AQSh-ta Qazaqstandaǵydaı qysy óte sýyq aımaqtar bar, al Kanada óziniń qatal klımatymen tanymal. Biraq Kanada men Qurama Shtattarda bizdegi sekildi turǵyn úıler men páterlerdi jylytatyn ortalyqtandyrylǵan jylý jelileri joq. Munda turǵyndar memleketten kómek kútpeı, jylý máselesimen óz betinshe aınalysady. Bul máseleni árkim óziniń jeke qalaýy men qarjylyq múmkindikterine qaraı sheshýge tyrysady. Keıbir turǵyndar úılerine jylý qazandyqtaryn salsa, endi biri ystyq kondısıonerler men gaz qazandyqtaryn ornatqan.
Sonymen qatar amerıkalyqtar men kanadalyqtardyń kópshiligi úıiniń jertólesine sý jylytatyn gaz qazandyǵyn ornatyp alǵan. Kóppáterli úılerde de jeke qazandyq bar. Al jeke sektorlar splıt júıeleri, kamınder (árbir amerıkalyqtyń úıinde bar), qatty otyn túrleri paıdalanylatyn qazandyqtar, gazdy aýa jylytqyshtary, kondısıonerler (bul óte yńǵaıly, óıtkeni qysta olar bólmeni jylytyp, jazda salqyndata alady) sekildi quraldardy paıdalanady. Alaıda memleket eldi birneshe tabıǵı shıkizatpen qamtyp, turǵyndardyń tańdaýyna múmkindik beredi. Máselen, elde kógildir otyn, elektr energııasy, kómir qoljetimdi bolýy qajet. Sonymen qatar jylýdyń balama túrleri de qoldanylady.
Ortalyqtandyrylǵan jylytý júıesi joq elderdiń endi biri – Germanııa. Bul elde de úıdi jylytý úı ıesiniń menshigindegi másele. Onda turǵyn úılerdi jylytýdyń 10-nan asa ádisi bar, onyń eń tıimdisi – kógildir otyn. Germanııadaǵy páterlerdiń 47,8 paıyzy gazben jylytylady. Odan soń munaı qazandyqtary qoldanylady, bul – eldegi jylytýdyń ekinshi keń taraǵan túri. Sońǵy jyldary Germanııa halqy kún batareıalaryn kóptep paıdalana bastady. Munda blokti jylý stansalary da bar. Olar energııany tıimdi paıdalanady, sondyqtan suranysqa ıe, olar elektr energııasyn da, jylýdy da shyǵarady. Sondaı-aq jylý sorǵylary, elektr jylytqyshtar, qazandyqtar (úılerdiń 13,5 paıyzy nemese 5,5 mln páter qazandyqtarmen jylıdy) paıdalanylady. Úıdi aǵash otynmen de jylytady. Osylaısha, Germanııa bıligi turǵyndarǵa túrli jylytý júıesin usynyp otyr. Úı ıesi bolsa baspanasyn jylytýdyń tıimdi ádisin tańdap, paıdalanady. Germanııanyń energetıka jáne sý ónerkásibi federaldy odaǵynyń zertteýi boıynsha páter turǵyndarynyń 27 jáne kottedj turǵyndarynyń 34 paıyzy jylytýdyń birden birneshe túrin ornatady. Máselen, úıiniń jertólesinde gazben jylytatyn qazandyq ornatsa, oǵan qosa sýyq kúnderi kamın jaǵady.
Gazdy eldiń ońtústigine qaraǵanda, soltústigi men ortalyǵy kóptep paıdalanady. Máselen, Berlındegi páterlerdiń 15,3 paıyzy gaz qazandyqtarymen jylytylady. Al Baden-Býttenberg jáne Bavarııa shtattarynyń úılerinde munaı qazandyqtary jıi ornatylady (tıisinshe 41% jáne 39%). Negizi nemister úıleriniń qanshalyqty jaqsy oqshaýlanǵanyna kóp kóńil bóledi. Zertteýshiler bir nemese eki otbasylyq úılerdiń ıeleri baspanalaryna jyl saıyn jóndeý jumystaryn júrgizetinin aıtady. Onda kóbinese terezeler (39,4%) jáne jylý júıesi (38,5%) jańartylady. О́ıtkeni eskirgen jylytý júıeleri energııany kóp tutynýǵa jáne aýaǵa CO2 kóp taralýyna ákeledi, osylaısha qorshaǵan ortany lastaıdy. Osyny eskergen nemis halqy aldymen úılerine jel, syz ótpeýdiń amalyn jasaıdy. Germanııaǵa qonys aýdarǵan táýelsiz jýrnalıst, zertteýshi Svetlana Nıberlıaın nemis halqynyń densaýlyqqa asa mán berip, turǵyn úılerindegi aýa temperatýrasyn rettep, ǵylymı negizde dáleldegenin aıtady. Oǵan sáıkes aýa temperatýrasy bólmeniń mańyzyna qaraı bólinýi qajet eken.
Qoryta aıtqanda, álem elderiniń tájirıbesine súıene otyryp, elimizdegi jylý elektr ortalyqtaryn olıgarhtardyń menshiginen alyp, turǵyndardyń qatysýymen qurylatyn kompanııalardyń basqarýyna berý qajet sekildi degen oı týady. О́ıtkeni bizde oǵan múmkindik bar, jer qoınaýy munaı men gazǵa toly, elektr energııasynan da tapshylyq kórip otyrǵanymyz joq. Onyń balama túrlerin de qoldana bastadyq, qara altyn – kómirdi de óndiremiz.
