Osy jerde bir tolyqtyra ketetinim, adam kapıtaly degende tek bilimdi ǵana emes, sonymen qosa tárbıeni de umytpaǵan abzal. Bálkim tárbıe birinshi júrý kerek shyǵar. Shyǵystyń oıshyly Ál-Farabı «Tárbıesiz berilgen bilim adamzattyń qas jaýy» degen joq pa? Sondyqtan adam kapıtaly degenimiz ol – sapaly ult tárbıeleý. Sanasy bıik, jańalyqqa jany qumar, ǵylymǵa umtylǵan urpaq qalyptastyrý.
Kezinde Germanııa da Prezıdent qozǵaǵan máselemen betpe-bet keldi. Nege deısiz ǵoı. О́ıtkeni nemister kitap oqymaıtyn, bilimge qushtar emes ulttar qataryna túsip ketken edi. Bul sol ekimyńynshy jyldardyń basynda edi. Keıin Germanııa úkimeti tez es jınap, bul máseleni qolǵa alyp, ulttyń sapasyn kóterý jolynda qyrýar jumys atqardy. Sonyń nátıjesinde nemis halqy álemdik reıtıngte eń kóp oqıtyn ulttardyń qataryna kóterildi.
KSRO zamanynda keńes halqy da qolynan kitap túspeıtin ulttar qatarynan bolǵan. Sol kezdiń statıstıkalyq kórsetkishinde júz adamǵa shaqqanda 82 adam kitap oqıtyn. Al joǵaryda aıtqanymyzdaı, adam kapıtalyn arttyrýdyń nátıjesinde nemister bul kórsetkishten de asyp tústi. Iаǵnı qazirgi tańda Germanııa halqynyń júz adamnyń ishindegi toqsan úshi kitappen dos. Bul – óte joǵary kórsetkish. Biz de osyndaı dárejege jetýimiz kerek. Ol úshin joǵaryda baıandap ótkenimdeı, ulttyń sapasyna jumys isteýimiz qajet. Tek bilim berip qana qoımaı, birinshi kezekte tárbıege de mańyz qoıǵan jón. Prezıdent aıtpaqshy, birinshi kezekte ulttyq múdde, eldik maqsat turýǵa tıis.
Qazaqtan tórtinshi ónerkásip týraly sóz qozǵaǵan kezde Germanııa ol ýaqytta bul belesti baǵyndyryp qoıǵan edi. Ol maqsatqa jetkizgen jalǵyz jol sol baıaǵy adam kapıtalyn damytýdyń jemisi. Al tórtinshi ónerkásiptik tóńkeriste kópshiligimiz biletindeı, kásiporyndarda burynǵy qol jumysyn avtomattandyrylǵan robottar atqarady.
Prezıdent te osy maqsatty meńzep aıtty degen oıdamyn. Iаǵnı ultty sapa jaǵynan kóterip, álemniń damyǵan elderiniń qataryna qosý bilimsiz, ǵylymsyz órkenıet shyńyndaǵy memlekettermen ıntegrasııalaný óte qıyn.
Skandınavııa elderinde adamdardyń kópshiligi birneshe tildi biledi. Olar qosymsha shet tilderin mektep qabyrǵasynda júrip meńgeredi. Al kóp til bilýdiń paıdasy mol. О́ıtkeni sol til arqyly ózge jurtty tanısyń, solardyń ishki álemine úńilesiń jáne olardan bizde joq tájirıbeni úırenýge kómektesedi. Osyndaı mádenı qarym-qatynas arqyly halyqtar bir-birinen úırenip damıdy. Japonııada da osy tájirıbe burynnan qalyptasqan. Tipti samýraı urpaqtarynyń tańdaǵan jolymen júrsek biz de ósip-órkendeımiz dep kezinde Alash partııasynyń kósemderiniń ózi aıtyp ketken.
Sondyqtan adam kapıtaly tárbıe men bilimniń ushtasýy, al odan týǵan nátıje ult sapasyn aıqyndaıdy dep uqqan abzal.
Sáken MÁJINBEKOV,
saıasattanýshy
