Júregi qazaq Zeınep

Soǵys zardaby áli umytyla qoıǵan joq. Sebebi sansyz taǵdyrlar talqan boldy. Qanshama jas tógildi. Aýyr kezeńniń kýágerleri áli ortamyzda júr. Jánibek aýylynda ultyn bilmeıtin keıýana bar. Jazmyshtan ozmysh joq... Soǵystyń júrekke salǵan jarasy ony áli nalytady. Jánibek aýylynyń Uly Otan soǵysy kezinde Stalıngradtyń asa mańyzǵa ıe tyly bolǵanyn, soǵys aımaǵyna jatqyzylǵanyn aıtyp ta, jazyp ta júrmiz. Stalıngrad ottyń ortasynda qalǵanda, aman qalǵan jurt eldiń ishine qaraı bas saýǵalady. Adamǵa lyq toly poıyzdar Jánibektiń ústimen ótip jatty. Solardyń birin jaý ushaǵy bombalaǵanda vagon ishinde úsh jasar qyz bar edi... Taǵdyrdyń jazýy árqalaı. Otqa oranǵan poıyz­dan shyǵaryp alynǵan kishkentaı qyzdyń keıingi ómiri osy óńirmen baılanysty. Sol sábıdi Jánibek aýylynyń turǵyny Musaǵalıevter otbasy óz qyzdarynan kem kórmeı baýyrǵa basyp, Zeınep dep at qoıady. – Týǵan kúnim 1939 jylǵy 15 mamyr dep jazylǵan. Qujatqa shamalap osylaı qoıylǵan sııaqty. Týǵan jeriń О́skemen deıdi, anyǵyn bilmeımin. Elton men Jánibek arasynda biz kele jatqan poıyz bombalanǵanda anam qaıtys bolǵan. Biz ápkem ekeýmiz tiri qalyppyz. Qalaı bolǵany esimde joq, kishkentaımyn ǵoı. Anamnyń beınesi de kóz aldyma kelmeıdi... Bomba eshelonǵa dál tıgen, balalardyń qalaı tiri qalǵanyn?.. Ákem áskerı dáriger bolǵanyn, odan sońǵy hat 1942 jyly kelgenin ápkemnen bildim. Egiz aǵalarymyz boldy, Stalıngradta qorshaýda qalyp qoıdy deıtin Tanıa, – dedi Zeınep apa kúrsinip. Zeınep apanyń slavıan halyqtaryna uqsaıtyn júzine qarap otyryp: «Ultyńyz kim?» dep suradym. Bir sát únsiz qaldy. Sosyn kókshil kózi kúlimsirep: «Qazaq», dep jazylyp ketti. – Anyq bilmegesin, ne dep aıtaıyn?..» degen sózdi qosyp qoıdy. Burynǵy famılııasy qalaı atalǵany, qaı tilde sóılegeni de esinde joq. «Kishkentaı balalar tildi tez úırenedi ǵoı. Esimdi bilgennen qazaq tiline sýdaımyn. Alaıda, orys tilindegi mektepke bardym. Týǵan ápkem Tatıana 6-7 jasta edi, ol balalar úıinde qaldy. Balalar úıiniń dırektory Sergeı (Sáýmen) Taýlanuly bolatyn. Ol ǵımarat áli tur. Ishi jetim balalarǵa toly boldy. Poıyzdan tiri qalǵandardan menimen birge bir orys balasy bolyp edi, ony Uzynkól aýylynyń agronomy asyrap aldy. Biz shamalas nemis balany Reseıdiń kórshiles 8-sezd aýylynyń turǵyny óz úıinde turǵyzdy. Kúni keshege deıin bir-birimizdi kórip turdyq», deıdi apaı. – Ápkemdi sońǵy ret kórgenimde men 6-klasta oqıtyn edim. Onyń mektep bitirý emtıhandary ótip jatqan kez. Klasqa izdep bardym. Sol eki qabatty eski mektep áli bar Jánibekte. Ápkem emtıhandaryn bitirisimen týystarymyzdy tabamyn, sol jaqta bilim alamyn dep О́skemenge ketti. Sol jaqta turmysqa shyǵyp, aıaǵy aýyr kezinde 1964 jyly qaıtys boldy. – Jánibek aýylyna áldeneshe ret bomba túskeni áli kúnge kóz aldymda. Birde kórshilerimiz Seredınderdiń úıiniń aýlasyna bomba tústi. Bári qatty jaraqat aldy. Jarqynshaq úlken qyzynyń aıaǵynyń bulshyq etin julyp ketip, ol ómir boıy aıaǵyn syltyp basyp ótti. Bombanyń bólshekteri bizdiń úıge de tıdi. Terezeniń áınegi saý etip ishke quıylyp, anamnyń nan ılep otyrǵan ydysy tolyp qalǵany áli sol qalpy jadymda. Úıdiń ústimen jaý ushaqtary ótkende analarymyz bizdi, kórshi-kólemniń barlyq balasyn art jaqtaǵy tereń shuńqyrǵa jasyratyn edi. Ushaqtan usaq oqtar jańbyrsha jaýatyn. Asyrap alǵan ákem Abdrahman (Altaqan) da 1943 jyly soǵysqa attandy. Ol 1889 jylǵy edi. Bári esimde, meni jalǵyz úıge tastap, anam ákemdi poıyzǵa shyǵaryp salýǵa ketti. Eshelon túnniń ortasyna deıin keshikti, meni anam qoryqpasyn dep qaıta-qaıta qarap ketedi. Ákem qan maıdanǵa aralaspasa da eńbek armııasynda jumys istepti. Aman-esen oraldy, – deıdi Zeınep apa. Keıipkerimizdi asyrap alǵan jandar sol kezde-aq egde tartqan jandar eken. Ákesi Abdrahman 8-klasty bitirgen jyly, anasy Múgilsim 1972 jyly ómirden ozypty. Zeınepke deıin olardyń balalary bolǵan, alaıda kishkentaı kezderinde shetineı bergen. – Men ómirimniń kóp bóliginde qonaqúıde jumys istedim. Ol kezde tońazytqysh degen joq, jertóle qazatynbyz. Sol kezde qonaqúıdiń aýlasynyń astynan kóp jaýyngerdiń súıegi shyqty. PMK, aýdandyq turmys úıi aýlasynan da, Jánibektiń ishimen tas jol salǵandaǵy jer qazý kezinde de kóp sarbazdyń súıegi tabylǵan edi. Marqumdardyń kóbi kebinge oralǵan, sabanmen beti jabylǵan. Mundaǵy evakogospıtalda kóz jumǵan jaraly jaýyngerlerdi, bombalaýdan qaza tapqandardy jeke-jeke jerleýge shama bolmady ol kezde. Bombadan qalǵan shuńqyrlarǵa qaz-qatar qyp salyp, jer qoınyna beretin. Keıin tabylǵan súıekterdiń bárin jánibektikter zıratqa arýlap qoıdy. Bul jer talaı adamnyń qasiretti taǵdyrynyń kýási, talaı syrdy ishke búgip turǵan óńir. Sum soǵys talaıdyń taǵdyryn kúl-talqan qyldy ǵoı. Eshqashan ondaı sumdyq qaıtalanbasyn, – deıdi qart ana. Zeınep apa 1964-1978 jyldary aýdandyq poshtada, 1978 jyldan 1996 jylǵa deıin aýdandyq qonaqúıde qyzmet etken. Joldasy Jandos Ǵanıev búginde ómirde joq bolsa da, ekeýiniń 1 ul, 4 qyzynan 12 nemere-jıen tarap, Zeınep apa búginde 10 shóberesiniń ortasynda otyr. Nurlybek RAHMANOV, jýrnalıst. Batys Qazaqstan oblysy, Jánibek aýdany.