Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Aıtalyq, qazirgi ýaqytta «Aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn birdeılendirý» aqparattyq júıesinde 25 mln-ǵa jýyq janýar tirkelgen. Bazalyq kórsetkishter de jyl saıyn artyp keledi. Máselen, 2020 jyly bul júıege 10,1 mln bas janýar tirkelse, 2021 jyly – 12,1 mln, byltyr 13,1 mln bas esepke alynǵan. Sonda jylyna ortasha eseppen 11,8 mln bas týatyny anyqtalǵan.
– О́zderińiz biletindeı, mal dárigerleri úshin veterınarlyq sharalardyń barlyǵyn ýaqtyly júrgizý úlken problema edi. Olar shalǵaı ýchaskelerge baryp, derekterdi jýrnalǵa engizýge jáne qaıtyp oralǵannan keıin jumystyń nátıjelerin «Aýyl sharýashylyǵy janýarlaryn birdeılendirý» aqparattyq júıesine engizýge májbúr boldy. Munyń bári aıtarlyqtaı ýaqytty aldy. Atalǵan máseleni sheshý úshin mınıstrlik mobıldi qosymsha ázirledi. Baǵdarlamalyq jasaqtama veterınarlardyń mobıldi qurylǵylarda jumys isteýi úshin arnaıy jasalǵan. Mobıldi qosymsha aqparatty jınaýdy, berýdi jáne taldaýdy avtomattandyrady, al veterınar qaǵazbastylyqtan bosatylady jáne mal ónimderin naqty baqylaý múmkindigine ıe bolady. Baılanys joq jerlerde yńǵaıly bolý úshin mobıldi qosymsha ınternetsiz de jumys isteı beredi. Veterınarlar shalǵaı ýchaskelerge baryp, mobıldi qosymsha arqyly janýardy tirkeı alady, derekqor arqyly tekseredi, sondaı-aq júrgizilgen veterınarlyq is-sharalardy kórsetý múmkindigine ıe, – dedi Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Baǵlan Bekbaýov.
О́tken jyldyń sońynda Batys Qazaqstan oblysynda qanatqaqty joba júrgizilgenin eske salaıyq. Onyń aıasynda Terekti, Aqjaıyq jáne Báıterek aýdanynyń veterınarlyq dárigerleri oqytýdan ótti. Keıin bul tájirıbe ońtústik óńirlerde jalǵastyryldy. 2023 jylǵy 21 aqpannan bastap Túrkistan oblysynda dál osyndaı qanatqaqty joba iske qosyldy. Tıisinshe, Saryaǵash, Saıram, Báıdibek jáne Saýran aýdanynyń veterınarlyq dárigerleri oqytyldy.
Ákimdikterdiń deregine súıensek, osy jyldyń 17 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha jeke qosalqy sharýashylyqtarda jaıylymda jaıylatyn 5,7 mln bas janýar bar. Jaıylymdardyń jalpy alańyna júktemeniń ruqsat etilgen shekti normatıvterine sáıkes, olardy jaıý úshin qosymsha 8,9 mln gektar jaıylym qajet. Bul jeke qosalqy sharýashylyqtarda tórt túlik sanynyń aıtarlyqtaı kóbeıgenin kórsetedi. Máselen, iri qara mal sany sońǵy 10 jylda 7,7 paıyzǵa ósken. Al Túrkistan, Qyzylorda, Jambyl sekildi óńirlerde mal basynyń ósý qarqyny shamamen 16 paıyzǵa teń. О́ńirler arasynda jeke qosalqy sharýashylyqtarǵa qajetti jaıylym tapshylyǵy, ásirese Túrkistan, Qyzylorda, Almaty jáne Atyraý oblystarynda ózekti. Sondyqtan eldiń jer resýrstaryn utymdy jáne tıimdi paıdalaný mańyzdy. Bul jerde de sıfrlandyrýdyń ıgiligin atap ótpeske bolmaıdy.
– О́tken jyly memleketke 5,35 mln gektar paıdalanylmaǵan jáne aýyl sharýashylyǵy jerlerin buza otyryp berilgen jer qaıtaryldy. Tıisti sharalar qabyldanǵannan keıin jer paıdalanýshylar 2 mln gektar alańda ózderiniń aýyl sharýashylyǵy jerlerin ıgerýge kiristi. «Qazaqstan ǵarysh sapary» AQ aqparatyna súıensek, 2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 12,9 mln gektar paıdalanylmaǵan jáne 8,1 mln gektar tıimsiz paıdalanylǵan aýyl sharýashylyǵy jerleri kosmomonıtorıng derekterimen anyqtaldy. Osyǵan baılanysty mınıstrlik Memleket basshysynyń 2023 jyldyń sońyna deıin paıdalanylmaıtyn qosymsha 5 mln gektar jerge qatysty is-sharalar qabyldaý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýǵa kirisip, árbir aýdan bólinisinde qaıtarý jónindegi tıisti jospardy bekitti. Sonymen qatar bizdiń vedomstvo Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen birlesip geoservıs ázirlep, iske qosty (jerkarta.gharysh.kz). Bul – memleket paıdasyna qaıtarylǵan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ınteraktıvti kartasy, – dedi vıse-mınıstr.
Jalpyǵa qoljetimdi ınteraktıvti karta azamattarǵa aýyl sharýashylyǵy jerlerine quqyq berý týraly jergilikti atqarýshy organǵa ótinish berýde baǵdar bolmaq jáne jyldar boıy paıdalanylmaǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin aınalymǵa ýaqtyly tartýǵa, sondaı-aq turǵyndardy jalpy aýyl sharýashylyǵymen aınalysý úshin qajetti ýchaskelermen qamtamasyz etýge qyzmet etedi.
Vıse-mınıstrdiń pikirinshe, ınteraktıvti kartany engizý aıtarlyqtaı dárejede áleýmettik áser beredi. Birinshiden, jer ýchaskelerine qatysty alaıaqtyq úderisterdi azaıtady. Ekinshiden, paıdalanylmaǵan jerlerdi qaıtarý boıynsha memlekettik apparattyń júrgizip jatqan jumysyna oń áser etedi. Geoservıs qaıtarylǵan jer ýchaskeleriniń kadastrlyq nómiri, olardyń ornalasqan jeri men aýdany týraly málimetterdi qamtıdy.
Aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý baǵytyndaǵy tyń jobanyń biri – sýbsıdııalaýdyń biryńǵaı memlekettik aqparattyq júıesi. Atalǵan júıe Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha iske qosyldy. Bul júıede agroónerkásip keshenin sýbsıdııalaý boıynsha barlyq memlekettik qyzmet elektrondy formatta kórsetiledi. Memlekettik júıe fermerler, aýyl sharýashylyǵy basqarmalary, qarjy ınstıtýttary, qysqasy barlyq paıdalanýshy úshin tegin. Memlekettik derekter bazasymen ıntegrasııanyń bolýyna baılanysty qosymsha anyqtamalardy talap etý qajettiligi joq. Sondaı-aq bul sýbsıdııalaý salasyndaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderin boldyrmaýǵa múmkindik beredi. Normatıvtik-quqyqtyq bazany bir mezgilde jetildirýge jáne merzimderdi qysqartatyn modıfıkasııa júrgizýge múmkindik bar.
– Osylaısha, qoldanystaǵy zańnama negizinde adamı faktorsyz tıisti sýbsıdııany esepteýge múmkindik beretin avtoresepter engizildi. Sýbsıdııalaý salasyndaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderin tómendetý maqsatynda Memlekettik kirister komıtetimen birlesip elektrondy shot-faktýralardy buǵattaý jónindegi fýnksıonal iske qosyldy. Iаǵnı paıdalanýshy sýbsıdııalaýǵa ótinim bergennen keıin elektrondy shot-faktýrany ózgerte nemese keri qaıtara almaıdy. О́zderińiz biletindeı, ótken jyly Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet elektrondy shot-faktýramen aıla-sharǵy jasaý faktilerin anyqtady. Endi mundaı faktiler alynyp tastaldy. «Kútý paraǵynyń» fýnksıonaldyǵy men ótinimderdi qaraý rettiliginiń nátıjesinde sýbsıdııalar berý úderisinde transparenttilik qamtamasyz etildi. Árbir paıdalanýshy tirkeýsiz sýbsıdııa alý kezegin kóre alady. О́ndiristik iske qosýdyń birinshi aıynda jalpy somasy 17,1 mlrd teńgege 3 myńnan astam sýbsıdııalaýǵa ótinim berildi, onyń ishinde 135 mln teńgege ótinim maquldandy. Bul rette kórsetilgen somanyń jartysyna jýyǵy nemese 55 mln teńgesi tólendi, – dep naqtylady Baǵlan Bekbaýov.
