69 myń teńge aıyppul balaǵatty azaıta ma?

Áýeli «adam nege balaǵat sóz aıtady?» degen saýalǵa jaýap izdep kóreıik, biraq naqty nátıje tabý qıyn bolar. О́ıt­keni jantaný ǵylymy da bul taqyrypqa onsha dendeı qoı­maǵan eken. Arǵy túbin stress jaǵdaıyndaǵy adamnyń yzaly kúıinnen habar beretin emosıonal sezimniń jıyntyǵyna balaǵanymen balaǵattaýdy psıhologııa da aqtamaıdy. Mundaı jat ádetti din ekibastan aıyptaıdy. Zamanynda Muhammed paıǵambar «Úlken kúnálardyń ishinde eń aýyry – kisiniń óz ata-anasyna laǵynet aıtýy» degen eken. Buǵan tańǵalǵan kisiler taǵy surapty: «Adam qalaı óz ata-anasyna laǵynet aıtýy múmkin, ýa, Rasýlalla?» dep. Sonda paıǵambar «Bir adam ekinshi bireýdiń sheshesine, ákesine qaratyp jaman sóz aıtsa – óz ata-anasyn boqtaǵany» degen eken. Al ólkesine órkenıet kóshi erte qonǵan elderde balaǵat sóz aıtý  asqan ádepsizdiktiń, mádenıetsizdiktiń belgisi retinde qabyldanyp, ondaı jandar «ıi aýyz, doly» atanyp, aqsúıekter arasynan alastalyp otyrǵan kórinedi. Zań saltanat qurǵan qoǵamda da mundaı ádet úshin adamdy mańdaıynan syıpaı qoıýy ekitalaı. Mindetti túrde jaza bar deıdi. Aıtpaqshy, bizdiń negizgi aıtpaǵymyz da dál osy jazalaýǵa qatysty.

Kúni keshe Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeks­ke balaǵat sóz aıtqany úshin qol­danylatyn jaza salmaǵy artyp, zańǵa engizilgen ózgeris kúshi­ne endi. Budan bylaı qoǵam­dyq oryndarda balaǵat sóz aıtyp, ustalǵandarǵa salynatyn aıyppul kólemi 69 myń teńgege jetti. Buǵan deıin ol soma kólemi 17 250 teńge bolǵan. Bolmaǵan jaǵdaıda ádepsizdik tanytqan adamdy 15 táýlikke deıingi mer­zimge qamaýǵa alý týraly tártip qoldanysqa endi.

Jalpy, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 434-babyna engizilgen ózgeris­terden keıin qoǵamdyq oryn­dardaǵy ishki tártip pen mádenıet ońǵa qaraı ózgerýi múmkin. My­saly, zańnyń jańa redaksııasynda qoǵamdyq oryndarda dóreki sózder aıtý, jeke tulǵalardy balaǵattaý jáne jábir­leý, ǵı­marattardy, qury­lys­tardy, turǵyn úı-jaı­lardy, qoǵamdyq oryndardy, kóliktegi jáne qoǵamdyq oryn­dardaǵy múlikti qorlaý jáne basqalarǵa qur­metsizdikti bil­d­iretin osyǵan uqsas áre­ket­ter jasalatyn bolsa, qoǵam­dyq tártipti jáne jeke tulǵa­lar­dyń tynyshtyǵyn buza­tyn áreketterdiń barlyǵy usaq buzaqylyq qylmysyna teńestirilgen.

– Zańnamada aıtylǵandaı, balaǵat sózder aıtqany úshin qoldanylatyn jaýapkershilik burynnan kózdelgen. Mysaly, qorlaý, ıaǵnı basqa adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin ádepsiz túrde qorlaý – bul qylmystyq áreketpen teń.  Iаǵnı bul aıaq asty qabyldanǵan sheshim emes. Osy jyldan bastap usaq buzaqylyq jasaǵany úshin jaza kúsheıtildi. Aıtalyq, avtobýs­ta bireý balalardyń nemese aǵa býyn ókilderiniń kózinshe balaǵat aıtty delik, buǵan deıin mundaı áreket úshin 17 250 teńge aıyppul tóleıtin nemese 10 táýlikke deıin qamaýǵa alynatyn. Al ózgerister kúshine engen kúnnen bastap balaǵat sózder úshin salynatyn aıyppul kólemi 20 AEK túrindegi jaza jáne 5-ten 15 táýlikke deıin qamaýǵa alý jazasy bolyp qoldanylady jáne bul jerde kúdikti adamdy birden ustap, jazalaý degen sóz joq. Árbir ótinish boıynsha polısııa qyzmetkerleri dáleldemeler jınaıdy. Ol azamattardyń ótinishi, kýágerlerdiń aıǵaqtary, sondaı-aq quqyq buzýshylyqtyń beıne nemese aýdıojazbasy, al qajet bolǵan jaǵdaıda sarapshynyń qorytyndysy sııaqty qujat­tardy qamtıdy. Sodan keıin ǵana sot dáleldemelerdi negiz­ge ala otyryp kinániń bar-jo­ǵyna quqyqtyq baǵa beredi, – dep túsindirdi zańnamadaǵy ózgerister týraly pikir bildirgen Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov.

Jalpy, qoǵamnyń bul týraly oıy qyryq qubylǵanymen, kózi ashyq adamnyń barlyǵy Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske balaǵat sóz aıtqany úshin qoldanylatyn jaza salmaǵynyń aýyrlaǵanyn qoldaıdy. Negizinen bul úrdis qoǵamdaǵy qarym-qatynas má­denıetiniń joǵarlaýyna óz úlesin qosýy múmkin. Ásirese jas býyn arasyndaǵy til tabysý, habar almasý úderisiniń syn kótermeıtinin eskersek, atalǵan zańnyń oń áserin aldaǵy kúnderi baıqaıtyn bolamyz.