Joldaýdyń quqyqtyq irgetasy sapaly zańdarmen qalanady

Alǵa qoıǵan maqsatyńdy aıqyn bilmeseń, oǵan jetýdiń joldaryn sezine almasań, tabysqa jetýiń qashan da qıyn. Bul – jeke adamǵa da, búkil halyqqa da, tutastaı memleketke de birdeı belgili aqıqat. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Elbasy Nursultan Na­zar­baev elimizdiń keleshegi týraly óz oılaryn «Qazaqstan-2030» Stra­tegııasynda belgilegen bolatyn. Eske alatyn bolsaq, bizdiń mem­leketimiz Keńes Odaǵynyń ydy­raýynan keıingi aýyr daǵda­rystan soń óziniń ekonomıkasyn qalyptastyra bastaǵan kezde  osy­naý baǵdarlamalyq qujatta kórinis tapqan elimiz Prezıdentiniń kóptegen ıdeıalary ýtopııa sekildi, al maqsattar osyndaı qysqa merzimde oryndalmaıtyn sekildi kóringeni ras. Biraq, keıde bizdiń eń batyl armandarymyz iske asatyn aldaǵy kúnder biz kútkennen de erte keletini bar. Halyq óziniń Elbasyna senim artyp, belgilengen maqsat-murattardyń kópshiligine aıtylǵan merzimnen edáýir buryn qol jetkize aldy. Qazirgi kezde «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń negizgi baǵyttary tabysty túrde iske asyryldy. Qazirgi kezde biz kelesi mańyzdy maqsatqa – álemniń úzdik 30 eliniń qataryna kirýge qaraı ilgerilep kelemiz. N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaq­stan-2050» Strategııasy – qalyp­tasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Jol­daýynda belgilengen negizgi min­detterdiń biri osyndaı. Jańa Strategııada Memleket basshysy elimizdiń taıaý onjyldaqtaǵy damý keleshegin aıqyndady. Elbasy Jol­daýda atap ótkendeı, «Bizdiń bas­ty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan eko­nomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý. Myqty memleket kúnkóris saıasatymen emes, josparlaý saıasatymen, uzaq merzimdi damýmen jáne ekonomıkalyq ósýmen  aınalysady». Elimizdiń HHI ǵasyrdaǵy ornyqty damýyna Prezıdent «Qazaqstan-2050» Strategııasynda osyndaı jospar usyndy. 2014 jylǵy 17 qańtardaǵy «Qa­zaq­stan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynyń erejelerin damyta otyryp, ult damýy­nyń negizgi jeti basymdyqtaryna bólip naqtylady. Ol ulttyq ınnova­sııalyq ındýs­trııa­landyrýdyń, agro­óner­kásip kesheniniń tıimdiligin arttyrý, ǵy­lymǵa negizdelgen ekonomıka qalyptastyrý, aglomerasııa­ny, kó­lik ınfraqurylymyn, ener­getıkany qar­qyndy damytý, qazaqstandyqtardyń áleýetin ashý­dyń jańa múmkindikteri, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, memlekettik ınstıtýttardyń ju­mys­taryn jetildirý bolyp tabylady. Eger de «Qazaqstan-2050» Strategııasyn beıneli túrde Qazaqstannyń bola­shaǵyna aparatyn jol kartasy dep alatyn bolsaq, elimizdiń barlyq salasyn damytýǵa arnalǵan quqyqtyq negiz qalyptastyratyn zańdardy alǵa qoıylǵan mindetterge jetkizetin kúrejoldarǵa teńeýge bolady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti alǵa qoıǵan mindetterdi iske asyrýdy zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etýde elimizdiń Parla­men­tine negizgi ról beriledi. Mem­leket basshysynyń saıası baǵy­tyn zańnamalyq turǵyda tutas­taı qamtamasyz etý irgeli konstı­tý­sııalyq-quqyqtyq negizdermen bekemdelip otyr, onda Prezıdenttiń Parlamentke qatynastaryndaǵy ýákilettigi naqty belgilengen. Mem­leket basshysynyń sheshimimen 20 jyl buryn qurylǵan Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń Par­la­menttegi О́kildigine ynty­maq­tas­tyq jáne ózara qarym-qaty­nas­tar­dy qalyptastyrýda erekshe ról berildi. Joldaýlardyń basym ereje­lerin iske asyrý úshin quqyqtyq jaǵ­daı qalyptastyratyn zań joba­lary elimizdiń joǵary zań shy­ǵa­rý organynda shuǵyl túrde qara­latynyn atap ótý kerek. О́tken sessııada, depýtattardyń bir mezgilde tórt kodekspen (Qyl­mys­tyq, Qylmystyq-prosestik, Qyl­mys­tyq-atqarý jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekster) jumys júrgizgeni oǵan aıqyn dálel boldy. «Qazaqstan-2050» Strategııasynda atap ótilgendeı, olardy qabyldaý «qylmystyq sot isin júrgizýdi jáne eń aldymen, qylmysqa qarsy memlekettiń kúres saıasatyn tujyrymdyq tur­ǵydan jańǵyrtady, bizdiń quqyq­tarymyzdy qazirgi syn-qater­lerge óz dárejesinde áreket jasaı­tyn­daı deńgeıge kóteredi». Jańa tur­pattaǵy bul kodeksterdi qabyl­daýdaǵy negizgi mindetterdiń biri zań­namany odan ári izgilendirý qajet­tigi bolyp otyr. Atap aıtqan­da, alǵash ret qateleskenderge já­ne halyqtyń áleýmettik álsiz qaba­tyna jaýaptylyq barynsha jumsar­tyldy, sonymen birge, qylmys­tyń jańa túrlerimen kúres úshin negiz jasalyp, «qylmystyq áre­ket» uǵymy engizildi, qylmys­tyq qýdalaý aıasyna túsken aza­mattardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń eleýli kepildikteri eskerildi. О́z kezeginde ákimshilik quqyq bu­zýshylyq týraly zańnamany jań­ǵyrtý azamattardyń, onyń ishinde, olardyń eńbek quqyqtarynyń qor­ǵalýyn arttyrýǵa da baǵyt­talǵan. Sondaı-aq, jazalardyń oryndalý tetikteri jetildirilip, sottal­ǵan­dar qu­qyq­tarynyń qorǵalýyn qamtamasyz etýde jurtshylyqtyń róli kúsheıe túsedi. «Qazaqstan joly – 2050: bir maq­sat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaq­stan halqyna Joldaýynda Prezıdent áleýmettik máselelerge erekshe toqtalyp, eńbekaqyny, stı­pendııany, zeınetaqyny, jár­dem­aqyny kóterý qajettigin atap ótti. Memleket basshysynyń bul tapsyrmalaryn iske asyrý úshin Parlament áleýmettik qamsyzdandyrý máse­leleri týraly zań qabyldady, oǵan sáıkes bıylǵy 1 sáýirden bastap járdemaqy mólsheri jáne áleýmettik sıpattaǵy tólemder 12 paıyzǵa ulǵaıdy, al 1 shildeden bastap memlekettik áleýmettik járdemaqylar 25 paıyzǵa ósedi. Zań, sondaı-aq, bala asyrap alýǵa baılanysty 75 aılyq eseptik kór­setkish mólsherinde bir jolǵy aqsha tólemin engizýdi kózdeıdi. Elbasy «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasynda álemniń barlyq elderine tán áleýmettik shıelenistiń óse túsýi sekildi eleýli másele týraly aıtty. Álemdik ekonomıkalyq daǵdarys týyndatqan basqa jaǵym­syz kórinisterdiń qasynda Qazaq­standaǵy jumyssyzdyq jaǵdaıy damyǵan eýropalyq elderge qa­ra­ǵanda jaqsyraq kórinedi. Degenmen, jahandyq qatermen sanaspaýǵa bolmaıdy. Áleýmettik shıelenistiń arta túsýin eskertýge, atap aıtqanda, «Kásiptik odaqtar týraly» jańa Zań kómektesedi. Ol jumysshylardyń eńbek, áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtaryn qorǵaýdaǵy kásip­odaq­tardyń rólin arttyryp, áleý­met­tik-eńbek daýlaryn aldyn ala eskertetin bolady. Memleket basshysy, sondaı-aq, aı­­maqtardaǵy eńbek naryǵyna áser etetin kóshi-qon máselelerin ke­shendi túrde sheshý qajettigin atap ótti. Úki­metke osy saladaǵy jaǵ­daıdy ret­teıtin tıisti zań ázirleýge tapsyrma berildi. Ol zań jobasy Parlamentte qaralyp, qabyldandy. Onyń maqsaty – eńbek kóshi-qonyn zańdastyrý, jeke adamdardyń sheteldik jumys kúshterin tartýyna ruqsat berý tártibin ońaılatý, jeke adamdardyń jumysyndaǵy kóship-qonýshylar kiristerinen qosymsha jeke qun salyǵy tólenýin engizý bolyp otyr. «Qazaqstan-2050» Strate­gııa­synda Memleket basshysy áıel­derge erekshe qamqorlyqpen qaraý qajettigine, olardyń quqyqtaryna shekteýdiń qandaı túri bolsa da jol bermeýge nazar aýdardy. Bul mindetterdi turmystyq zorlyq-zom­bylyq jaǵdaıyna qarsy is-qımyl jáne odan zardap shekken adamdarǵa járdem berý jónindegi keshendi quqyqtyq sharalar mazmundalǵan zań retteıtin boldy. Ondaı zań taıaýda Parlamentte qabyldandy. Búginde bizdiń elimiz Halyq­aralyq EKSPO-2017 mamandan­dyrylǵan kórmesin Astanada ótki­zýge ázirlik jumystaryn qolǵa aldy. Jahandyq aýqymdaǵy bul oqıǵa Qazaqstan úshin jańa múmkin­dikter ashatyn bolady. Parla­ment elimizdiń ózine alǵan mindet­temelerin oryndaýǵa jáne aıtylǵan kórmeni uıymdastyrý men ótkizý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan zańdy qabyldady. Azyq-túlik qaýipsizdigi taıaý­daǵy on jylda jahandyq qaterge aınalatyny týraly aıta kelip, N.Á.Nazarbaev bizdiń elimiz úshin bul qaterdiń ózinde zor múmkindikter jatqanyn atap ótti. Qazaqstan qazirdiń ózinde álemdegi iri astyq eksport­taýshylardyń qataryna kirgeni, biraq bizdiń elimizde aýyl sharýashylyǵyn eń jańa agroteh­nologııaǵa kóshire otyryp damytýda áli zor múmkindikter bar ekeni aıtyldy. Bul máselelerdi sheshýge, atap aıtqanda, agroónerkásip kesheni máseleleri jónindegi qabyldanǵan zań yqpal etetin bolady. Memleket basshysy shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, kásip­ker­lik bastamalardy yntalandyrý qajettigine udaıy nazar aýda­ryp keledi. Bul máselelerge Jol­daýda da erekshe oryn berildi. Parlamentte shuǵyl túrde qabyl­danǵan «Ruqsattar jáne habarla­malar týraly» Zań bıznes qury­lymdarǵa bıýrokrattyq túrde kez kelgen óreskel aralasýdan qor­ǵaı­tyn kepildikti bekitip, ákimshilik kedergilerdi azaıtýǵa yqpal etedi. Osy zańnyń aıasynda qazaq­stan­dyqtardyń ómir súrý qaýipsizdigine tikeleı áser etpeıtin barlyq ruqsat­tar men lısen­zııa­lar eskertýlerge aýystyryldy. Etıl spırti men alkogoldik ónim­der óndirisi men aınalymyn memlekettik retteýge ózgerister engizetin zań tek ekonomıkalyq múd­deni ǵana emes, azamattardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaýǵa da baǵyttalǵan. Olardyń qatarynda, ol alkogoldi satýǵa tyıym salynatyn oryndar keńeıtilip, spırttik ishimdikterdi satýǵa tyıym salynatyn ýaqyttyń ulǵaıa túsetini týraly erejeler bar. Investısııalyq ahýaldy jaq­sartý maqsatynda zań júzinde ınvestorlardy yntalandyrýdyń jańa quqyqtyq toptamasy engizildi. Onyń basty negizi ınvestısııalyq kelisimderdiń múltiksiz atqarylýy jáne osy saladaǵy zańnamanyń turaqtylyǵy bolyp otyr. Depýtattyq korpýs, sondaı-aq, «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan jańa zań jobalaryn qaraıtyn bolady. Qazaqstandyqtardy «jasyl» teh­nologııany belsendi túrde paı­dalanýǵa shaqyra otyryp, elimizdiń Prezıdenti jahandyq qaterlerdiń qatarynda energetıkalyq qaýip­sizdikti de atady. Bizdiń elimizdiń «jasyl ekonomıkaǵa» kóshýi týraly zań energııanyń balama kózderin keńinen qoldanýǵa, ónerkásip kásip­oryndary qyzmetiniń ekologııalyq quramyn keńeıtýge quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Taıaýda tıisti zań jobasy Parlamenttiń qaraýyna engiziletin bolady. Bıylǵy 29 mamyrda Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs prezıdentteri qol qoıǵan Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq týraly shart Parla­ment­ke kúzde ratıfıkasııaǵa kele­di. Bul yqpaldastyq jahan­dyq ekologııalyq júıeni turaqtan­dy­rýda eleýli ról atqaryp, ekonomıkany damytýda, úsh el azamattarynyń ál-aýqatyn arttyrýda keleshegi zor keńistik ashylatyn bolady. Sonymen birge, Memleket bas­shysynyń Joldaýlaryn Parlament tarapynan qoldaý tek zań qabyl­daýmen ǵana shektelmeıtinin aıtý kerek. Depýtattar respýblıka aı­maqtaryn udaıy aralap turady, olar ózderiniń saılaýshylarymen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Halyq qalaýlylary zań shyǵarý qyzmeti týraly halyqty habardar etedi, qoǵamdyq erekshe mańyzy bar máseleler boıynsha azamattardyń pikirimen tanysady, Memleket bas­shysy Joldaýlarynyń basym ba­ǵyttaryn jurtshylyqqa túsin­diredi. Parlament dál burynǵydaı eli­miz Prezıdenti Joldaýlarynyń erejelerin ómirge engizýde belsendi jumystardy jalǵastyra beretini kúmánsiz. Elimizdiń depýtattyq korpýsy osy strategııalyq qujatty iske asyrýǵa laıyqty úles qosatyny týraly nyq senimmen aıtýǵa bolady. Qaırat NURPEIISOV, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Parlamenttegi О́kildiginiń basshysy.