Jolaýshy zaryn kim uǵar?

Jolaýshy poıyzdary nege kes­teden keshige beredi dep sar­syl­ǵan saýalǵa jaýap bergen QTJ basshylyǵynyń aı­týyn­sha, temirjoldarda júk poıyz­da­rynyń aınalymy ósipti. Sony­men birge eldegi temirjoldardyń 57 paıyzynyń tozyǵy jetipti

Baıandalǵan áńgimeniń áý basynda «qoǵamnyń» jetken je­tis­tikteri men taý­daı tabystary sóz bolǵan. Mundaıda «áı, qaı­dam!» deımiz. Sebebi byltyr júk quramdaryn qaıdam, jolaýshy poıyz­da­ry­nyń tutas kúz boıy, tipti qaharly qys túskende de saǵattap keshikken kezderi boldy ǵoı. Qolaısyzdyqtar men qıyn­dyq­tardy qalyń jurt áli umyta qoıǵan joq.

Ras, jyldam ári jaıly po­ıyz­dar bar. Alaıda bılet baǵa­sy kóbine qalaaralyq ushaq bıle­ti­niń qunyna jeteqabyl bolyp qalady. Bul jaǵdaıdy jol jú­rip júrgen kóp jurt jaqsy bile­di. Tipti ushaq bıletin erterek al­sańyz, júırik poıyzdan kóp-kó­rim arzanǵa da shyǵady.

«Qańtar aıynda Astanadan Alma­ty­ǵa barmaq boldyq. Kádimgi poıyz quram­darynyń tozyǵy jetken eski va­gon­da­ry­nyń ara­syndaǵy 4-5 jańa vagonǵa qo­ly­myz jetip, jol rahatyn kórer-kórmesimiz kúmándi bolǵan soń, tań­da­ýymyz jaıly júrdek po­ıyz­ǵa tústi. Al­ma­tyǵa 14 saǵat­ta jetkizedi eken. Baǵasy 15 031 teńge bol­dy. Osy jerde ushaq ba­ǵasy qalaı bolar eken degen oı keldi. Qarap jibersek, 13 500 teńgege bılet bar. Árıne, oty­ry­­symyz jaısyzdaý bolsa da, ba­ǵasy arzan ári dittegen jeri­miz­ge bir saǵatta jet­kize­tin ushaq­qa bı­let aldyq», deıdi jolaý­shy Gúlaıym Nurıddınqyzy.

Osyndaıda kemshilik sebebin ýa­q­­­­­tyly pysyqtap otyrsa, kom­pa­nııa basshylary betaldy kósem­sı almas pa edi degen oı týady.

«Qasiretti qańtar» oqıǵasynda jo­laý­shy qaýymdy qaýipsiz tasy­maldaýdy qamta­masyz ete bil­dik deıdi. Bul maq­ta­nar­­lyq­taı qyz­met pe? Túptep kelgende ja­r­tylaı áskerı tártiptegi 150 myńnan astam ju­mys­shy­­sy bar ult­tyq kom­pa­nııa­nyń tól min­de­ti­ne jat­paı ma? Eki­bastuzdaǵy el basyna tús­ken qıyndyq pen Qos­ta­naı­­daǵy alapat órt kezinde te­mir­­jol­shy­lardyń táýlik boıy tyn­baı eńbek etkenin jipke tizipti. Táýir-aq! Biraq ol kezde eńbegi úshin jalaqy alatyn temir­jol­shy túgili, aqysyz, pul­syz júz­de­­gen qarapaıym adam apat­ty or­­nyndaǵy otandastary­na kómek qo­lyn sozbady ma?

Desek te el temirjolshylary byl­tyr­ǵy qym-qıǵash kúrdeli jaǵdaı­lar­ǵa qa­ramastan, jyldy jaqsy qorytyn­dy­lap­ty. Geo­­­saıası jaǵdaı tym ýshyǵyp, qıyn­­dap ketkende de júk aı­na­ly­­myn 5,4 paıyzǵa arttyryp, kon­­teınerlik tranzıtti 6 paıyzǵa de­ıin ósire bilgen. Dese de bizge olar­dyń ýájinen ózgesheleý oı kelip tur.

Reseıdiń tranzıt qaqpalary jabylyp jatqanda, sol baǵyt­ta­ǵy alys-jaqyn sheteldiń júk aǵyndary qazaq joldaryna qa­raı jóńkilmeı me? Osyndaıda, birneshe jyldan beri buǵaýda turǵan «О́zen – Túrikmenstanmen mem­lekettik shekara» temirjol jelisi iske qosylyp, kóp eldiń júk poıyzdaryna tıelgen mol taýary Irannyń teńiz porttaryna tóte tartyp, sol arqyly ashyq teńizge shyǵyp ketpeı me degenge ańsar aýady. Aıtpaǵymyz, qazirgi geosaıası jaǵdaı qan­sha­lyqty qıyn ári qasiretti bol­ǵanymen Qazaqstannyń tran­zıt­tik múmkindiginiń eselep artýyna jol ashyp tur. Tek ony tıimdi basqaryp, paıdaly iske asyra bilý qajet. Sebebi Orta­lyq Azııa elderi men Parsy shyǵa­na­ǵyndaǵy memleketterge bara jatqan taýar tasymalyn bir ǵana Sary­aǵash stansasy ótke­rip úl­gere almaı jatqany eshkimge qu­pııa emes. Osy oıyq­ty máse­le­ge aldaǵy ýaqytta taǵy da oralatyn bolamyz.

Bir qýanarlyǵy, byltyr 14 jup ha­lyq­aralyq poıyz qaty­na­sy qaıta iske qosylypty. Astana men Almatydan Jez­qaz­ǵanǵa deıin, sondaı-aq elordadan Qos­ta­naıǵa deıin jolaýshy poıyzdary júre bastapty. «Qonaev – Almaty» qalamańy poıyzy da el qyzmetine kirisken. Nátı­je­sinde, jolaýshylar aınalymy aldyńǵy jyl­darmen salystyrǵanda 28,6 paıyzǵa kóbeıgen.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, jolaý­shylar tasymalyna qatys­ty syn da joq emes. Ony ult­tyq kompanııanyń ózi de mo­ıyn­dap, jolaýshylar vagon par­kinde
2 200-den astam vagon bar ekenin, onyń 47 paıyzynyń tozyǵy jetkenin aıtady. Bul kórsetkishke kóńilimiz kónship, ımanymyz ılana qoımady. Biz­diń oıymyzsha, jolaýshy vagon­da­ry­nyń 70 paıyzdan astamy jaramsyz halde. Onyń anyq dálelin Astana vokzalyna baryp, jolaýshy po­ıyzdar quramyna qarap-aq baıqaısyz. Jolaýshylar kóbine vagon eskiligine, ondaǵy qolaısyz jaǵdaıǵa, tozǵan tósek-orynǵa, kómir qońyrsyǵan jaǵymsyz ıis­ke qatysty jıi shaǵym aıtady.

Shyndap mán bersek, eldiń tran­zıttik áleýeti óte joǵary. Tek ­sony paıdaǵa ja­rata almaı otyr­myz. Máselen, О́z­bek­­standa temir­joldyń búkil uzyn­dy­­ǵy 2 500 kılometrden assa, bizde 16 000 kı­lo­metr shamasynda. Shyǵys pen Batystyń qaqpasy bolyp turǵan basymdyǵymyzdy paı­dalana bilsek, «Qazaqstan temir joly» áldeqashan álem­de­gi baı kompanııalardyń biri bolyp shyǵa keler edi. О́zbeks­tan­nyń temir­joly qysqa desek te, olardyń saǵa­ty­na 220-240 sha­qyrymdy basyp ótetin ushqyr poıy­zyna qarap, qolyńdy shoshaıta almaı, qýystanyp qala­syń. Grýzııadaǵy saǵatyna 120 shaqyrymdy basyp ótetin qos qa­bat­­ty «Shtadler» poıyzy qan­daı ásem ári qolaıly.

Bizdiń ulttyq kompanııa 2030 jylǵa deıin 537 jolaýshy vagonyn satyp alýǵa kelisimshart jasaýǵa qol jetkizipti. Nege 7-8 jyldan keıin? Nege bir apta, bir aıdan keıin emes degen úlken su­raq taǵy da alǵa shy­ǵa­dy. Sonymen qatar Reseıdiń «Tver» vagon jasaý zaýytynyń 300-den astam vagonyn satyp alý jospary pysyqtalyp jatyr eken. Sonda 2030 jylǵa deıin jalpy sany 850 sý jańa jolaýshy­lar va­gonyn satyp almaqpyz. Uzaqmerzimdi strategııalyq jospar jaq­sy-aq, tek «ne esek óledi, ne han kete­di» degen­niń keri bolmasa ıgi.

Jolaýshy poıyzdary nege kes­teden keshige beredi dep sar­syl­ǵan saýalǵa jaýap bergen QTJ basshylyǵynyń aı­týyn­sha, temirjoldarda júk poıyz­da­rynyń aınalymy ósipti. Sony­men birge eldegi temirjoldardyń 57 paıyzynyń tozyǵy jetipti. Jaǵdaıdy sál de bolsyn retke keltirý úshin jol boıynda kidirip qala beretin poıyzdar sanyn 16 ese azaıttyq deıdi. Biraq qalaı bolǵanda da qazaq temirjolyn jaılap turǵan qo­laı­syzdyqqa qa­­tysty «Kináli kim?» de­gen su­ra­pyl saýal qalaıda qoıylýy tıis-tin...