Depýtattar jumysy aımaqtarda jalǵasady

Keshe Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń tóraǵalyǵymen Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy ótip, oǵan Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Joǵarǵy Sot, Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy, Úkimet músheleri, Pre­zı­dentke tikeleı baǵynatyn jáne esep beretin memle­kettik organdardyń, Úkimet quramyna kirmeıtin agenttikterdiń basshylary, sondaı-aq, Prezıdent Ákimshiligi men Úkimet Keńsesiniń, Parlament palatalary apparatynyń jaýapty qyzmetkerleri, BAQ ókilderi qatysty. Birlesken otyrystyń kún tártibine besinshi saılanǵan Parlamenttiń úshinshi ses­sııasynyń jabylýy jáne par­lamenttik kanıkýl engizildi. Osy máseleler boıynsha baıan­dama jasaǵan Májilis Tór­a­ǵasy Qabıbolla Jaqypov: «Beınelep aıtar bolsaq, Par­la­ment óz jumysynyń bel ortasyna, ıaǵnı ekvatorynan ótti. Elbasymyz osy sessııanyń ashy­lýynda atap kórsetkendeı, bizdiń jumysymyz uzaq mer­zimdegi «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasyn júzege asyrý kezeńinde bastaldy», deı kele, ­búginde onyń Parlamenttiń zań shyǵarý isindegi basty baǵdar bolǵan tarıhı qujat ekenin aıt­ty. Sondaı-aq, álemdegi eń ozyq 30 eldiń qataryna enýdi maq­sat etken Qazaqstannyń ekono­mıkalyq jáne áleýmettik damýyn zańnamalyq turǵyda qamta­masyz etýde oǵan teń keler strategııalyq baǵdarlama joq­tyǵyna mán bergen Tóraǵa sessııa bastalǵaly Parlament qa­raýynda 154 zań jobasynyń bol­ǵanyn, onyń 114-in Úkimet, 11-in depýtattar engizgenin aıtty. Onyń aıtýynsha, 29 zań jobasy aldyńǵy sessııalardan ótken. Atalǵan ýaqyt ishinde Parlament 104 zań qabyldasa, sonyń 4-ýine depýtattar bastamashy bolǵan. Qazirdiń ózinde  Prezıdenttiń 80 zańǵa qol qoıǵanyn jetkizgen Q. Jaqypov memlekettik deńgeıdegi kóp­tegen ózekti máseleler boıynsha Parlament depýtattary atqarýshy jáne quqyqtyq, quqyq qorǵaý organdarynyń basshylaryna, barlyǵy 444 depýtattyq saýal joldaǵanyn aıtty. Buǵan qosa, tóraǵa sessııa ashylýynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev aıqyndap bergen mindetterge sáıkes, depýtattyq korpýstyń sessııa barysynda eldiń turaqty ekonomıkalyq ósýi, ınnovasııalyq úderisterdiń damýy, azamattardy áleýmettik qamtamasyz etý júıesin jań­ǵyrtýdy zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etip, quqyq qor­ǵaý zańnamasyn reformalaý jolynda eńbektenip, halyq­aralyq kelisimderdi ratıfık­a­sııalaǵanyna toqtaldy. «Memleket basshysynyń Qa­zaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalary jáne eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamy negizinde 2014-2016 jyldardyń úshjyldyq bıýdjeti qabyldandy. Oǵan eleýli ózgerister engizildi. Memlekettik, áleýmettik min­det­temelerdi tolyq oryn­daý­ǵa, halyqty jumyspen oı­daǵydaı qamtýǵa, áleýmettik ın­fraqurylymdardy jań­ǵyrtýǵa, óńirlik damýǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa 102 mlrd.-qa jýyq teńge qaı­ta bólindi», degen ol bıýdjet jobasyn talqylaǵanda de­pý­tattar memlekettik aýqym­daǵy iri máselelerdi qorǵaı bil­genine rızashylyǵyn jet­kiz­di. Parlamenttiń basty qyzmeti – qazaqstandyqtarǵa já­ne memleketke qajetti  sapaly zańdar qabyldaý desek, bul halyq qalaýlylarynyń aldaǵy jumysynyń eń basty ustanymy bolmaq. «Áleýmettik salaǵa ar­nal­ǵan shyǵyn – adam kapıtalyn damytýǵa baǵyttalǵan ın­­ves­tısııa ekenin esepke ala otyryp, biz, eń aldymen, hal­qy­myz úshin eń ózekti – densaý­­lyq saqtaý, bilim berý, eńbek­pen qamtý, turǵyn úı qury­lysy, áleýmettik qorǵaý sala­laryn qarjylandyrdyq jáne Úkimetten  óte salmaqty ári sa­paly nátıjeler kútýge quqy­ly­myz», – dedi Májilis Tóraǵasy. Sondaı-aq, baıandamada mán berilgen máselelerdiń biri Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi boldy. Ony ótkizý men uıymdastyrýǵa qajetti erejelerge qatysty zań jobasyn, ruqsattar men habarlamalar týraly, ońtaılandyrý men bankrottyq, qaıta qurylymdaýdy júzege asyrǵan ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý, qarjylyq (ınvestısııalyq) pıramıdalardyń qyzmetine qarsy is-qımyl, ońaltý jáne bankrottyq, salyq salý máseleleri jónindegi zańdar nazardan tys qalǵan joq. Májilis Tóraǵasy ulttyq ǵylymı-zertteý zańnama ıns­tıtýtyn qurý múmkindigi jaıynda da sóz qozǵaı kele, zań shyǵar­mashylyq jumysyndaǵy birqatar problemalyq jaıttarǵa nazar aýdardy. Spıkerdiń aıtýynsha, bul rette Úkimetten túsetin zań jobalarynyń sapasy kóńildegideı deńgeıde emes. Máselen, Besinshi shaqyrylym jumysy barysynda Úkimetten Májiliske 267 zań jobasy túsken, onyń 43-i nemese 17 paıyzy bekitilgen talapqa sáıkes kelmegendikten, keri qaıtarylǵan. Al úshinshi sessııa kezinde Úkimetten engizilgen 114 zań jobasynyń 38 paıyzy ǵana talapqa tolyqtaı sáıkes kelgen.  Zań jobalarynda osyndaı olqylyqtar oryn alýynyń sebep-saldary qatarynda qurylymaralyq kelispeýshilikter, zań jobasyn daıyndaý barysynda shetel tájirıbesin paıdalanǵanda ulttyq zańnama eskerilmeıtindigi de bar. Májilis Tóraǵasy zań jobalary mátinderiniń qazaq jáne orys tilderindegi túpnusqalaryndaǵy kemshilikter jaıyn qozǵaı kelip, depýtattardyń zań jobasyna túzetýlerin qaraý kezinde Úkimettiń zańmen belgilengen otyz kúndik merzimin saqtaý kerektigin de tilge tıek etti.  Osy rette Q.Jaqypovtyń pikirinshe, zań shyǵarmashylyq jumys deńgeıin joǵarylatý úshin keshendi memlekettik sharalar qajet. «Elbasy júktegendeı, bizdiń  quqyqtyq júıemizdiń básekege qabilettiligin damyǵan otyz eldiń deńgeıine jetkizý úshin qoldanystaǵy Konstıtýsııa aıasynda Parlament Májilisine túsetin zań jobalarynyń 90 paıyzdan astamyna bastamashy bolatyn, Úkimettiń zańnamalyq qyzmetiniń sapasyn joǵarylatý maqsatynda keshendi memlekettik sharalardy qolǵa alý qajet», – dedi óz sózinde Májilis Tóraǵasy. Al osy olqylyqtardyń ornyn toltyrý úshin,  ulttyq ǵylymı-zertteý zańnama ınstıtýtyn qurý qajet. Osylaı degen sheshen o ǵan quqyq salasyndaǵy úzdik ǵalym-zańgerlerdi, kásibı mamandardy ǵylymı kadrlardy toptastyrǵan jón jáne ony Úkimet janynan qurǵan durys, degen oıy­men de bólisti. «Jańa ınstıtýt, memlekettik quqyqtyq júıeniń ǵylymı damýyn qamtamasyz etetin biregeı ortalyq retinde elimizdiń basqarylatyn jáne baqylanatyn  quqyqtyq tujyrymdamasyn sapaly qalyptastyrýǵa jol ashar edi», – dedi bul rette Q.Jaqypov. Búgingi tańda eń kóp qozǵalatyn taqyryptyń biri – eýrazııalyq ıntegrasııa máselesi. Muny elimizdiń 2015 jyldan bastap jumys isteıtin EAEO-ǵa enýimen baılanystyrýǵa bolady. Osy oraıda, qos palataǵa úlken jaýapkershilik júkteletini anyq. Qazaqstan halqy men ekonomıkasy EAEO-nyń múmkindigin keńinen paıdalanatyndaı tetikter qurý, qajetti zańdardy qabyldaý depýtattardan tynbaı eńbektenýdi qajet etedi.  Bul rette, eń aldymen, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tıimdiligin arttyrýǵa arnalǵan zańdar qabyldaý alǵy lekke shyǵatyny túsinikti. Birlesken otyrysta, sonymen qatar, qabyldanǵan zańdardy nasıhattaýǵa aıryqsha nazar aýdarýǵa mán berildi, osy oraıda buqaralyq aqparat quraldaryn meılinshe tıimdi paıdalaný qajettigi aıtyldy. Spıkerdiń atap ótkenindeı, sonymen qatar, qoldanystaǵy zańdardyń oryndalýyna qatysty parlamenttik baqylaýdy jetildirý, zańnyń negizgi ustanymdaryn saqtaý, ǵylymǵa qatysty sharalardy qolǵa alý qajet. Sonymen, birlesken otyrys­ta: «Elbasynyń saıasaty tikeleı zańdarda kórinis tabady jáne júzege asyrylady. Saılaýshylarǵa, sonyń ishinde shalǵaı eldi mekenderde turatyn halyqqa burynǵy jáne qazirgi qujattardyń ne úshin qabyldanǵanyn,  eskilerdiń nege joıylǵanyn, jańa zańnyń qandaı qajettilikten paıda bolǵanyn bilý óte mańyzdy», degen Májilis Tóraǵasy Úshinshi sessııa jumysyn qorytyndylady. Osy oraıda, ol zańnamalyq bastamalardyń joǵary qarqynyn, sonyń ishin­de, depýtattyq korpýstyń bel­sendiligin, saıası partııalardyń parlamenttik fraksııalary, Parlament pen Úkimet   arasyndaǵy syndarly qarym-qatynas ornaýyna rızashylyǵyn bildirdi. Sondaı-aq, parlamentaralyq qarym-qatynastarda keń kólemdi halyqaralyq áriptestik ornaǵanyn aıta kelip, azamattyq qoǵam ıns­tıtýttarymen jáne kásibı qaýym­dastyqtarmen jemisti únqatysý bolǵanyn da atap ótti. Depýtattar jumysy endi aımaqtarda jalǵasatyn bolady. Anar TО́LEÝHANQYZY, Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».