Taıaýda maı óndirýshi kompanııalardyń ókilderi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderinde 2018 jylǵa deıin qoldanysta bolǵan margarın men spredterdegi gıdrlengen maılardyń quramy týraly tehnıkalyq reglamentti keri qaıtarý jóninde usynys jasady. Kásipkerler tehnıkalyq reglament qaıta qabyldansa, qazaqstandyq maıly daqyldardy óndirýshilerdiń ishki naryqtaǵy ustanymy nyǵaıyp, eldegi azyq-túlik qaýipsizdigi jaqsarar edi degen pikirde. Bul rette «Munaı jáne maı ónerkásibi kásiporyndary» qaýymdastyǵynyń basshysy Pavel Selıvanov 2018 jylǵa deıin margarındegi gıdrlengen maılardyń úlesi 20%-ǵa, spredterde 8%-ǵa jetkendigin, endi mundaı maılardyń úlesi qoldanystaǵy tehnıkalyq reglamentke sáıkes 2 paıyzdan aspaýy keregin aıtyp otyr.
Qazir Qazaqstanda óndiriletin kúnbaǵys dáni men raps tuqymyn paıdalanýdaǵy gıdrlengen maılar ımporttyq palma maıymen almastyrylyp jatyr. Elimizde júrgizilgen ǵylymı zertteýlerge sáıkes, palma maıy zııandy ónim ekendigi anyqtalǵan.
«Álemdik naryqta palma maıyn óndiretin Indonezııa men Malaızııadan basqa elder sııaqty biz de satyp alamyz. Ony gıdrlengen maılarmen almastyryp, elimizde óndirýge bolar edi», degen sózdi aıtady qaýymdastyq basshysy.
Mamandar palma maıyn saqtaýda, tasymaldaýda jáne tehnologııalyq óńdeý kezinde durys qoldanylýy qajet ekenin, belgilengen normadan tys buzylǵan jaǵdaıda quramynda adam densaýlyǵyna qaýip tóndiretin zııandy zattardyń áserinen glısıdıl efıri paıda bolýy múmkin ekenin aıtady. Bul kondıterlik ónimderde, balmuzdaqtarda, ıogýrt pen balalar taǵamynan basqa maı jáne sút ónimderinde kezdesedi.
Osyǵan oraı, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa (EEK) tamaq ónimderinde, ásirese, palma maıynda maı qyshqyldarynyń glısıdıl efırleriniń shekti ruqsat etilgen deńgeıi jóninde tehnıkalyq reglamentti qaıta qarastyryp jatyr. Byltyr jyl sońyna qaraı, «Spýtnık» halyqaralyq aqparattyq agenttiginiń Máskeý – Bishkek – Mınsk – Erevan – Astana qalalary baǵytynda ótkizilgen azyq-túlik qaýipsizdigi týraly beınekópiri barysynda EEK Tehnıkalyq retteý jáne akkredıtteý departamenti Tehnıkalyq retteý jáne standarttaý bóliminiń basshysy Andreı Polozkov Kedendik odaqtyń «Azyq-túlik ónimderiniń qaýipsizdigi týraly» (KOTR 021/2011) tehnıkalyq reglamentine sáıkes, №1 jáne №4 túzetý jobalarynyń qoǵam talqylaýynan ótkenin aıtty. Onyń ishinde «Mamandandyrylǵan taǵam ónimderiniń jekelegen túrleri, dıetalyq emdik jáne dıetalyq profılaktıkalyq tamaqtanýdyń qaýipsizdigi» týraly (KO TR 027/2012) komıssııa óz bastamasymen atalǵan qujatqa taǵam ónimderindegi maı qyshqyldary glısıdıl efırleriniń normalaryn engizýdi usynǵan. Qazir tehnıkalyq reglament boıynsha mindetti talaptardy belgileý jumystary júrgizilýde. Tájirıbege súıensek, tehnıkalyq reglamentterge ózgerister engizý úshin bir jarym jyl qajet. Qoǵamdyq talqylaý nátıjesinde bıznes ókilderi men ýákiletti organdardan kóptegen eskertý men usynys kelip, komıssııanyń talqylaýyna engizildi.
Otandyq sarapshylar jergilikti shıkizattan alynǵan gıdrlengen maılardy qoldaný arqyly Qazaqstan óziniń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etetindigine nazar aýdaryp otyr deıdi. О́tken jyly Reseı bul ónimdi eksporttaýǵa tyıym salǵandyqtan elimizdegi qant tapshylyǵyna qatysty jaǵdaıdyń bıyl da qaıtalanýyna jol bermeý mańyzdy. Sondaı-aq palma maıyna suranystyń tómendeýi ınflıasııalyq táýekelderdi azaıtady. О́ıtkeni palma maıy sheteldik valıýtaǵa satyp alynatyndyqtan, onyń ústine kórshi elderdegi geosaıası jaǵdaıdyń shıelenisýine baılanysty gıdrlengen maılardyń orasan zor mólsheri el naryǵyna ótken kórinedi.
«Keıbir teńiz porttarynyń Reseıge kirýine, KSRO kezinde de reseılik zaýyttarda gıdrlengen maılardy óndirýge arnalǵan kásiporyndardyń jumys isteýine baılanysty, bolashaqta eń aldymen qazaqstandyq naryqty qorǵaý úshin Reseıge qatysty qandaı da bir proteksıonıstik sharalardy engizý qajet. Reseı jyl saıyn shamamen 6 mln tonna kúnbaǵys óndirip, onyń 3 mln tonnasyn ǵana tutynsa, osy daqylǵa eksporttyq áleýeti 5 mln tonnany quraıdy. Jalpy, bul eldegi barlyq maıly daqyldar ónimi 20 mln tonnaǵa jetedi. Sonymen elimizdegi maı jáne maı ónimderin óndirý naryǵyna qatysýshylar 2018 jylǵa deıin qoldanysta bolǵan tehnıkalyq reglamentti qaıtarý jóninde qazirgi tańda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen kelissóz júrgizip, sheshim qabyldanǵannan keıin atalǵan vedomstvo reglamentti Densaýlyq saqtaý mınıstrligine, odan keıin EEK-ke usynady», dedi P.Selıvanov.
Sarapshy anyqtaǵan taǵy bir másele – Qazaqstan temirjolyndaǵy júktiń shekten tys tasymaldanýy. Otandyq kásiporyndar О́zbekstan men Qytaıǵa munaı eksporttaýda, soǵan saı júkterdi temirjol arqyly tasymaldaý kezindegi oryn alǵan olqylyqtarǵa baılanysty júk jetkizý jospary bekitilýi kerektigin aıtty.
«Maıly daqyldardy qaıta óńdeýshiler» ulttyq qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Iаdyqar Ibragımovtiń aıtýynsha, eger quny joǵary qazaqstandyq maı jáne maı ónimderine azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýde standarttar ázirlense, onda bul aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy taýar óndirýshilerdiń de damýyna oń áser eter edi.
«Keleshekte maıly daqyldardy óńdeýshiler maı jáne maı ónimderin tereń óńdeý boıynsha óndiristiń qýattylyǵy jańa deńgeıine kóterilip, eksporttyq áleýetti arttyrary haq. Osylaısha, biz palma maıyna ımporttyq táýeldilikti jáne Qazaqstandaǵy azyq-túlik tapshylyǵynyń yqtımal táýekelderin azaıta alamyz. Jyl saıyn Qazaqstan temirjolyndaǵy másele bir júıege keler emes. Ondaǵy basty túıtkil – ónimdi eksporttaý josparynyń sáıkessizdigi men vagondardyń jetispeýshiliginen týyndap otyr. Onyń ústine temirjol ınfraqurylymy da jańartylmaǵan. Sol sebepti, QTJ munaı men maı ónimderin ishki naryqqa jáne eksportqa shyǵarý úshin óz ýaqytynda qabyldaı da, jónelte de almaıdy», dedi Iа.Ibragımov.
