Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Atyraý oblystyq ekonomıkalyq tergeý departamenti basshysynyń orynbasary Mels Aqylbaevtyń málimetine súıensek, byltyr jeke jáne zańdy tulǵalardan 669 aryz túsken. Kúdiktilerge qatysty qozǵalǵan 32 qylmystyq istiń basym bóliginen qulqyn qamyn kúıtteý áreketi baıqalady. Jemsaýy búlkildep turatyn jemqorlar bıýdjet qarjysyn jymqyrý, naqty oryndalmaǵan jumysqa shot-faktýra berý, sondaı-aq salyq tóleýden jaltarý úshin zańsyz ispen aınalysqan. Osyndaı qylmystardan keltirilgen zalaldyń jalpy somasy 5,8 mlrd teńgeni qurap otyr.
«Oblystyq qurylys basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshyǵa, onyń orynbasary men bólim bastyǵyna, tehnıkalyq qadaǵalaý men merdigerlik uıymnyń basshylyǵyna qatysty asa iri kólemde bıýdjet qarajatyn jymqyrý deregimen qylmystyq is qozǵalǵan edi. Olar dárigerlik ambýlatorııa, sport mektebi sekildi tórt áleýmettik nysannyń qurylysyna bólingen 467 mln teńgeni jymqyrý kúdigimen ustaldy. Qazir sotta 8 aıyptalýshynyń isi qaralyp jatyr», – deıdi M.Aqylbaev.
Al «Jylyoısý» KMK-nyń burynǵy dırektory Qylmystyq kodekstiń úsh babyn óreskel buzǵan. Oǵan monopolıstik qyzmet, qylmystyq jolmen alynǵan aqshany jáne ózge múlikti jylystatý, senip tapsyrylǵan bóten múlikti ıemdenip alý nemese talan-tarajǵa salý boıynsha aıyp taǵylǵan. Naqtylaı aıtqanda, Qulsary qalasyn sýmen qamtý qyzmetine monopolııalyq joǵary baǵa belgilegen. Buǵan qosa káriz júıesi men magıstraldyq jelilerdi jóndeý jumystary kezinde 126 mln teńgeni urlap, zańsyz aınalymǵa engizgen. Sot osyndaı zańsyz áreketterdi jasaǵan burynǵy dırektordy kináli dep tanyp, 6 jylǵa shartty túrde bas bostandyǵynan aıyrdy. Endi ol ómir boıyna materıaldyq jaýapkershiligi bar memlekettik mekemelerde qyzmet atqara almaıdy.
«Sot qaraýynda osyǵan uqsas taǵy bir qylmystyq is bar. Bul – «Aýrým» kompanııasynyń dırektory men eki sybaılasyna qatysty qylmystyq is. Kúdiktilerge Qylmystyq kodekstiń 197, 218-baptarynda kózdelgen talapty buzǵany úshin aıyptalǵan. Al suıytylǵan munaı gazyn saqtaý parkiniń bas dırektoryna qatysty Qylmystyq kodekstiń 221 jáne 218-babymen qozǵalǵan is sotta qaralyp jatyr. «Jeke kompanııa belgilegen joǵary tarıf aımaqtaǵy gaz baǵasyna tikeleı áser etti. Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń aýmaǵynan shyǵarylmaǵan gazdyń bir tonnasy 19 myń teńgege deıin kóterilgen. Kompanııa osyndaı zańsyz árekettiń saldarynan 2,4 mlrd teńge kóleminde kiris tapqan. Qazir zańsyz kiris tolyǵymen memleketke qaıtaryldy», dep málim etti M.Aqylbekov.
О́tken jyldyń sońynda Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń burynǵy dırektory men memlekettik satyp alý departamentiniń basshysyna qatysty qylmystyq is sotqa joldanǵan. Olar tórt epızod boıynsha «Munaıdy tereń óńdeý kesheniniń qurylysy» jobasyn júzege asyrý kezinde laýazymdy ókilettikterin asyra paıdalanyp, 2,9 mlrd teńge zııan keltirý kúdigine ilingen. Osy is boıynsha 256 mln teńge men 13 mln AQSh dollary buǵattalǵan.
Taǵy bir derekke toqtalar bolsaq, jeke kompanııanyń bıznes-menedjeri men sybaılasy 2017-2019 jyldar aralyǵynda uıymdasqan topqa qatysý, salyq tóleýden jaltarý, jalǵan shot-faktýralaryn paıdalaný deregimen ustalǵan. Sot úkimimen kúdiktiler taǵylǵan aıypqa sáıkes kináli dep tanylǵan. Olardan 195 mln men 31 myń AQSh dollary tárkilendi.
Departamenttiń basqarma basshysy Bekbolat Ánesovtiń aıtýynsha, «Azııa TEG» jáne «Eýro-Azııa TEMP» JShS dırektoryna qatysty Qylmystyq kodekstiń 197-babymen qylmysty isti tergeý aıaqtalǵan. Tergeý kezinde seriktestik basshysynyń 2021 jyly Jylyoı aýdanynyń aýmaǵynan shyǵarylý zańdylyǵyn rastaıtyn qujattarsyz 3099,6 tonna dızel otynyn satyp alyp, ony Mańǵystaý oblysyna tasymaldaǵany anyqtalǵan. Sóıtip, dızel otynyn 796 mln 500 myń teńgege satyp, zańsyz paıda tapqan. Sol jyly álgindeı jolmen 2938,2 tonna dızel taǵy da Mańǵystaý oblysyna tasymaldap, 990 mln 600 myń teńgeni qaltasyna basqan.
«Bizdiń negizgi mindetimizdiń birine zańsyz oıyn bıznesin uıymdastyrýshylardyń jolyn kesý de jatady. Zańǵa qaıshy osyndaı áreketke baılanysty úsh derek tirkelip, kináliler isi sotqa joldandy. Máselen, 2021 jyldyń tamyzynan byltyrǵy maýsym aralyǵynda Atyraý qalasynda ornalasqan monsha ǵımaraty men páterde zańmen tyıym salynǵan qumar oıyndy uıymdastyrýshylardyń qylmystyq áreketi áshkerelendi. Osyǵan uqsas qumar oıynnyń uıymdastyrýshylary Qurmanǵazy aýdanynan da ustaldy. Kinálilerdiń bári sot úkimimen tıisti jazasyn aldy», deıdi B.Ánesov.
Onyń deregine qaraǵanda, bankrottyqty ádeıi jasaıtyndar da jazadan qutylmaǵan. Máselen, «Dınıslam» JShS-nyń burynǵy basshysyna qatysty ádeıi bankrottyq deregimen qylmystyq is aıyptaý aktisimen sotqa joldanyp otyr. Bul kúdikti 2018-2021 jyldary seriktestikti tólem qabiletsizdigine deıin jetkizý úshin teńgerimdegi avtokólik quraly men múliktik massa bolyp tabylatyn esepshottaǵy qarjyny ıelikten shyǵarǵan. Sóıtip, 49 mln teńge salyq túrindegi kredıtorlyq bereshegin tólemeı, seriktestikti ádeıi bankrottyqqa ushyratqan.
«Sotqa deıingi tergeý kezinde suıytylǵan gazdy aýystyryp tıeý, qabyldaý, saqtaý, quıý, ótkizý qyzmetteriniń baǵasy lıtrine 19-dan 7 teńgege deıin, ıaǵnı tonnasyna 60 paıyzǵa tómendedi. Al «Jylyoısý» KMK qyzmetiniń baǵasy 54 paıyzǵa arzandady. Eń iri aýdandaǵy 80 myńnan astam turǵyndy sýmen qamtıtyn kásiporyn memlekettik menshikke qaıtaryldy. Shyǵyndy óteýdiń jalpy somasy 494,5 mln teńgeni qurady», deıdi B.Ánesov.
Altyn kórip, týra joldan taıǵan perishteniń keıpindegi jemqorlar osyndaı jymysqy áreketpen qaltasyn toltyrmaq bolǵan. Alaıda ekonomıkalyq tergeý departamentiniń qyraǵy qyzmetkerleri zańsyz tabys taýyp, qulqyn qamyn kóbirek kúıtteıtinderdiń jolyn kesti.
Atyraý oblysy
