Er minezdi Erasyl

Batys Qazaqstan oblysy Qaratóbe aýdany Qaratóbe aýylynda dúnıege kelgen Erasyl bala kúninen áskerı adam bolýdy armandap ósti. Bolashaq teńizshi jetige tolǵan jyly Maǵzomovtar otbasy Aqtóbe oblysynyń Qandyaǵash qa­la­syna qonys aýdardy. Era­syl osynda 1-synypqa bardy. Ákesi Zeıin Jókenuly «Komýnalshık» memlekettik qazynalyq kásipornynda jylý júıeleri ýchaskesi qyzmetiniń bastyǵy bolyp eńbek etedi. Anasy Raıhan Bazarqyzy – bala oqytqan ustaz. Aǵylshyn tiliniń mamany. Úlgili otbasynda tárbıe alǵan, oqý-bilimge yntaly bala mekteptegi aqyldy ári tártipti oqýshylardyń biri boldy. Talapty shákir­tiniń uqyptylyǵyn ustazdary da árdaıym maqtan tutatyn. Otbasynyń úlkeni bolǵan soń ózinen keıingi qos qa­ryn­dasy Arna men Adaǵa qa­raılasa júrýdi umytqan joq. 2007 jyly 9-synypty bitirgen Erasyl Túrkııa Respýblıkasynyń Ystanbul qalasyndaǵy Áskerı-teńiz lıseıine oqýǵa tústi. Syrt elde júrip, týǵan eli men ata-anasynyń ózine artqan senimin árqashan aqtap júrý­di qalaıtyn. Jyl saıyn sabaqtary bitken soń bir aılyq alǵashqy áskerı daıyn­­dyq kýrstaryna qaty­syp, daǵdysyn damytty. Túrik, aǵylshyn tilderin erkin meńgerdi. Búginde Áskerı-teńiz kúshteri bas qolbasshysy basqarmasynda qyzmet etetin kapıtan-leıtenant Esen Aýbakırov ekeýi áskerı lıseıde birge bilim aldy. Ári atalǵan oqý ornyn qazaqstandyqtardyń ishinen alǵash bitirgen túlekterdiń biri.

Áskerı ómirge bala kúninen qumartyp ósken talapty jas 2012 jyly lıseıdi támamdap, Túrkııanyń Áskerı-teńiz akademııasyna oqýǵa qabyldandy. Akademııada bilim alǵan jyldary Mármár, Jerorta jáne Qara teńizderdegi úlken joryqtarǵa qatysyp, shıryǵyp shyńdaldy. Baýyrlas eldiń áskerı oqý oryndarynda 9 jyl bilim alǵan Erasyldyń Otan aldyndaǵy qyzmeti Áskerı-teńiz kúshteriniń «Qa­zaqstan» zymyran-artıllerııalyq kemesi shtýrmandyq jaýyngerlik bóliminiń top komandıri laýazymynan bastaldy.

Byltyrǵy qazan aıynda keme koman­dı­ri bolyp taǵaıyndalǵanǵa deıin «Sary­arqa» zymyran-artıllerııalyq kemesi shtýr­mandyq jaýyngerlik bóliminiń ko­man­dıri jáne «Mańǵystaý» zymyran-artıl­lerııalyq kemesi komandıriniń kómek­shisi laýazymdaryn abyroımen atqar­dy. 2021-2022 jyldary Reseı Fe­de­ra­sııasy Sankt-Peterbýrg qala­syn­daǵy Keńes Odaǵy Floty Admıraly N.G.Kýz­nesov atyndaǵy Áskerı-teńiz akade­mııasy qosymsha kásiptik bilim berý áskerı ıns­tıtýtynda bir jyl bilim aldy. Atalǵan oqý ornyn qyzyl dıplommen támamdady.

Ártekti kemeler dıvızıonynda qyz­met atqarý kezinde kapıtan-leıtenant Erasyl Maǵzomovtyń ujymy Halyq­aralyq armııa oıyndary aıasyndaǵy «Teńiz kýbogi» baıqaýyna 3 ret qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe boldy. Sonyń ishinde 2021 jyly «Mańǵystaý» zymyran-artıllerııalyq kemesi Iranda ótken «Teńiz kýboginde» joǵary daıarlyq deń­geıi men kásibı sheberlikterin kórsetti. 6 epızodtan turatyn bul baıqaýlardyń quramynda áýe nysanasyn atyp túsirý, teńiz nysanasyn joıý, júzgen mına make­tin atý, oqý-jattyǵý kesheninde tózimdilik úshin kúres, qutqarý daıarlyǵy jáne teńiz mashyǵy bar.

Tózimdilik úshin kúres qurlyqtaǵy oqý-jattyǵý kesheninde júzege asady. Teńiz­shiler keme ishki bóliminiń ma­­ke­­­tin­de, ıaǵnı kemelik sý jáne órt ótkiz­beı­tin qu­ral­darmen jabdyqtalǵan bólme­de korpýs­ta paıda bolǵan tesikten kirgen sýdy toqtatýǵa jáne tesikti biteý­ge mashyq­tanady. Qutqarý daıarlyǵy boıyn­sha epızodta gıdrokostıým kıgen 5 teńizshi shartty palýbadan sekirip 25 metr qashyqtyqtaǵy úrlemeli qutqarý plotyna júzip barady jáne oǵan minip, plot qalaqshalarynyń kómegimen shartty palýbaǵa qaıtyp keledi.

Teńiz mashyǵynda kemeni zákir men bóshkege qoıý pysyqtalady. Munda ke­me­niń aldyńǵy bóliginen zákir tastalyp, artqy bóligi arqanmen bóshkege baılanady. Baıqaý sharty boıynsha aldy-artynan baılanǵan keme 10 mınýt boıy bir kýrsty ustap turý kerek. Bul synaqtardyń bárinde bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara bilgen mań­­ǵys­­­taýlyqtardyń mereıi ústem bolǵan.

«Áskerı ómirdi, onyń ishinde teńiz­shi mamandyǵyn tańdaǵanyma esh ókin­beımin, – deıdi kapıtan-leıtenant E.Maǵ­zomov. – Oqýǵa túskende keme koman­dıri bolýdy armandamaıtyn teńiz­shi joq. Búginde ol armanym oryndaldy desem bolady. Sonymen birge Qazaqstan Respýb­lıkasy Áskerı-teńiz kúshteriniń jaýap­kershilik aımaqtarynda jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndaıtyn «Mańǵystaý» zymyran-artıllerııalyq kemesin tizgindeý – men úshin úlken jaýap­kershilik. Al jaýapkershiliktiń júgi jeńil bolǵan ba?!

Teńizshilerdiń ár kúni qyzyqqa toly. «Kemedeginiń jany bir» degen qaǵıdamen ómir súretin jeke quram bir otbasynyń balasyndaı bolyp ketken. Olardyń teńiz­ge beıimdelýi de – óz aldyna bir úderis.

Erasyl aıtady: «Alǵashqy kúnderi teńizdegi qyzmet matrostarǵa aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyzady. Onyń ishinde kúzde kelip, sapqa turǵandardyń úırenisip ketýi ýaqytty qajet etedi. Jalpy, kúz, qys, kóktem mezgilderindegi aýa raıy qubyl­maly. Sol sebepti, teńiz tolqyndy bola­dy. Keme terbelip, keıbireýi qusyp, endi biriniń uıqysy kelip jatady. Degenmen úırenisip ketedi. Qalaı degenmen, áskerı qyzmet adamnyń tulǵa retinde jan-jaqty qalyptasýyna oń yqpal etetin orta ekeni sózsiz. Boıda qaısar minez ben jaýyngerlik rýh barda alynbas qamal joq».

Eline qyzmeti adal, óz ortasynda abyroıly keme komandıri týraly áriptesteri jaqsy pikirde. Erasyldyń tabandylyǵy men armanyna degen adaldyǵy – qarýlas dostary men zamandastaryna úlgi. Elim degen ulandardyń bári Erasyl Zeıinuly sııaqty Otan aldyndaǵy qyzmetiniń mańyzyn túsinip, jaýapkershiligin sezine bilse, ultym degen uldardyń abyroıy qashanda bıik bolmaq.

Muharbek JÁKEIULY,

áskerı jýrnalıst