Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Sarapshylardyń aıtýynsha, elektrondy saýdanyń artyqshylyqtary tolyp jatyr, atap aıtqanda – ýaqyt únemdeý, qaýipsizdik, salyq jeńildikteri, keshbek jáne bir teńgege deıingi dál esep. Osyndaı artyqshylyqtarǵa arqa súıegen elektrondy saýda salasy kún sanap kúsh alyp keledi. Barlyq satyp alý tolyq qorǵalǵan. Tólem bank kartasymen jasalady. Eger taýar kelmese nemese onyń sapasy satyp alýshyǵa unamasa, aqsha qaıtarylady. Jetkizý búkil Qazaqstan boıynsha tegin jáne «Qazposhta» arqyly júzege asyrylady. Sonymen qatar tapsyrystan keıin úsh saǵat ishinde satyp alýshy ony joıa alady. Al ınternet-dúken satyp alýǵa, qaıtarýǵa, jetkizýge, taýardyń sapasyna baılanysty máselelerdi sheshýge kómektesedi. Elektrondy saýdany ilgeriletý jáne bıznesti órge tartý úshin aqparattyq-ımıdjdik jumys júrgizilip jatyr.
Elektrondy saýda – mobıldi qosymshalar men ınternet sekildi elektrondy quraldar arqyly ónimdi satý jáne satyp alý úderisi. Bul salanyń damýy sońǵy onjyldyqta qarqyn alyp, dástúrli saýda oryndaryn aýystyra bastady. Álemdik «Statista» kompanııasynyń boljamynsha, bul aldaǵy jyldary da damý qarqynyn saqtaıdy. Máselen, jahandyq onlaın saýda naryǵy jyl saıyn 5,1% kóleminde artyp, 2028 jyly shamamen 12,16 mıllıard dollarǵa deıin jetetindigin, 2020 jyldyń ózinde shamamen 8,3 mıllıard dollardy quraǵandyǵyn, oǵan qosa, bólshek saýdanyń jalpy somasyndaǵy elektrondy saýdanyń úlesi de artyp jatqanyn atap ótken.
«Euromonitor International» halyqaralyq naryqty zertteý kompanııasynyń aldyn ala málimetterine sáıkes Qazaqstandaǵy elektrondy saýda kólemi byltyr 20,2%-ǵa ósip, 1,3 trln teńgege jetti (ınternet arqyly qyzmet kórsetý saýdasyn qospaǵanda). Bul bir jyl burynǵydan 220,1 mlrd teńgege artyq. Qazaqstandyqtardyń ınternet arqyly jasaǵan saýda-sattyǵy 32,4%-dy quraǵan. Sońǵy bir jylda elimizde ınternette kıim, aıaqkıim jáne túrli aksessýardy satyp alýǵa 423,9 mlrd teńge (17%-ǵa kóbeıgen) jumsaǵan. Ekinshi oryndy turmystyq tehnıka men elektronıkany satyp alý (27,1%) qurasa, joǵary tehnologııalyq taýarlar 11,6% ósimmen 355 mlrd teńgege jetken.
Sonymen qatar azyq-túlik segmenti de onlaın saýdaǵa qaraı oıysyp jatyr. Elektrondy azyq-túlik naryǵy 35,4 mlrd teńgeden 45,5 mlrd teńgege deıin ósken. Sýsyndar men temeki ınternet arqyly áldeqaıda úlken kólemde satylyp, 69,9 mlrd teńgege, bir jylda 23,3%-ǵa artqan. «Euromonitor International» málimdegen 1,3 trln teńge elektrondy saýdanyń jalpy kólemi deýge bolmaıdy, uıym óz statıstıkasynda ınternet arqyly kórsetiletin qyzmetterdiń qunyn esepke almaıdy. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, ótken jyly jalpy soma 1,5 trln teńge bolsa, aldyńǵy jyly búkil segmentte elektrondy saýdanyń jalpy kólemi 1,43 trln teńge bolǵan. Bes jyl buryn onlaın saýda úlesi jalpy saýdanyń nebári 2,9%-yn qurasa, 2021 jyly ol 9,9% sheginde boldy. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń boljamdy derekterine qarasaq, byltyr bólshek saýdadaǵy elektrondy saýda úlesi 12%-ǵa jetipti. Bólim sarapshylary úsh jyldan keıin segmenttegi elektrondy saýda jalpy naryqtyń 15%-yn quraıdy degen pikirde. «PwC» konsaltıngtik kompanııasy sarapshylary elimizdegi bólshek túrindegi elektrondy saýdanyń 83%-y bazarlardyń úlesinde ekendigin atap otyr. О́tken jyldyń alǵashqy toǵyz aıynda Qazaqstandaǵy Wildberries satylymy 92,4 mlrd teńgeden asqan. Bul eldegi barlyq bólshek elektrondy kommersııanyń 11,4%-yn quraǵan kórinedi. Sarapshylar dúnıejúzinde elektrondy saýda bıyl 10 trln dollarǵa jetetindigin jáne sıfrlyq saýda qorytyndysy boıynsha damýdyń bes negizgi baǵytyn anyqtaǵan.
