О́mirime ár berdi, júregime nár berdi

EL jáne ELBASY

Elin súıgen, halqyna qorǵan bolyp júrgen aıbarly azamattarmen biz ózimizdi qashanda áıteýir bir qyrynan baılanystyrǵymyz keledi. Týra maǵynasynda alyp báıterektiń kóleńkesinen kimniń saıa tapqysy kelmeıdi deısiz. Osyndaıda sol alyp báıterekpen rýhanı baılanystyratyn bir tylsym kúsh baryna óz basym bek senemin. Sondaı alyp júrekti, el úshin týǵan arda aza­mat­tardyń biregeıi – biz­diń Pre­zıdent. Elbasy – Tuń­ǵysh Prezıdent Nursultan Na­zarbaevtyń halyqaralyq arenadaǵy bedel-abyroıy, táýelsiz memleketimizdiń irge­tasyn berik etip qalaý­daǵy eren eńbegin, qaırat­kerlik qabileti men qasıetin jan-jaqty ashyp jazar bolsam, maqala júgin tym aýyrlatyp alatyn sııaqtymyn. Men ózimniń júrek-aınam­daǵy Elbasymyzdyń dara tulǵasyn ǵana áńgime arqaýy etpekpin. Dana qazaǵymnyń dara bolmysy onyń kún­de­likti ómirimen, tynys-tirshiligimen bite qaınasyp, ajyramastaı bolyp ketkenin árkim-aq moıyndaıdy. Ǵumyrymdy kórkem etken, úmitimdi jelken etken, «Ulym bar» dep erkeletken elimizde osyndaı kósh­bas­shymyzdyń bary júrekke senim men tynyshtyq uıalatady. Jýrnalıstıkanyń jalyna jar­mas­qa­nymda shashy jelbiregen shynashaqtaı jet­kinshek edim. Birde Prezıdentimiz Shymkentke saparmen keletin boldy. Táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyldary. Etek-jeńdi áli de tolyq qymtaı almaı jatqan óliara shaq. Oblystyq ákimdiktiń úlken májilis zalyna mańdaıynan kún kóringen, júzinen meıirim-shýaq tógilgen Nursultan Ábishuly kirip kele jatty. Aıdalada qoıý qarańǵylyq tutqynynda adasyp, búkil jan dúnıeń jabyrqap, kóńiliń alaǵarjaqtanyp kele jatqanda aldyńnan bir sáýle jarq etip shyǵa keletin sátter bolady emes pe? Elbasy shıraq basyp, aınalasyna shyraı shashyp kirip kelgende, óne boıymda qýanysh tolqyndary atoı saldy. Kıeli, erekshe qabiletke ıe adamdarda osyndaı bir tylsym kúsh bolady. Elbasymyzdyń eren tulǵasy maǵan alǵash ret osylaı áser bergen edi. Alǵashqy tanystyǵymyzdyń ózi erekshe boldy-aý dep topshylaımyn. Prezıdentke saýal bererde jýrnalıster, basqa da mamandyq ıeleri áýeli ózderin tanystyrady emes pe? Reseı men Qazaqstan memleketteri arasyndaǵy dostyq baılanysqa qatysty saýal bermek bolǵan meniń aty-jónim Elbasyny da eleń etkizgen shyǵar-aý, maǵan ákelik kózqaraspen eljireı qarap, «Aty-jónińdi qaıtalashy», degeni. «Dýlat Nazarbekuly Ábish», dedim kidirmeı. Árıne, eger arǵy tegim Nazarbaev bolǵanda bar ǵoı, keremet úılesimdilik bolar edi. Biraq Nursultan Ábishuly osy uqsastyqtyń ózine kóńil bólip, mán bergeni meni jadyratyp tastady. Osy qysqa ǵana til qatysýdyń ózi ishki álemimdi astan-kesteń etkeni sonshalyq, Qazaqstan atty qanatty elde Elbasymen birge táýelsizdikti tuǵyrly etýge atsalysyp, ol jutqan aýany men de jutyp júrgenim úshin Táńirime táýbe dep edim. Osy bir kózge kórinbeıtin rýhanı baılanys pen tylsym kúsh ómirimde qalyptasyp, ósip-ónýime, kemeldenýime osy sátke deıin nuryn shashyp keledi. Keıinnen jeke kásipkerlikke den qoı­dym. О́mirge «Aıǵaq» gazeti keldi. Osy tus­ta Prezıdentimizdiń tuńǵysh qyzy Darıǵa Nursultanqyzy quttyqtady. Jýrna­lıs­ter­diń Medıa-forýmdarynda Darıǵa Nursul­tan­qyzymen baspasóz erkindigi, bolashaǵy týraly jıi-jıi pikir almasyp turdyq. Keń-baıtaq elimizdiń túkpir-túkpirine jasaǵan saparlarynda birge boldym. Nursultan Ábishuly eńbek jolyn bastaǵan Temirtaý qalasyna da birge barýdyń sáti tústi. Ońtústikke jasaǵan saparlarynyń birinde Darıǵa Nursultanqyzy «Aıǵaq» gazetiniń redaksııasyna keldi. Mine, osydan soń-aq Darıǵa Nazarbaevamen baýyrlastyq, dostyq, múddelestik qatynasymyz úzilgen emes. Rýhanı baılanystyń jibi endi sheshilmesteı túıindelgen edi. Búkil qazaqstandyqtardyń ákesine aınalǵan Nursultan Ábishuly maǵan da etene jaqyn tulǵa ekenin oılaǵanda janym jadyraıdy. Tuńǵysh ulym dúnıege kelgende esimin Nursultan qoıdym. Medıa-forýmdarǵa barǵan saıyn Darıǵa Nursultanqyzymen kezdesemin. Ol meniń balamdy kórip: «Janym, Nursultan, jaǵdaıyń qalaı?» dep hal-ahýalyn suraıdy. Iá, Qazaqstanda Nursultan attas jigitter, jetkinshekter jetkilikti ǵoı, solardyń barlyǵy da el Prezıdentiniń izgi qasıetteriniń birine ıe bolyp jatsa, dúnıe shirkin budan da dıdarlana túspes pe? Bizdiń otbasymyzda bir Nursultannyń ósip kele jatqanyn maqtan etemin. Elbasymyz Ýkraınadaǵy Dneprodzerjınsk qalasynda oqyǵany belgili. Sondyqtan ulymdy osy qalaǵa alyp baryp, Elbasy júrgen joldarmen júrip óttik. Ulym Elbasy otyrǵan partada estelik sýretke tústi. Prezıdent N.Nazarbaevtyń ońtústikte Amanáli Ábdiramanov, Marat Qystaýbaev, Telman Spaev atty úsh kýrstasy bar. Elbasy týraly habar daıyndaý barysynda osy úsh azamatty Ýkraınadaǵy Dneprodzerjınsk qalasyna alyp bardym. Olar jastyq shaǵy ótken qalany kórip bir jasap qaldy. Nursultan Ábishulynyń jastyq shaǵynan áserli áńgimeler órbitti. Osy sapardan maǵan taǵy da oı kelip, Elbasynyń týǵan aýylyna, naǵashy jurtyna baryp, derekti fılmder túsirdik. Búgingi tańda bizdiń Memleket basshysyn álem halqy iri saıasatker retinde joǵary baǵalaıdy. Buǵan meniń de kózim jetti. Máselen, Iordan Hashımıt Koroldigine jýrnalıstik saparmen barǵanymda, myna bir jaıtqa kýá boldym. Amman qalasynda Korol Hýseınniń balasynyń atynda kóp-kórim kóshe bar eken. Korol osy kósheni balasynyń atynan alyp, Elbasymyz N.Nazarbaevtyń esimimen ataıdy. Munyń ózi Táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń álemdik arenadaǵy ornyn aıqyndaıdy. Eńbek adamy qaı kezde de keńinen dáriptelýi tıis. Muny Prezıdentimiz eshqashan jadynan shyǵarǵan emes. Ásirese, «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty ǵylymı taldamaly maqalasynda eńbek adamynyń bedelin kóterý ıdeıasy alǵa shyqty. Qazir bizdiń elimizde eńbek etetinderdiń eshqaısysy da eskerýsiz emes. Eń áýeli olar óz eńbekteriniń jemisin terip jep júr. Elimizde áleýmettik eńbek qarym-qatynastarynyń tıimdi joldary qarastyrylýda. Qaı salanyń mamandary bolsa da, belsendilikterin arttyrýǵa kóńil bólinedi. Sondaı-aq, kásibiniń shynaıy sheberlerin yntalandyryp otyrý da memlekettik turǵyda oılastyrylǵan. Jeke kásipterin dóńgeletip-aq memleket nagradasyna ıe bolyp jatqandar kóp. Máselen, men ózimdi Prezıdent ıdeıalarynyń bir jemisimin dep bilemin. Táýelsizdiktiń arqasynda óz gazetimdi ashtym. Birqatar jetistikterge qol jetkizdim. Muny maqtanysh úshin emes, elimizde shyǵarmashylyq adamdarynyń qoǵamdyq belsendilikterin arttyrýǵa qozǵaý salynyp otyrǵanyn kórsetý úshin de aıtyp otyrmyn. Qazir qolynan is keletin adamdarǵa memleket tarapynan úlken kómek kórsetiledi. Sonyń arqasynda da elimizde jumyssyzdyq jyl saıyn azaıyp keledi. Iá, dúnıe shirkin dúbirler men dúmpýlerge toly. Álemdik básekede kúshtiler ǵana alǵa shyǵady. Keshe ǵana memleket bolyp qalyptasyp, táı-táı qadam basa bastaǵan bizdiń el álemdegi eń aldyńǵy qatarly 30 memlekettiń qataryna ený úshin talpynyp keledi. Astanada 2017 jyly EKSPO kórmesi ótpek. Osyndaı shapshań qarqynmen ilgeri qadam jasaý, Qazaqstannyń árbir qadamyna suq kózin qadap otyrǵan talaı sustylardan seskenbeı, elimizdi alǵa súıreý, tatýlyq pen turaqtylyqty tuǵyr ete bilý, Astanany kórkem de kelisti shaharǵa aınaldyrý ońaı sharýalar emes. Osy oraıda, Nursultan Ábishulynyń orasan zor eńbegin taý kótergen Tolaǵaıǵa teńesek, bul tipten, artyq ketkendik bolmas dep oılaımyn. Astana – el júregi, er tiregi. Astana kúnin atap ótý dástúrimizge berik ornyqty. Álem halyqtarynyń nazaryna ilikken elordamyzdyń ajary kún saıyn kórkeıip kele jatqanyna kýágermiz. Máselen, qala Aqmola atanyp turǵan kezde Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń tóraǵasy Seıitqazy Mataev bastap bir vagon jýrnalıster osynda keldik. Sol kezdegi kórgen qalany búgingimen salystyrýǵa múldem kelmeıdi. Astananyń kórkem kelbetine sheteldik qonaqtardyń ózi tánti qalyp jatqanyn kúndelikti estip, bilip otyrmyz. Qazaqstandyqtardyń qýanysh qushaǵynda, qıyndyqsyz ǵumyr keshýlerine barlyq kúsh-jigerin jumsap kele jatqan Tolaǵaı tulǵa halqyn jarqyn bolashaqtarǵa jeteleı bersin dep tileımiz. Elbasynyń álemdik abyroıy asqaqtaı túserine de senim mol. Árıne, osyndaı baqytty elde ómir súrip jatqanymyz kóńilderge gúl egedi. Qazaq bolashaqqa, erteńine senedi. Ertegidegi Tolaǵaı bir taýdy arqalap, ekinshi taýǵa qosyp keremetter jasasa, bizdiń Prezıdent Saryarqanyń tórinen Astanadaı aıshyqty shahar salyp, dúnıe júzin tamsandyryp otyr. Abat Astanada aı dıdarly ul-qyzdar kóbeıip, dańqy arta bersin! Dýlat ÁBISh, «Aıǵaq» telearnasynyń bas dırektory, Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi,«Qurmet» ordeniniń ıegeri.

Áleýmettik qorǵaýdyń áleýeti

Elbasy «alty aǵasy» bar aýdanǵa alty jylda bes ret keldi

Almatydaǵy eń jas aýdan – Alataý aýdanynyń qurylǵanyna 6 jyl tolyp otyr. Osy aralyqta kenje qosylǵan, kókeıkesti máseleleri kóp aýdanǵa Elbasy Nursultan Nazarbaev bes ret arnaıy kelipti. Qazir bul aýdanda halyqtyń turmysy turaqtalyp, zańsyz jer telimderin basyp alý túbegeıli retke keltirildi. Jetinshi aýdanda memlekettik is-qaǵazdardyń barlyǵy tek qazaq tilinde júrgiziledi. Kóz aldymyzda kórkeıgen aýdan osy qalpyna jetkenshe talaı jaǵ­daılardy basynan ótkerdi. Qazaqtyń da taǵdyrynyń aýmaly-tókpeli jyl­darynyń aınasy ispettes aýdanda nebir qıyn jaǵdaılar boldy. Ol ót­ken ǵasyrdyń 90-jyldarynyń orta she­ninen tamyr tartady. Sol jyldary jumys izdep, ná­pa­qa izdep elimizdiń ár qıy­rynan aǵyl­ǵan el qazirgi aýdannyń aýma­ǵyn­daǵy jer telimderin zań­syz ıele­ne bastaǵany belgili. Olar­dyń kópshiligi alaıaqtardyń qar­maǵy­na túsip, zańsyz basyp alǵan jer te­limderine úı­ler salyp jatty. Osy­ǵan baı­la­nysty halyqtyń jappaı qo­­nystanýyna oraı aýdan aýma­ǵyn­da kóptegen áleýmettik máseleler qor­dalanyp, jınalyp qalǵan edi. Sonyń eń ózektileri – mektepter men bala­baq­shalardyń joqtyǵy, joldar men elektr qýatynyń, aýyz sýdyń tartyl­maýy, aýrýhana sekildi densaýlyq saqtaý mekemeleriniń tapshylyǵy boldy. Mine, halyqty osyndaı qıyn jaǵ­daıdan aýmaqta jańadan ákim­shilik-aýmaqtyq qurylymnyń qury­lýy qutqardy. Esterińizde bol­sa, bizdiń aýdan resmı túrde 2008 jyldyń 3 shildesinde Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti Nur­sultan Na­zar­baevtyń Jar­lyǵymen quryldy. Almatynyń je­tinshi aýdanynyń aıaǵynan turyp ketýine memleket úlken qoldaý kórsetti, ár kezde bul aýdan Elbasynyń nazarynda bolǵanyn aıtý kerek. Osylaısha, keıde ýshyǵyp, keıde shı shyǵyp otyrǵan aý­maqta aldymen zańsyz úı salyp alǵandardyń qujattaryn jóndep, olardy qalaǵa resmı tirkeýge alý máselesin sheshý qajet boldy. Onyń ústine sý qor­ǵaý aımaǵynda, Saq qorǵandary aý­ma­ǵynda, joǵary kerneýli elektr jelisi jáne gaz qubyrlary júretin jerge jaqyn turǵan, «qyzyl syzyq» sheginde ornalasqan úıler máselesin de dereý she­shý jumystary kútip turdy. Sóı­tip, júıeli jáne tynymsyz júrgizilgen jumystardyń arqa­synda atalǵan máselelerdiń bári oń sheshimin tapty. Zańsyz jáne qujatsyz úı salǵan 5080 aý­dan turǵynyna zańdastyrý ju­mystary júrgizildi. Qysqasy, 40 jylda birde-bir mádenı mekeme, áleýmettik nysan kóterilmegen aýdan 2008 jyly alǵash qurylǵanda mundaǵy 3821 gektar aýmaqta 127 myńnan asa adam turyp jatty. Osydan bólek, taǵy 40 myńdaı adam óz úılerin zańdastyrmaǵan edi. Osy rette jaǵdaıdy sheshý úshin qala bıliginiń qoldaýyna súıenýge týra keldi. Jáne qala ákimi Ahmetjan Esimovtiń jańa aýdandy kózden tasa etpeı, únemi kómektesip otyrýynyń arqasynda jaǵdaı tez túzelip keledi. Keleshegi zor Alataý aýdany esin jıyp, aıaǵyna turýyna kóptegen jyl emes, alty jyldaı ǵana ýaqyt ketti. Máselen, 2017 jyly Almatyda ótetin Qysqy Ýnıversıadanyń negizgi sport nysandary osy Alataý aýdanynda salynatyn bolyp jatyr. Bulardyń ishinde qaladaǵy qysqy sport túrlerine arnalǵan eń iri jabyq oryn – Muz saraıynyń mańyzy erekshe. Odan basqa, sportshylarǵa arnalǵan 10 myń adamdyq jataqhanalar men qonaqúıler kesheni de boı túzemek. Sondaı-aq, jaqyn arada aýdannyń qazirgi turǵan aýmaǵynda alǵashqy Konsert zaly boı kóteretin bolady. Degenmen de, alataýlyqtardyń turmys-tirshiligin jalpy qala turǵyndarynyń ál-aýqaty deń­geıine jetkizý úshin áli biraz ju­mys­tar atqarý kerek. Soǵan oraı, bizdiń qalanyń eń jas aýdanynyń damýyna serpin beretin bas jos­par qabyldanyp, qazir sol boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Eń bastysy – aýdandy gazdan­dyrý jumystary aıaqtalǵan. Onymen qatar, mundaǵy barlyq 523 kósheniń kópshiligi asfalttandyrylyp, olardyń ishinde, tipti, ataýy joq 178 jańa kóshege at berildi. Budan basqa, aýdan qu­ryl­ǵan ýaqyttan beri osyndaǵy eldi mekenderdi jaryqtandyrý máselesine de basa kóńil bólinip, 155 shaqyrymdaı bolatyn 169 kóshege jaryq shamdary ornatylyp jatyr. Búgingi tańda aýdan boıynsha 239 shaqyrym aýyz sý qubyrlary men 67 shaqyrym káriz júıesi jumys isteıdi. Oǵan qosa, bıyl Qazaqstan Prezıdentiniń «Almaty qala­sy­nyń shekarasyn ózgertý týraly» Jarlyǵyna sáıkes, shahar aýma­ǵyna Almaty oblysynyń Qara­saı, Talǵar, Ile aýdandarynan 27 eldi meken sonda turatyn 92 604 adamymen qalaǵa qosylady. Sondaı-aq, bıylǵy jyl UBT qo­rytyndysy boıynsha búkil respýb­lıkada eń joǵary 125 ball jınaǵan tórt túlektiń biri osy aýdannan shyqqanyn, UBT qory­tyndysy boıyn­sha 97,3 ball jınaǵan Alataý aýdany oqýshy­lary respýblıkada 1-oryndy ıe­lenip, 29 oqýshy «Altyn belgi» ıe­geri atanǵanyn aıtý artyq bolmaıdy. Bar bolǵany 6 jylda 9 mektep, 5 balabaqsha paıdalanýǵa be­ril­gen. Onyń ishinde 2 fızıka-mate­ma­tıkalyq jáne 1 mektep-lıseı bar. Sondaı-aq, búginde aýdanda 9 memlekettik jáne 18 jekemenshik balabaqsha jumys isteıdi. Osylaısha, alty jyldyq mereı­toıyna aýyz toltyryp aıtar­lyqtaı jetistikpen kelgen aý­dan­dy qala ákimi Ahmetjan Esimov quttyqtap kelip, sporttyq jarys­tar men at báıgesin tamashalady. Aýdannyń 6 jyldaǵy ınves­tı­sııalyq qory 33 mıllıard 630 mıllıon teńgege jetip, jumys­shylardyń ortasha jalaqysy 98 myń teńgeden asty. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.

«Bolashaǵymyz jarqyn»

Aıdana AINABEK, Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń 3-kýrs stýdenti: Meniń kóz aldyma Elbasynyń bas­taýymen erteńine qoltańba qoıǵan, aq qanaty kók aspanǵa qanatyn kere jaıǵan armandaı bıiktiń asqaryna qulash urǵan Qazaq eli erekshe elesteıdi. On bes jyldyń ishinde alyp shaHarǵa aınalǵan Bas qala óskeleń jastardyń kókeıine ıgi maqsatqa jetý jolynda «alynbaıtyn asýdyń» joqtyǵy týraly batyl oılardy uıalatty. Prezıdent Nursultan Nazarbaev qashanda jastarǵa jiger beredi. Kósilip jatqan sary dala meıir-mahabbatqa bólenip, kúnnen-kúnge qulpyryp kele jatqandaı. Elorda – jaı ǵana el astanasy emes, ushqyr qııaldyń, ómirsheńdiktiń, shashasyna shań jýytpas júırik tehnologııanyń, dóńgelengen dúnıeniń ozyq jańa­lyǵyn darytqan ǵylym-bilimniń, aqyldylyqtyń sımvoly. Qazaq tektiliginiń, ult urpaǵynyń tegeýrini qaıyspas tabandylyǵynyń aınasy ispetti. Damý qarqyny júırikteı júıitkigen elimiz de, elordamyz da dúnıe júzindegi abzal elge, arman qalaǵa aınalaryna shúbámiz joq. Bir biz emes, álem halyqtarynyń da áldeqashan kúmáni seıilgen. Urpaq úshin mereıli maqtanysh, keleshegine kemel senimdilik syılaǵan Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń syn saǵat­tarda súrindirmes sarabdal saıasaty jahandy moıyndatýda. «Adam urpaǵymen myń jasaıdy» degen naqyldy murat ete otyryp, respýb­lı­kamyzdyń bilim oshaqtaryndaǵy jastarǵa jan-jaqty jaǵdaılar jasalýda. Myń jyldyq tarıhy bar jádi­gerlik «Qabýsnamada» aıtyl­ǵa­nyndaı, «Bilim – aqyldyń ajar kórki». Soǵan aıǵaq, ózim bilim alyp jat­qan qasıetti qara shańyraq Oń­tústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ınstı­tý­tynyń ke­shegisi men búgin­gisi salystyrýǵa kel­meıdi. Osydan úsh jyl bu­ryn ta­bal­dyry­ǵyn al­ǵash at­taǵan oqý ornym bú­gin­de ozyq peda­go­gı­kalyq úrdisterdi meń­gergen, álemdik bilim berý paradıgmasyna engen aldyńǵy qatarly, bilim berý men tárbıeniń tizginin berik ustaǵan ustazdary kóp shańyraqqa aınalyp, zamanaýı ǵımarattarmen tolyqtyrylýda. Jańa, eńseli korpýstardyń salyna bastaýy qaryshtap qadam basqan elimizdiń jasampazdanyp, sharyqtaı túskeniniń, bolashaǵymyz jarqyn bolarynyń dáleli. ShYMKENT.