Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Biraq aımaqtaǵy aýdandar arasyndaǵy bólinis áli aıaqtalmaǵan sııaqty. Qazir óńirdegi iri aýmaqtyń biri sanalatyn Úrjar aýdanyn ekige bólý týraly áńgime shyǵyp jatyr. Iаǵnı kezinde jeke aýdan bolǵan Maqanshy óńiriniń ákimshilik aýmaǵyn qalpyna keltirý qolǵa alynatyn sııaqty. Degenmen bolýy yqtımal bul sheshimniń qabyldanýynan Maqanshy óńiri ne utady, al Úrjar aýdany ne joǵaltady degen suraq týady?
1998 jyly júrgizilgen ońtaılandyrý kezinde taratylyp, Úrjarǵa qaratylǵan Maqanshy óńiriniń bıyl jeke aýdan bolyp, qaıtadan qurylýy qazir úkimettik deńgeıdegi komıssııada qaralyp jatqanyn Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uranhaev BAQ ókilderimen kezdesýde de aıtqan bolatyn. Sonymen qatar oblys ortalyǵy – Semeı qalasynyń aýmaǵyna kiretin aýyldardyń negizinde burynǵy Jańasemeı aýdany qaıtadan qurylatyndyǵynan habardar etken edi. Bul óz aldyna bólek taqyryp. Jalpy, Abaı oblysyndaǵy iri aýdan sanalatyn, quramyna 27 aýyldyq okrýg enetin Úrjar aýdanynyń qazirgi ýaqyttaǵy ekonomıkalyq áleýetin joǵary deýge ábden bolady. Máselen, aýdandaǵy halyqtyń jalpy sany 70 myń bolǵanymen, onyń 40 myńǵa jýyǵy Maqanshy óńirinde turady eken. Naqtysy, 27 aýyldyq okrýgtiń 11-i osy aımaqtyń enshisinde.
Onyń ústine Maqanshynyń týrıstik áleýeti joǵary. Qytaımen aradaǵy shekara shebinde ornalasqan sýy shıpaly Alakóldiń oblys týrızmin damytýdaǵy mańyzy aıryqsha. Naqty derekpen aıtar bolsaq, Alakól jazǵy demalys aımaǵynda 423 kásipkerlik nysan ornalasqan. 2022 jyly Alakól jaǵalaýynda jeke kásipkerlik nysandarynan Úrjar aýdanynyń ekonomıkasyna 2 mlrd 174,2 mln teńge kóleminde ınvestısııa quıylǵanyn eskersek, Maqanshy aldaǵy ýaqytta jeke aýdan bolǵan jaǵdaıda eńse tiktep ketýine jol ashyq degen sóz.
Sondaı-aq elimizdiń Qytaımen saýda-ekonomıkalyq baılanysyn nyǵaıtýda «Baqty» shekaralyq keden beketiniń de ózindik úlesi bar. Bıyl respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen 5,7 mlrd teńgege «Baqty» shekaralyq ótkizý pýnktin jańǵyrtý jáne tehnıkalyq jabdyqtaý jumystarynyń 1-kezeńi bastalady. О́tkizý beketi zamanaýı qondyrǵylarmen onyń ishinde skanerleý apparaty, ólsheý qurylǵysy, beınebaqylaý kameralarymen jabdyqtalady. Al 2024 jyly ótkizý joldaryn 6 jolaqqa deıin keńeıtý josparlanyp otyr. Nátıjesinde, kedenniń júk ótkizý qabileti ulǵaıyp, kezekke jumsalatyn ýaqyt 2 saǵattan 25 mınýtqa deıin qysqarmaqshy.
Budan bólek, 2024 jyldan bastap «Baqty-Aıagóz» temir jol qurylysy qolǵa alynady. Bul aýmaq turǵyndary úshin qosymsha 2 600 jumys ornyn ashýǵa múmkindik bermek. Temir joldyń jobalaý, qurylys jumystaryna jalpy 321 mlrd teńge jumsalmaq. Bul joba «Abaı oblysynyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan keshendi damý josparyna» engizilgen. Uzyndyǵy 270 shaqyrymǵa sozylatyn temir jol qurylysynyń tehnıka-ekonomıkalyq sıpattamasy ázirlený ústinde eken.
Osy jerde «Maqanshy aýdany qurylǵan soń, jer kólemi yqshamdalyp, halyq sany da edáýir azaıatyn Úrjar aýdanynyń endigi jaǵdaıy, ekonomıkalyq damýy qalaı bolmaq?» degen zańdy suraq týady. Qýanyshtysy, aýdan ákimi N.Toqseıitov «Maqanshy enshisin alyp «bólek shyqsa» da, Úrjardyń ahýaly burynǵysynan da jaqsara beredi» degen pikirde.
«Maqanshy óńirine qarasty «Baqty» keden beketi, Alakól demalys aımaǵynan bólek Úrjar aýdanynyń óz aýmaǵynda egistik, mal sharýashylyǵy kásibi jaqsy damyǵan. Úrjardyń jeri qunarly ekenin jurt jaqsy biledi. Sholpan, Qaraqol aýyldary qaýyn-qarbyz egip, ónimin alyp, ıgiligin kórip otyr. Aýdandaǵy jalpy egin sharýashylyǵynyń 67 paıyzy Úrjar aýmaǵynyń úlesinde. Sút ónimderin qabyldaıtyn, egistik alqabynan túsetin paıdamen tirshiligin dóńgeletip otyrǵan iri sharýashylyqtar bar. Egistik alqaptaryn jańbyrlatyp sýarý tenologııasy da qarqyndy engizilip jatyr. Atap aıtqanda, «Urdzhar Agro Company» JShS 2024 jylǵa deıin 2 200 ga jerdi sýarý úshin 24 jańbyrlatqysh qondyrǵysyn ornatýdy josparlap otyr. Jobanyń quny – 3 mlrd 538 mln teńge. Búgingi kúnge 1,5 mlrd teńgege 9 qondyrǵy ornatyp úlgerdi. Sol sııaqty «Muhit Agro» JShS 960 ga jerdi 12 jańbyrlatqysh qondyrǵy arqyly sýarýǵa kirispek. Bul jobanyń quny – 1 mlrd 423 mln teńge. Osyndaı ıgi ister óz júıesimen jalǵassa, aýdan ekonomıkasynyń damý dınamıkasy tómendemeıtini anyq. Maqanshy óńiriniń halqy da eńbekqor. Jalpy, biz úshin eldiń turmys-tirshiligin birge nyǵaıtý mindeti tur», deıdi Úrjar aýdanynyń ákimi N.Toqseıtiov.
Sátjan QASYMJANULY,
jýrnalıst
Abaı oblysy
