Zań salasyna túbegeıli ózgeris qajet

Adam quqyǵyn qorǵaý máse­le­si elimiz el bolǵaly, táýel­sizdik alǵaly aıtylyp kele jatyr. Biraq burynǵy júıede, eski Qazaqstanda kóp ózgeris bolmady. Qazirgi jaǵdaıda elimizde zańnyń daǵdarysy sharyqtaý sheginde tur. Sondyqtan dál qazir bizge naqty qadam, túbegeıli ózge­ris kerek.

Biz qoldanyp júrgen kez kel­gen zań – jer qatynastaryn, qu­rylys salasyn retteıtin, sa­lyqty retteıtin, qylmystyq, azamattyq zańdar – bulardyń qaı-qaısysyn alyp qarasaq ta kemshilikter bar. Zańnyń bir baby ekinshi babyna qarsy kelip jatady nemese bir zańnyń bir normasy ekinshi normaǵa qaıshy. Ony keshegi sózinde Prezıdent te aıtty. «Zańnamanyń jekelegen normalary Ata zańǵa qaıshy. Konstıtýsııalyq sottyń sheshim­deri keıbir shaǵymdardyń oryndy ekenin kórsetip otyr», dedi. Shyn máninde solaı.

Zań salasynda júrgenime 30 jylǵa taıady. Sol ýaqyt ishin­de baıqaǵanym, bizdiń zań­dar­dyń kóbi damyǵan batys elderi – Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa sııaqty memleketterden kóshirilip alynǵan. Árıne, ol zań jaqsy shyǵar, oǵan daýym joq. Biraq ol zań bizdiń dástúrimizge, salt-sanamyzǵa, oı-órisimizge, mentalıtetimizge, eń aıaǵy bizdiń áleýmettik jaǵ­daıymyz ben turmys-tirshi­li­gimizge sáıkes kelmeı jatady. Shynyn aıtqanda, biz ol zańmen júretindeı deńgeıge jete qoıǵan joqpyz. Batys úshin jaqsy zań bizge oǵash, orasholaq zańǵa aınalyp, ómirimizdi jaqsartýdyń ornyna, qıyndatatyn quralǵa aınalǵan.

Taǵy bir másele bar. Ádette zańnyń oryndalýyn oǵan sáı­kes erejeler, nusqaýlyqtar, Úkimet qaýlylary, sanıtarlyq, qurylys sekildi tolyp jatqan normalar, quqyqtyq aktiler rettep otyrady. Biraq bizdiń qurylys, sanıtarlyq-epıdemııalyq sala­lardaǵy normanyń barlyǵy der­lik keńestik eski júıeden kele jatqan normalar. Meniń paıymdaýymsha, 90 paıyzdaıy solaı. Tek taqyryby ózgergen.

Alaıda ýaqyt bir orynda tur­maıdy. Biz qazir múldem jańa zamanda, tehnologııa keze­ńinde ómir súrip jatyrmyz. Zań­darymyz ózimizden ozyp ket­ken, al bul zańdardy júzege asyratyn quqyqtyq aktilerimiz kóne zamanda qalyp qoıǵan. Sol sebepti qoǵamda, zań salasynda qaıshylyq, túsinbestik jıi týyndaıdy. Aınalyp kelgende zańdarymyz ben quqyqtyq akti­le­rimiz halyqtyń áleýmettik jaǵ­daıyn jaqsartyp, ekonomıkany túzep, jaǵdaıymyzdy je­ńildetýdiń ornyna odan saıyn qıyndatyp jibergen.

Elimizdegi zań shyǵarý oryn­darynyń, Úkimettiń, bılik oryn­darynyń eń aldymen aına­lysatyn máselesi – osy olqy­lyqty joıý.

Prezıdentimizdiń Parlament depýtattary aldynda osy máse­leni kóterip, erekshe nazar aýda­rýy kóńilge úlken úmit uıala­tady. Memleket basshysy Kon­stıtýsııaǵa qaıshy normalardy jaramsyz dep tanyp, osyndaı erejelerge súıenip qabyldanǵan sottyń jáne basqa memlekettik organdardyń sheshimderin qaıta qaraýdy tapsyrdy. Halyqtyń kútip otyrǵany da osy.

Mádı MYRZAǴARAEV,

Batys Qazaqstan oblystyq advokattar alqasynyń múshesi