Keshe Aqordada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Astana qalasynyń «jasyl beldeýin» damytý máseleleri jóninde keńes ótkizdi. Keńeske Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy N.Nyǵmatýlın, Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri N.Qapparov, Astana qalasynyń ákimi I.Tasmaǵambetov, Aqmola oblysynyń ákimi S.Kýlagın, sondaı-aq, Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary vıse-mınıstri E.Nysanbaev qatysty. Keńeste elordanyń aınalasynda jasyl aımaq qalyptastyrý jumystarynyń qazirgi ahýaly men keleshegi talqylandy. Budan soń Prezıdent elorda mańyndaǵy «Jasyl aımaq» RMK Qyzyljar orman sharýashylyǵyn aralap kórdi.
Memleket basshysy Astanada 1997 jyldan 2013 jylǵa deıin otyrǵyzylǵan aǵash kóshetteriniń jalpy aýdany 70 myń gektardy quraǵanyn, olardyń shamamen 15 myńy qala aýmaǵynda, qalǵan 55 myńy qala syrtynda ekenin atap ótti. «Astana – Shýche avtojolynyń boıynda 3,6 myń gektardan astam aýmaqqa aǵash egildi. Men bir kezderi alynyp, áli kúnge deıin paıdalanylmaı jatqan jerlerdiń barlyǵyn aǵash egý úshin qaıtaryp alýǵa tapsyrma berdim. Bizdiń mindetimiz – qalanyń ózinde jáne oǵan japsarlas aýmaqtarda jasyl jelek qalyptastyrý jáne ony saqtaý. Resýrs bolǵan jaǵdaıda, Astananyń aınalasyndaǵy jasyl aımaqty Býrabaı baǵytyndaǵy ormanmen qosýǵa bolady», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Keńeste Elbasyǵa «jasyl aımaq» tujyrymdamasyn damytý perspektıvalary týraly baıandaldy. Atap aıtsaq, onyń birinshi kezeńi aıasynda, 2020 jylǵa deıin jasyl jelek aýmaǵyn 100 myń gektarǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr. Ekinshi kezeńde qazirgi aǵash kóshetteri arasyndaǵy bos jerlerge aǵash otyrǵyzý arqyly Astananyń jasyl aımaǵy odan ári tyǵyzdala túspek. Sonymen qatar, ekpe ormannyń jalpy alańyn ulǵaıtý, EKSPO-2017 kórmesine daıyndyq aıasynda demalys aımaǵyn qurý, sondaı-aq, Astana – Shýchınsk avtojoly boıyn, Vıacheslav sý qoımasy men «Qarabıdaıyq» qaldyq sý jınaqtaýshy kóliniń aınalasyn kók jelekpen kómkerý jumystarynyń barysy týraly baıandaldy. Keńes qorytyndysy boıynsha Memleket basshysy birqatar naqty tapsyrmalar berdi.
Budan soń N.Nazarbaev Astananyń jasyl beldeýin aralap kórý maqsatymen «Jasyl aımaq» RMK Qyzyljar orman sharýashylyǵyna keldi. «Jyldaǵy dástúr boıynsha Astana tóńiregindegi ormandy kórýge shyqtym. 1998 jyly bas qalamyz Astana bolyp jarııalanǵannan keıin qala tóńireginde orman egýge tapsyrma bergen edim. Kez kelgen is alǵashynda senimsizdikpen qabyldanady. Sol sekildi bul jerge eshteńe óspeıdi degen áńgimeler aıtyldy. Bul jer ósimdik ataýlyǵa jaramsyz, tuzdy degender de boldy. Biraq, bizdiń ormanshylar men ǵalymdardyń birlesip durys ádis tabýynyń, tıisti kóshetterdi irikteýiniń nátıjesinde jaıqalǵan orman ósip kele jatyr. Bul kók óskinder – qalanyń «ókpesi». Osy jyldardyń ishinde, qala ishi men tóńireginde kólemi 70 myń gektar bolatyn orman ósip tur. El arasynda «Astana ormany» nemese «Prezıdent ormany» atalyp júr. Qalaı atalsa da bir anyǵy, atasy otyrǵyzǵan baqtyń qyzyǵyn urpaǵy kóredi», dedi Elbasy.
Elimiz úshin tamasha bastama jasap jatyrmyz, degen N.Nazarbaev, eger de búkil Qazaqstan boıynsha ár aýyl, ár qala tóńiregi, tipti, jańa kóterilgen úıdiń tóńiregine aǵash otyrǵyzylatyn bolsa, halyqtyń baılyǵy sol bolmaq ekenin atap kórsetti. О́ıtkeni, ormany bar óńir ár ýaqytta baı óńir sanalatyny anyq. «Myna ormannyń ishinde alǵash otyrǵyzylǵan aǵashtardyń bıiktigi 15-20 metrge kóterildi. Ishinde neshe túrli ań-qus bar. Maral, elik, qoıan, túlki, tipti, keıbir joıyla jazdaǵan ań túrleriniń basy kóbeıtildi. Bulardan ózge, neshe túrli jıdekter de ósýde. Bul, birinshiden, halyqtyń demalatyn jeri bolsa, ekinshiden, jazda ystyqtan saıa, qysta jelden qorǵaıtyn, qalanyń klımatyn ózgertetin úlken múmkindik. Muny da memleket qurýmen, táýelsizdigimizben, Astana salýmen birge, memleketimizge kerekti úlken sharýa dep esepteımin. Ormanshylar biraz ter tókti, olarǵa alǵysymdy aıtamyn. Alaıda, jasalatyn jumys ta áli kóp. 2020 jylǵa deıin orman aýqymyn 100 myń gektarǵa deıin jetkizemiz dep oılaımyn. Kókshetaý baǵytyndaǵy ormanǵa qosylyp, taıaý bolashaqta úlken bir jeli quraıtyn bolady», dedi Elbasy.
...Astanadan jýrnalısterdi alyp shyqqan avtobýs qala shetindegi ormandy alqapqa aparatyn qara jolǵa tústi. Bul da bizdiń jyldaǵy dástúrimiz. О́ıtkeni, Elbasymen birge ormandy alqapty aralap qaıtamyz. Avtobýs dóńgeleginen aspanǵa kóterilgen shań kóp turmastan aýaǵa sińip ketip jatyr. Birte-birte bıiktep bara jatqan aǵashtarǵa terezeden qyzyǵa qarap biz otyrmyz. Osylaısha, ormandy alqapty bir saǵattaı aralaǵan biz «Qyzyljar orman sharýashylyǵy» RMK-ǵa kelip kirdik. Alǵashynda ortasha bıiktikte qaz-qatar tizilgen aǵashtar júre kele bıiktep, tyǵyzdala tústi. Az ýaqyt ishinde boı túzegen orman aǵashtary kórgen kózdi qýantady. Tas tóbedegi kún shekeni qyzdyrsa da, ormannan esken samal jel men aǵash kóleńkesi janyńa saıa beredi. Sap-salqyn.
Kásibı ormanshy bolmasa ajyrata almaıtyn súıeldi qaıyń, usaq japyraqty shegirshin, kádimgi qaraǵaı, kóde, boz jıde, terek sekildi aǵashtar japa-tarmaǵaı ósken. Jalpy, Astana qalasy mańyndaǵy jasyl beldeýdiń jalpy aýmaǵy 14 827 gektardy quraıdy. Onyń 11 502,2 gektaryna ekpe aǵashtar otyrǵyzylǵan. Bul aýmaqta 9,6 mln.aǵash pen buta jaıqalyp tur. 1998-2004 jyldar arasynda negizinen japyraq tuqymdas kóshetter otyrǵyzylypty. Olardyń ishinde sary qarqat, aq kóriktal, shıe, tatar bórijıdegi, qaý japyraqty shegirshin jáne basqalar bar. 2014 jyly jasyl beldeý jobasynyń birinshi kezeńinde otyrǵyzylǵan kóshetterge kútim jumystary júrgizilse, jobanyń ekinshi kezeńin júzege asyrý 2012 jyly bastalǵan. Bıylǵy kóktemde tamyr júıesi jabyq 398 434 dana seppe kóshet otyrǵyzylǵan. Onyń 57 myńdaıy qylqan japyraqty bolsa, qalǵany orman quraýshy japyraqty aǵash tuqymdary bolyp sanalatyn emen, shegirshindi quraıdy.
Eger joba tolyǵymen júzege assa, Astana turǵyndary men qonaqtarynyń demalysyna jaıly joǵary sándik kóshetter qalyptaspaq. Iаǵnı, bul orman jolaqty jasyl beldeý Ortalyq Azııada balamasy joq jasandy orman alqabyna aınalýyna múmkindigi bar. Jasandy ormannyń ósimdikter dúnıesin jandandyrý haıýanattar álemin qosa damytýmen qatar júrmek. Bul jasyl beldeýde qoıandar ósirilip, shilder tirshilik etýde. 2010-2011 jyldar aralyǵynda 125 bas qus satyp alynǵan. Qyrǵaýyldar tez kóbeıetindikten, úsh jyl ishinde ınkýbasııa arqyly 2 333 qus ósip shyqqan. Erkindikte júrgen bul qyrǵaýyldar únemi nazarda, qajet kezde qosymsha tamaqtar beriledi eken.
Venera TÚGELBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
