǵytyndaǵy kóshi-qon mıgrasııasy ótedi.
– Bizdiń rezervattyń ereksheliginiń biri týraly aıtsaq, onyń aýmaǵy qustardyń álemdik kóshi-qon jolynda ornalasqan. Jyl saıynǵy kóshi-qon kezinde munda 10 mln-ǵa jýyq balshyqshy, shamamen 5 mln úırek, 35 myńǵa jýyq qoqıqaz, buıra birqazan, qarabas, aqqý men qaz ushyp keledi. Rezervat aýmaǵy – sýdy jáne sý mańyn mekendeıtin qustardyń sırek kezdesetin túrleri úshin óte qolaıly meken. Qustardyń keıbir túri osynda uıa salyp, balapan basady. Demek, buıra láılek, kishkentaı baklan, qarabaı, jalbaǵaı, kishi aqqutan, mysyr qutanynyń tuqymy osynda kóbeıedi, – dep túsindirdi I.Bofonov.
Tabıǵı rezervatta 292 túrli qus uıa salady nemese az ýaqytqa aıaldaıdy. Onyń ishinde 26 túri «Qyzyl kitapqa» engizilgen. Máselen, «Shalyga» araly – buıra láılek sekildi sırek qustardyń turaqty mekeni. Aralda láılektiń 600-ge jýyq juby uıa salady. Bul álemdegi qustar mıgrasııasynyń 12 paıyzyn qurap otyr.
Qoryq aýmaǵynan ósimdikterdiń óte sırek kezdesetin úsh túrin tabýǵa bolady. Bul – qalqymaly salvınııa, Shrenka qyzǵaldaǵy jáne jergilikti sý jańǵaǵy. Sońǵysy bizde chılım degen atpen tanymal bolǵan. Al tabıǵı rezervattyń bıosferalyq aýmaǵynda 141 tuqymǵa, 56 tuqymdasqa jatatyn ósimdikterdiń 229 túri ósedi. Onyń ishinde 7 relıkti, sırek ári erekshe qorǵalatyn 4 túri bar. Sý florasyna ósimdikterdiń 23 túri jatady. Negizgi ósimdikter shóldi, shalǵyndy, batpaqty, ormandy, butaly, batpaqty-sýly sekildi 6 túrge bólingen, deıdi rezervat qyzmetkeri Laýra Balǵymbaeva.
Onyń deregine qaraǵanda, qoryqta sútqorektilerdiń 78 túri kezdesedi. Al joǵalyp ketý qaýpi tóngender tizimine qustardyń – 20, jándikterdiń – 24, baýyrymen jorǵalaýshylar men sútqorektiler tuqymynyń 2 túri kiredi. Keıingi zertteýlerge sáıkes ósimdikter tizilimine 33 tuqymdastyqqa jatatyn 130 túri engen. Bul Kaspıı teńiziniń Qazaqstan bóligindegi florasynyń shamamen 54 paıyzyn quraıdy.
Atyraý oblysy
