Tulǵalar taǵlymy
О́tken jyly Ǵ.Músirepov atyndaǵy drama teatry aıtýly shyǵarmashylyq jetistikterge toly boldy. 2022 jyly II halyqaralyq «Ábish álemi» festıvalinde «Korol Lır» spektakli bas júldeni ıelengeninen bastap, «Qulager», «Shaǵala», «Oıan, qalyńdyq», «Qaragóz» spektaklderi men Saǵyzbaı Qarabalın, Maqsat Rahmet, Dınara Nurbolat, Janar Maqasheva, Gúlbahram Baıbosynova syndy jekelegen akter men aktrısalar kásibı mamandar taǵaıyndaǵan eń joǵary júldege qol jetkizdi. Qazaqstan teatr synshylar birlestiginiń sheshimimen teatr dırektory Talǵat Esenálıev «Jyl teatr menedjeri» atalymyna laıyq dep tanylsa, teatrdyń kórkemdik jetekshisi, rejısser Farhad Moldaǵalı Qazaqstan Teatr qaıratkerleri Odaǵynyń «Eńlikgúl» kásibı syılyǵyn jáne Mádenıet mınıstrligi taǵaıyndaǵan «Umaı» ulttyq syılyǵyn «Korol Lır» spektaklindegi rejısserlik jumysy úshin ıelendi. «Qulager» spektakli álemdik deńgeıdegi A.Chehov atyndaǵy XVI halyqaralyq teatr festıvaline shaqyrtý alyp otyr. Osy jyldyń mamyr aıynda Máskeý qalasynda álemniń Argentına, Chılı, Brazılııa, Úndistan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Reseı, Belarýs, Vetnam sııaqty elderiniń ozyq teatrlary óner kórsetetin festıvalde Ǵ.Músirepov atyndaǵy balalar men jasóspirimder teatry halyqaralyq báıgeni bastaıtyn bolady.
Osynyń bári – balalar men jastar teatrynyń bir jylda jetken jeńisi men tabysy. Teatrdyń jańalyǵy munymen shektelmeıdi. О́tken jyldyń basynda Kishi zalyn ashyp, úlken sahnasymen qatar atalǵan zalda kórermenge spektaklder usynyp kele jatqan teatr 21 jeltoqsanynda Baıdilda Qaltaev atyndaǵy jańa sahnanyń shymyldyǵyn «Dılfızo men Donado» spektaklimen ashty. Talaı óner tarlanymen ómir jolynda úzeńgiles bolǵan professor Esmuhan Obaev: «Bul teatrdyń baǵy akterden janǵan. Baıdilda Qaltaevtan bastap sóz ónerin, til ónerin meńgergen teatr!», deıdi. «О́tkenge tas atsań, bolashaq seni zeńbirekpen qarsy alady» degen belgili támsilmen sóz bastaǵan K.Demesin joqtaýsyz umytylyp bara jatqan ulttyń uly tulǵalaryn búgingi urpaqtyń esine salyp otyrýdyń mańyzy týraly áńgimeledi. «Qazaqstannyń halyq ártisi B.Qaltaevty 1969 jyldan beri bilemin. О́z teatrymyzdyń ishinde akterlerge sahna tilinen sabaq berdi. Osy jasyma deıin óz basym jińishke, uıań dybysty asqan sheberlikpen jetkizetin mundaı akterdi kórgen emen. Sóz saptaýy ǵajap edi. Sóz kómeıinen taza kúıinde tógilip shyǵatyn. Sımfonııa tyńdaǵandaı áserde qaldyratyn. Umytylýǵa shaq qalǵan osyndaı erekshe daryn ıesin qurmettep, esimin jańa zalǵa enshilep berip jatqan teatr dırektory Talǵat Esenálıevke rahmetimdi aıtamyn», dedi.
Teatr ótken tarıhyna, júrip ótken jolyna árqashan adal. Ardager, maıdanger sahnagerlerin umytpaı, esimderin el jadynda máńgi qaldyrý maqsatynda týǵanyna mereıtoılyq jyl tolǵan sańlaqtardyń atyndaǵy festıval júldelerin tabystaýdy durys dep tapqany – bıylǵy festıvaldiń basty jańalyǵy. Muhtar Baqtygereev, Kenenbaı Qojabekov, Raıymbek Seıtimetov, Atageldi Smaıylov, Aqqaǵaz Mámbetova, Bıbıza Qulanbaeva, Jamal Bektasova, Roza Áshirbekova... Teatrdyń jasy úlken aǵa býyn ártisteri alqa-qotan otyryp, muń aralas keıipte bir mezet jaqsylardy eske alyp, qyzyqty estelikterin saǵynyshpen jarysa baıandap jatty. Teatrǵa jumysqa jańa ornalasqan jas akterdi ǵana emes, ártis bitkenniń bárin «meniń balam» dep baýyryna basqan Jamal Bektasovanyń zeınetke shyǵyp ketse de, «raspısanıeni bilip ketpeımin be? Keshke spektaklde rólim bolyp, keshigip qalsam, uıat bolady ǵoı», dep teatr aldyndaǵy Ǵ.Músirepov eskertkishin aınalsoqtap júretini kóńil tebirentse, baqıǵa attanǵansha bala minezinen aınymaı ketken aqjúrek Roza Áshirbekovanyń shymyldyq syrtynda anekdot aıtyp turyp, 1937 jyldyń ashy shyndyǵyn kórsetken «Stalınge hat» spektakline oınaýǵa shyǵyp ketip, kúlkisin tyıa almaı, býlyǵyp, ústel ústine jatyp qalatyny alýan minezdi akter men býyrqanǵan teatr ómirinde bolmaı qoımaıtyn qaıtalanbas qyzyqty da qımas sátter...
Á.Mámbetov nege jylady?
Kúljámıla BELJANOVA,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi:
– Alǵash oqý bitirip, teatrǵa jumysqa kelgen jyly Aqqaǵaz apaı «áı, qyz, júr menimen» dep sońynan ilestire sahnanyń syrtyndaǵy grım bólmesine bastap keldi. «Bul meniń bólmem, osy jerde rólge daıyndalamyn, grım salamyn» dep ústelin alaqanyn aıalaı sıpap ótip, «endi osy jerde menimen birge otyrasyń», dedi. Aqqaǵaz apam otyrǵyzyp ketken sol orynda, mine, qyryq jyldan beri otyrmyn. TIýZ atalǵan teatrdyń 1945 jyly E.Shvarstyń «Qyzyl telpekti qyz» ertegisimen ashylǵanyn belgili teatr synshysy Baǵybek Qundaqbaevtan estigenbiz. Sondaǵy qyzyl telpekti qyzdy alǵash Aqqaǵaz Mádıqyzy Mámbetova oınaǵan eken. Iá, ıá, áıgili teatr rejısseri Ázirbaıjan Mámbetovtiń týǵan ápkesi. Al 1946 jyly teatr tuńǵysh ret qazaq tilinde A.Tolstoıdyń «Altyn kilt» spektaklin sahnalaǵanda, árıne, munda da basty róldi Aqqaǵaz Mádıqyzy oınaǵan. A.Mámbetova teatrda 54 jyl qyzmet etip, 100-den asa ról oınady. Aktrısanyń daýysy «Altyn qorda» saqtalǵan. 1996 jyly teatrdyń 50 jyldyǵy atalyp ótkende, 70-ten asqan Aqqaǵaz Mámbetova júgirip júrip Býratınony oınap, «Altyn kilt» estafetasyn Lıdııa Kádenovaǵa tapsyrǵan bolatyn.
Gúljamal QAZAQBAEVA,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi:
– Akterlerge sahnadan ketý – ómirden ketýmen birdeı ǵoı. Aqqaǵaz apa ómirden ótkende, ujym bolyp qaıǵyryp, úıine kóńil aıtýǵa bardyq. Barsaq, apanyń baýyry, KSRO halyq ártisi, ataǵy jer jarǵan patrıarh rejısser Ázirbaıjan Mádıuly eńkildep jylap qarsy aldy. Aqqaǵaz apa men Ázirbaıjan aǵanyń balalyq, jastyq shaǵy soǵyspen tuspa-tus kelgenin bilemiz. Ákeleri soǵysta opat bolyp, analary ákesiniń qaıǵysynan kóz jumyp, eki bala jetim qalǵan. Sol qıyn-qystaý kúnderde apasy jalǵyz baýyryn janynan tastamaı, jetektep júrip jetkizgen ǵoı. Oqytqan, adam qataryna qosqan. Sondaǵy Ázirbaıjan aǵanyń qaıǵyryp otyryp aıtqany qulaǵymnan ketpeıdi: «jar degende jalǵyz apam-aý, jan baýyrym-aý, meni jetektep júrip adam qylǵanda, sen úshin men ne isteı aldym, saǵan qandaı jaqsylyq jasaı aldym?» dep jylaǵanda, bárimizdiń saı-súıegimiz syrqyrap, kóz jasymyzdy tyıa almaı egilgen edik. Ol kezde Á.Mámbetovtiń almaǵan ataǵy joq, dúrildep turǵan kezi, ápkesine jaqsylyq jasaı almaǵany janyn jegideı jep, ózegin órtep bara jatqan ókinishin bizge muń ǵyp shaqqanda, janymyzdy qoıarǵa jer tappaǵan edik. «Bir kem dúnıe» degen osy eken ǵoı...
Mıllıoner Muhtar
Jomart ZEINÁBIL,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri:
– Muhtar Baqtygereev, Atageldi Smaıylov, Altynbek Kenjekov sııaqty TIýZ-dyń akterleri kóziniń tirisinde-aq «dýblıajdyń koroli» atandy. Taspasy tozǵan aq-qara tústi eski fılmderdiń báriniń sońynda osy kisilerdiń esimderi júredi. Mysaly, Muhtar Baqtygereev talantty akter retinde ǵana tanymal. Al onyń búgingi mıllıonerlerden bir mysqal kem bolmaǵanyn kópshilik bile bermeıdi. Kúndeı kúrkiregen sırek daýys ıesi Baqtygereevti baı-baǵlannyń qataryna bastap barǵan «Qazaqfılmniń» dýblıajy eken. Ár fılmdi dybystaǵan saıyn qalta-qalta qalamaqyǵa qaryq bolatyn dýblıaj akterleriniń kóshbasynda Baqtygereev júrdi. Sahna saıypqyrany ǵana emes, kınonyń da maıtalmany, ár túsken týyndysy men dybystaǵan fılmi úshin esepsiz baılyqqa keneletin akter aqkóńil minezimen qosa, márt bolǵan. 1990 jyldardyń toqyraýy tusynda mınıstrlikten qarjy bólinbeı, teatr ártisteri jalaqy ala almaı qınalǵan qysyltaıań kezde, qoıny-qonyshynan aqsha burqyrap júretin Muhtar aǵamyz áriptesterine óz qaltasynan aılyq úlestirip te jiberetin bolǵan. Qoly ashyq aǵalarynyń myrza minezin jaqsy biletin teatrdaǵy qaryndastary maıysyp: «Muhtar aǵa» dep erkelegen bette-aq, eki qolyn kostıýminiń ishki-syrtqy qaltasyna birdeı júgirtip, qyzyldy-jasyldy qaǵazdardy burqyratyp sýyryp alyp shyǵatyn Atymtaı jomarttyǵyna anaý-mynaý shonjaryń ilese almaıtyn. Eger qaryndastary murnynan shanshylyp nazar aýdarýǵa murshasy bolmaı jatsa, únemi alqalaǵanǵa úırenip qalǵan aǵalary: «sender búgin nege maǵan erkelemeı qaldyńdar?» dep yzalanyp, burq-sarq ashýlanyp, esikti tars jaýyp shyǵyp ketetin. Bul da bala sekildi óner adamynyń bir minezi.
Qylyshsyz qahar
Kádirbek DEMESIN,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi:
– Birde gastrolde spektaklde oınap jatady. Ártis te adam, sharshaıdy. Muzdaı bolyp batyrdyń kıimin kıip jasanyp alǵan Atageldi Smaıylov belbeýdi taqqan, qyny bar, biraq qylysh joq. Sahna syrtynda kezegin kútip áriptesimen áńgimelesip otyrady. Áńgimelesip otyryp asyqpaı etigin kıedi. Etikti kıgen soń, az-maz aıaldap turý ol kisiniń ádetinde joq, etikti kıgen boıda sahnaǵa tartady. Atageldini kóre sala, kútip turǵan «qarsylasy» «jekpe-jek!» deıdi. Atageldi aǵamyz da «jekpe-jek!» dep qarsy atoı salady. Umtylǵanyn qaıteıin, sýyraıyn dese, qylysh joq. Sonda akter esh saspastan: «Túúý, bezobrazıe, qylysh qaıda ketken-eı» degen eken.
Shymyldyq jaǵalaǵan sheshen
Jomart ZEINÁBIL:
– Birde aktrısalardyń biri balalarǵa arnalǵan spektaklde oınaýǵa tıis ekenin tars esinen shyǵaryp alady. Teatrdaǵylar: «Qaıdasyz?» dep habarlassa, taýdyń etegindegi «Qazaqfılm» yqshamaýdanynda turatyn aktrısa: «úıdemin, qazir taksı ustap baraıyn» deıdi. Spektakl áne-mine bastalýy kerek. Kishkentaı kórermender shymyldyqtyń ashylǵanyn tyqyrshyp kútip otyr. Talaı býyn akterdi tárbıelegen pedagog, belgili sahna sheberi, teatr dırektory Raıymbek Seıtimetov eldi uıytyp qoıatyn sheshendigimen, bilimdarlyǵymen belgili adam. «Tótenshe jaǵdaıǵa» oraı dırektordyń ózi sahnaǵa shyǵyp, esh saspastan: «balalar, sender úlken óner ordasy teatrǵa keldińder...» dep jumsaq daýysymen uzyn-sonar dárisin bastaıdy. On mınýttan asa sóılep, aıańdaı basyp kelip, shymyldyqty túrip aqyryn ǵana: «keldi me?» deıtin kórinedi. «Joq». Sózge dilmar Seıtimetov áńgimesin qaıta jalǵaıdy. Jarylardaı bolsa da, jaqsy taqyryp taýyp, balalardyń kóńilin sózben aýlap júrgen sheshen shymyldyq jaqty jaǵalap júrgen bolyp sybyrlaıdy: «keldi me?» «joq!» Jarty saǵat degende áreń jetken aktrısanyń tóbesi kóringennen shydamy shıyrshyq atyp turǵan dırektor «shyq endi, oına!» dep, asyǵa basyp, júre bergen eken.
Tórt kúnge sozylǵan «Altyn saqa» festıvaliniń alǵashqy bólimi aǵa býyn ártisterdiń osy tektes áserli estelikterimen aıaqtaldy. Naǵyz kóńil tolqytar sát endi týdy. Festıvalde Farhad Moldaǵalı sahnalaǵan «Korol Lır», «Bolmaǵan balalyq shaq», Dına Jumabaıdyń kórkemdik izdenisinen týǵan «Aq keme», «Qahar», «Oıan, qalyńdyq» jáne Olga Malysheva qoıǵan «Dılfızo men Donada» atty alty spektakl qazylar alqasynyń saraptaýyna usynyldy. Kórermender arasynda júrgizilgen saýaldama nátıjesi boıynsha «Kórermen kózaıymy» arnaıy júldesi Darhan Súleımenovke, Raıymbek Seıtimetov atyndaǵy «Úzdik debıýt» júldesi «Bolmaǵan balalyq shaq» spektaklindegi Aqberen beınesi úshin Jaqsylyq Turlyǵazyǵa, Bıbıza Qulanbaeva atyndaǵy «Úzdik debıýt» osy qoıylymda Marjandy keıiptegen Móldir Qonysqyzyna, Roza Áshirbekova atyndaǵy «Qazylar alqasynyń arnaıy júldesi» Aqmaral Daırabaevaǵa, Tamara Qosybaeva atyndaǵy «Ekinshi plandaǵy úzdik áıel beınesi» Tolqyn Nurbekova, Aqbota Rahatovaǵa, M.Baqtygereev atyndaǵy «Ekinshi plandaǵy úzdik er adam beınesi» Áset Imanǵalıǵa tabystaldy. «Teatr óneriniń damýyna qosqan erekshe úlesi úshin» atalymy boıynsha Saǵyzbaı Qarabalın, Gúljamal Qazaqbaeva, Qadyrqazy Qýandyqov, Sáken Raqyshev, Sholpan Sirgebaeva, Tynyshkúl Sultanberdıeva marapattaldy. Jamal Bektasova atyndaǵy «Úzdik áıel beınesin», «Qahar» spektaklindegi Medeıa róli úshin Gúlbahram Baıbosynova, Atageldi Smaıylov atyndaǵy «Úzdik er adam beınesin» «Oıan, qalyńdyq» spektaklindegi Kúıeý jigit obrazy úshin Eldar Otarbaev ıelendi. Aqqaǵaz Mámbetova atyndaǵy «Jyl aktrısasy» júldesin Janar Maqasheva, Kenenbaı Qojabekov atyndaǵy «Jyl akterin» «Korol Lır» spektaklindegi Saıqymazaq rólimen Safýan Rysbaıuly jeńip aldy.
ALMATY
