Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bir kúnniń, ıaǵnı búginniń júgi erteńniń qaı qısynyna kelmek? Al erteń degendi metaforaǵa salyp, ilgeride bolatyn oqıǵa dep qarastyrsaq she? Onda búginniń mazmuny búgin emes, erteń ashylmaq. Olaı bolsa, búgingi kúnniń erteńge nendeı qajettiligi bar? Árıne, kúnderdiń aýysýy – sabaqtastyq. Adam ǵumyry kóp kúnderden turady. Búgingi erteń, erteńgi búgin bolyp tynymsyz aýysa bermek. Olaı bolsa, búgingi sóz, erteńniń sózi bola ala ma?
Búgingi sózdiń erteńge qajeti bola ma? Osy másele turmysta, saıasatta únemi eskerile bermeıdi. Biz kóbinese erteńdi oılamaı, ıaǵnı búginde erteńniń sózin sóıleı almaımyz. Sodan qatelesemiz. Búgingi kúnniń sarapshysy – erteńgi kún emes pe, olaı bolsa, sózimizdi erteńgi kúndi oıǵa sala otyryp, sóz aıtsaq, ol múmkin be?
– Sen búgingi kúnniń sózin aıt, – dep saıasatkerler tóbeńnen dińkildep tur. Olar búgingi kún sózi, búginmen birge kelmeske ketetinin oılamaıdy. Al erteńge qalatyn qandaı sóz?
О́tken zamanda Asan qaıǵy «Qıly-qıly zaman bolar, Qaraǵaı basyn shortan shalar», deıdi.
Iá, bul erteńgi kúnderge qarata aıtylǵan sóz. Saqtyq sóz. «Saqtansań – saqtaımyn» degen. Alla taǵala sózi deıdi jurt.
Saqtyq – qorǵanys mehanızmi. Búginde saqtyq degende Memleket basshysy, Prezıdentke senimmen qaraımyz. Senim joıylsa ne bolmaq, senim qajet, ony aıtý mindet.
Qazirgi zamandy taldap bergen danyshpandy bilmeımin. Múmkin ondaı ǵulama bar shyǵar. Hakim Abaı adamzat adasady, ony jolǵa salatyn úsh taıpa el bar degen, olar: paıǵambarlar, áýlıeler jáne hakimder.
Kóp zaman ótti, adamzat paıǵambarlarsyz ǵumyr keship keledi.
Erteńgi kúndi oılamaı, saıasattyń yqpalymen adasqan aqyndar Lenındi paıǵambar dep dáripteıdi, ol erteńge qatysty sóz emes, sol kezdiń búgingisiniń zárý sózi edi. Ony aıtqyzǵan shaıtandyq ıdeologııa, áıtpegende, qaıdaǵy aıaq astynan shyǵa kelgen paıǵambar? Quran Kárimde musylmandyq túsinik, uǵymda Muhammed – sońǵy paıǵambar. Demek, paıǵambar dep taný, ol erteńderge aıtylǵan sóz emes, saıasattyń qıturqy áýresi.
Búgindi baqsaq, Lenın – paıǵambar emes, 1917 jyly proletarıat dıktatýrasynyń memleketin qurǵan, ıaǵnı anyǵyn aıtqanda, fashıstik saıası júıe qurǵan adam.
Bul saıası júıe búgingi men erteńgi aıtylatyn sózderdi ábden orynsyz shatastyrdy. Keremet adasýshylyq bastaldy.
Túıindesek, búgingi sóz ben erteńgi sózdi shatastyrý – adasýshylyq.
Kúni keshegi Táýelsizdiktiń otyz jyly ishinde de osylaı bolyp ótti emes pe?
Paıǵambarsyz qoǵam, memleket, el bolmaq nıette edik, túpkilikti maqsatqa jetpedik.
Paıǵambar bolmasa, eldi jónge salatyn áýlıeler edi.
Táýelsizdik jyldary elimizde jón aıtatyn áýlıeler boldy ma? Joq. Men «tiri áýlıe» kezdestirmedim. Arýaq-áýlıeler jetkilikti. Aıtalyq, Qul Qoja Ahmet Iаsaýı, Pir Beket, Máshhúr Júsip t.b. Iá, olarǵa qurmetimiz bar, biraq olardyń aıtqandarymen júrdik pe?! Nápsi tazalyǵy boldy ma? Joq. Onyń ornyn jemqorlyq jaılap ketti.
Taqýalyq – tazalyq boldy ma? Joq. Onyń ornyn bılik-baılyq óńgerip alyp ketti.
Hakim Abaı adasqan jurtty jónge salatyn hakimder degen.
Táýelsiz Qazaqstan jyldary «tiri hakimder» boldy ma? Joq. Hakim degen oı taqýalyǵyna ıe adam.
Kóp nárseniń parqyn biledi-aý degen ǵalym, jazýshy, aqyndar saıasattyń, bıliktiń jetegine túsip qaldy da, oı taqýalyǵynan alystady. Kúnáli, kináli jandar qatarynda qaldy. О́kinishti.
Hakim bolady-aý degen azamattar ózderi jeke-dara sóz aıtýdyń ornyna, ózderi sózge erip ketti. Anyǵyn aıtqanda, ótiriktiń jetegine erdi de, tabıǵı asyl qasıetterinen aıyryldy. О́kinishti.
* * *
Endi ózińiz ańǵaryńyz, paıǵambar joq, áýlıe joq, hakimder joq jaǵdaıda eldiń, memlekettiń, qoǵamnyń jaǵdaıy ne bolmaq?
Árıne, osylaı eken dep aýyzdy «qur shóppen» súrtýge de bolmas.
El bolǵan soń estiler bar, aqylshylar bar, nıeti adal azamattar bar, solar óz sózderin aıtýy kerek, solardy tyńdap kóretin elmiz, memleketpiz. Prezıdentimiz bar, oǵan senimimiz bar. Zaman almaǵaıyp, biraq bir Alla dep urpaq ósirip, ata-babadan qalǵan atamekenge ıelik etý ár qazaqtyń azamattyq boryshy, osy erteńderge de qajetti sóz bolmaq.
Ǵarıfolla ESIM,
akademık
