Shekten shyǵyp, shider úzbegenmen, el qamy men erteńim úshin úndemeı de qala almaıtyn minezim bary ámbege aıan. Sher sózi tek muń arqalaý, ýaıym shegý ǵana emes, armandaý, erteńgi jaqsy ómirdi ańsaý degen sııaqty tátti tilekterden de turady emes pe?! Bul jerde Baıronnyń Chaıld Garold syndy keıipkerindeı qara shekpen jamylyp, elden aýlaq shyǵyp, shetkeri tóbeden tómendegi ómirge syn aıtyp, al ózi oǵan aralaspaı, esh atsalyspaı, «kúl bolmasań bul bol» dep shet qalý – elin súıgen adamǵa tán emes qasıet. Kerek deseńiz, bul – óziń ómir keship otyrǵan zamanǵa satqyndyq, aınalańa, qoǵamǵa qastandyq, erteńińe nemquraıdylyq. Osyndaı qorqynyshty kúı elimizdi Qańtar qasiretine ákelgenin oı ormanyna salyp, moıyndaǵanymyz abzal. Jalǵandyq pen urlyq jaılaǵan otyz jyl boıy myńq demedik, úndemedik. «Úndemegen úıdeı báleden qutyladynyń» kerimen, ury-qarylarǵa kópe-kórneý quldyq urdyq. Zamanynda Abylaıdaı apaıtós hannyń kózine týra qarap:
«Eı, Abylaı, Abylaı!..
Turymtaıdaı ul ediń,
Túrkistanda júr ediń,
Úısin Tóle bıdiń túıesin
baqqan qul ediń!
Ákeń – kúmán áýelden...
Ony da men bilemin!..
Oryspenen qaǵynba,
Jurtyńa jaýlyq saǵynba», degen Buhar jyraýymyz bolmady...
Hosh, byltyr qasıetti Ulytaýdyń eteginde, Joshy han jatqan jotanyń baýraıynda jaqsy men jaısańymyz túgendelgen Quryltaı ótti. Ataly sózder aıtyldy, bataly sheshimderge bastaý bolǵan izgi nıetter mejelendi. Ǵasyrlar boıy ǵadaýat kúı keshken, úsh birdeı qasıeti artyq qazaq degen qamyryqty eldiń qany sińgen óńirdiń aty atalyp, túsi tústeldi. Ulytaý, Abaı, Jetisý bolyp eńsesi kóterildi. Estııar qazaqtyń eski zamannan beri esh umytylmaı esinde júrgen úsh oblys bolyp belderi kóterildi.
Ata zańǵa qatysty oryndy ózgertýler jasaǵan Referendým ótti. Eshten kesh jaqsy degen, basshymyz hám bastaýshymyz batyl jarlyq shyǵardy. Amerıkanyń eki júz jyldan astam ýaqyttan beri bir ózgermegen konstıtýsııasyndaı bolmasa da, ájeptáýir jónge keldi emes pe? Qazaq qoǵamynyń jegiqurtyna aınalyp, qylmyskerge emes, qaımana halqyna qarsy shabatyn ádetti qalypty kúıge keltirgen, osy zamannyń baqtyǵuldaryn týdyra bastaǵan, joǵarydan tómenge deıin aýyz jalasyp, ábden bylyqqan, qylmystyq baptyń ózin bedeý belderine baılap, yńǵaılap alǵan, paradan basqaǵa des bermeıtin, sot, prokýror, bısymaqtardy da aýyzdyqtaıtyn Konstıtýsııalyq sot atqa mindi. Basshymyzdyń batyl da, barshanyń bazyna zaryna aınalyp, aıyzyn qandyrǵan biregeı jarlyǵynyń biri osy ǵoı.
О́ziniń jalaýly sózden ada, naqty hám nusqaly Joldaýynda jurtqa jarııa etken bastamalaryn búginderi túgeldeı iske asyrylyp jatqanyn kórip otyrǵanymyz jalǵan ba? Buıryqty, qısyndy Prezıdenttik taǵyn máńgilik menshik etpeı, jalqy márte ǵana, jeti jylǵa shegendeýi – naǵyz memleketshildik! Qazaqy uǵymǵa da jónimen úılesip turǵan, qasıetti jeti san, halqyna qaltqysyz qyzmet etýdiń jeti jyly! Tot basa bastaǵan Senatty jańartýy, Májilis saılaýyn tek partııalarǵa telimeı, aralas bolýyna bastaý salǵany, el qamyn kúıtteıtin depýtattardyń úshten biri partııalardan tys, erikti, erkin oıly belsendi azamattardyń kelýi de, áli talaı demokratııalyq ózgeristerdiń bastaýy ekeni aıdan anyq. Osy batyl ózgeristerdi eljandylyqtan ketip, taqqumarlyqqa aparyp aljassaq, daý-damaıǵa erik berip, álimsaqtaǵy aýrýymyzdy qozdyrsaq, óz obalymyz ózimizde bolady.
Prezıdent ornatyp jatqan «Halyq únine qulaq asatyn memleketke» sengendik, erteńimizdiń eńseli bolýyna múddelilik dep, jaqsyǵa jorıyq. Jańa Qazaqstandy ornatý qur sózben iske aspasy belgili. Sonyń ornaıtyny jaıyndaǵy senimniń ózi órge súırerin birimiz bilip-bilmeı, birimiz kúmán keltirerimiz – áli de batpandap kirgen dertten aryla almaı júrgenimizdiń dáleli. Orys halqynyń belgili máteli bar «Máskeý birden salynǵan joq» degen. Qazaq ol jaıdy tótelep aıtady. «Musylman bolý áste-áste, kápir bolý bir páste!» deıdi. Ras, saıası transformasııa joǵarydan bastaldy, tómende de jalǵassyn...
Topqa túsip, depýtattyqqa baqtaryn synaǵan úmitkerlerdi kórseqyzarlyq nemese bılikqumarlyq dep aıyptap, ton pishýden aýlaqpyn, áıtse de men osy qadamdy jaqsyǵa jorımyn. Ǵasyrlar qoınaýyndaǵy kómeskilene bastaǵan esemizdi túgendep, eńsemizdi tezdetip kóterip, eldigimizdi jedeldetip jóndep alýǵa degen janyqqan ynta dep uqqym keledi. Bul, menińshe, eń aldymen elshildik, otanshyldyq, memleketshildik sezimder ekeni daýsyz.
Prezıdenttiń «Qazaqstannyń halyq ártisi» ataǵyn qalpyna keltirgeni kóńilimizge qýanysh uıalatty. Bul oryndy sheshim boldy. Osyǵan qatysty aıta ketetin másele – endi «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi» ataǵyn da qaıtarý kerek. «Halyq ártisine» barar jolda osy ataq tursa, qısyndy bolady. Al «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵy óner tóńireginde eńbek etetin uıymdastyrýshy, dırektor, basqa da mádenıet qyzmetkerlerine laıyqty. Sahnada óner kórsetetin tulǵalarǵa, teatr, kıno akterlerine, mýzykanttarǵa joǵaryda atalǵan eki ataqty berse, jarasymdy bolmaq.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynyń júrgizip otyrǵan saıasatyna, tipti jeke basynyń el ishinde qurmettiń arta túskeni – tulǵalyq qasıetinen, perzenttik súıkimi men qańtardaǵy qıyn tusta ór minez ben tabandylyq kórsete alǵandyǵynan ekeni anyq. Osy baǵa Kúlteginniń «Túnde uıyqtamadym, kúndiz otyrmadym» degen amanat sózderimen sáıkes keledi.
Tuńǵyshbaı JAMANQULOV,
halyq ártisi
