Úlken astana – tar kitaphana

Berilgen tapsyrma bul kúnde qa­laı oryndalyp jatyr? Eńsesin endi tik­tegen elordada rýhanı shańyraq – kitaphanalardyń sany kóbeıe me? Jalpy, zamanaýı kitaphana qandaı bolýy kerek? Osy suraqtardyń izimen astanada­ǵy Ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesine (OKJ) baryp qaıttyq.

20 myń adamǵa – bir kitaphana

Statıstıkalyq málimetterge súıensek, búginde elimizde barlyǵy 3 920 kitaphana bar. Onyń ishinde 3 877 ámbebap (kópshilik), 19 ǵylymı, 20 arnaıy kitaphana tirkelgen. Al 253-i balalarǵa arnalǵan. Bul ótken jyldarmen salystyrǵanda, árıne az kórsetkish. О́ıtkeni keıingi ýaqytta bir jyldyń ózinde 66 aýyldyq kitaphana jabylǵan. Onyń syry rýhanı oshaqtarǵa ortaq másele: jeke mekemeniń joqtyǵy, jóndeý jumystarynyń júrgizilmeýi, aılyq az, maman tapshy.

Eske salsaq, Prezıdent Jolda­ýyn­­­daǵy tapsyrmaǵa sáıkes byltyr kitapha­­na­­shylardyń jalaqysy 20 pa­ıyz­­ǵa ósken bolatyn. Árıne, bul áleý­met­tik qoldaý sala qyzmetkerleri úshin qýanyshty jańa­lyq, degenmen elimizdegi kitaphanalar tóńi­regindegi qordalanyp qalǵan kóp máseleni tolyq sheshe almaıtyny belgili. Álqıssa.

Astana qalasy ákimdiginiń «Ortalyq­tandyrylǵan kitaphanalar júıesine» barlyǵy 18 kitaphana – 11 kópshilik, 6 balalar kitaphanasy men kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan bir arnaıy kitaphana kiredi.

Ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesiniń basshysy Gúlbadan Mádi­baeva­nyń aıtýynsha, turǵyndar tarapynan qalalyq kitaphanalarǵa degen suranys jyl saıyn artyp keledi. Sebebi qalanyń barlyq aýdandary kitaphana qyzmetimen tolyq qamtylmaǵan.

«Osy sebepten SSK-1 (sporttyq saýyq­­tyrý kesheni) janynan ádebıet­ter­di berý úshin 2 pýnkt ashyldy – Kóktal 2 jáne О́ndiris aýyldarynan. Bu­dan bó­lek 5 mamyr men 31 qazan ara­lyǵynda Baı­qońyr aýdanyndaǵy «Ashyq aspan astyn­daǵy kitaphana» at­ty jazǵy oqý zaly turǵyndarǵa qyz­met kórsetti. Elordamyzda bilim oshaq­tary, balabaqshalar, mektep-lıseıler kóbeıip jatqanda, 18 kitaphana, árıne jetkiliksiz. Oǵan qosa jumys istep tur­ǵan kitaphanalardyń qyzmet kórsetý aımaqtary únemi ulǵaıyp, al oqyrmandar sany kúnnen-kúnge artyp jatqany taǵy bar. Máselen, Almaty, Saryarqa, Esil já­ne Baıqońyr aýdandarynyń aýmaq­tarynda halyqtyń tyǵyzdyǵy boıyn­sha qalalyq kitaphanalar jelisiniń orna­lasýy qazirgi zaman talabyna saı emes. Turǵyndaryna aqparattyq qoldaý kórsetilmegen birqatar aýdan bolsa, Esil aýdanynyń aýmaǵynda búginde bir ǵana qalalyq kópshilik kitaphana bar», dedi OKJ basshysy.

Iá, qalanyń irgeles aýyldary men sa­lynyp jatqan jańa aýdandaryn alsaq, Esil aýdany – «Dostar» TK, «Jaǵalaý» TK, Qosshy aýdany, Prıgorodnyı aýdany, Almaty aýdany – №12, №13 ma­gıstrali, Saryarqa aýdany – Saryarqa dań­ǵylynyń basy – Seıfýllın – Kene­sary kósheleriniń basy – Abaı dańǵyly, 187-188-189 qosa alǵanda, Kóktal-2 aýdandarynda kitaphanalar ashý qajettigi týraly ótkir másele týyndap júrgenin el biledi.

Búgingi tańda júıedegi kitaphanalarda 126 adam jumys isteıdi. Onyń 102-si shy­ǵarmashylyq, 90-y kitaphana qyzmet­keri jáne 24-i tehnıkalyq qyzmetker. OKJ basshysy saladaǵy eń birinshi másele – kitaphana isi mamandarynyń jetispeýshiligi ekenin aıtady.

«Búginde jas mamandardy daıarlaıtyn oqý oryndarynyń azdyǵy ózekti bolyp otyr. Sondaı-aq kitaphanashylardyń áleý­mettik-turmystyq jaǵdaıy da alań­datady. Eńbek tabysynyń azdyǵynan mem­lekettik baǵdarlamalarǵa qatysa al­maıdy. Kitaphanashylardyń baspanamen qam­tylýy da ózinshe bir taqyryp. Al kitaphanalar sanyn arttyrý, jańa kitapha­nalar ashý máselesine kelsek, ol kitapha­na ashý normalaryna sáıkes júr­gizilýge tıis. Iаǵnı 20 myń turǵyny bar aýdanda 1 kitaphana ashý qajet. Bul ju­mystar Mádenıet basqarmasymen bir­lesip, kitaphanalarǵa beıimdelgen ǵıma­rattardy qarastyrý baǵytynda júrgizilip otyr. Astanada ázirge kitaphanalar úshin arnaıy salynyp jatqan ǵımarattar joq», deıdi OKJ basshysy.

Zerttesek, elordadaǵy keı kitapha­nalar ǵımarattarynyń kólemi nebári 53-80 sharshy metrden aspaıdy eken. Bul myńdaǵan kitap usynatyn rýhanı orda úshin óte az ke­ńistik. Tipti shyndap oılansaq, aqylǵa qonbaıdy.

«Kitaphanalar sanyn kóbeıtý úshin turǵyn úıler nemese bıznes ortalyq­taryn salatyn kezde birinshi qabatynan kitaphanalarǵa kem degende 350 sharshy metr oryn alyp qalýǵa bolady. Qazirgi tańda salynyp bolǵan úı-jaılardan da qarastyrýǵa múmkindik bar. Qala ákimdigi tarapynan sol úılerdiń birinshi qabatynan kitaphanalarǵa 200-den 1 000 sharshy metrge deıin bólmeler satyp alyp, kitaphana balansyna berilse degen usynys bar», deıdi Gúlbadan Mádibaeva.

Sondaı-aq ol shtat kestesine qajetti mamandardy qarastyra otyryp, onyń jıhazdyq jáne kitap qoryna qarajat bólý, ıaǵnı materıaldyq jáne shtattyq resýrsyn qamtamasyz etý kerek ekenin atap ótti.

«Jalpy, kitaphanalar sanyn kóbeı­tý máselesin Astana qalasy kitaphana júıesi, Ulttyq akademııalyq kitaphana, Astana qalasy kásipodaq federasııa­sy ­tarapynan 2004 jyldardan beri kóterilip keledi. Qazir de únsiz emespiz. 2013 jyldardan beri qala turǵyndary elorda ákimine, kitaphana júıesine hat arqyly, «ikomek» arqyly 12-13 magıs­tral, Turan, Aqmeshit, Syǵanaq, Máń­gilik el kóshelerinde, Kóktal 2 aýdandarynda kitaphana ashýdy surap otyr», dedi OKJ basshysy.

Ákimdik: ár aýdannan bir kitaphana ashylady

Atalǵan máseleniń qalaı sheshilip jatqanyn bilmekke Astana qalasynyń ákimdigine suraý salǵan edik. Mádenıet basqarmasy ókiliniń aıtýynsha, bıyl tórt kitaphananyń ǵımaratyna jóndeý jumystary josparlanyp otyr.

«Bıyl 4 kitaphananyń ǵımaratyna jóndeý, jańǵyrtý jumystaryn júr­gi­zýge qajetti qarajat bólindi. Atap aıt­saq, №4 balalar kitaphanasy, Ortalyq balalar jáne jasóspirimder kitaphanasy, №3 balalar kitaphanasy, Kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan kitaphana. Sondaı-aq sáýir aıynda memlekettik satyp alý jos­pary boıynsha taǵy tórt kitaphanany jańǵyrtý boıynsha konkýrs jarııalanady. Aldaǵy ýaqytta elordanyń ár aýdanynan bir ǵımarat satyp alý jumystary júrgiziledi. Aıaqtaý merzimi – 2023 jyl­dyń jeltoqsan aıy», deıdi Mádenıet bas­qarmasynyń ókili.

Búginde atalǵan kitaphanalardaǵy kitap qory 700 myńnan asypty. 18 kitapha­nanyń sheńberinde bul ortasha kór­setkish. OKJ basshysynyń aıtýynsha, ótken jyldarǵa qaraǵanda qazir qazaqsha kitaptardyń sany artyp keledi.

«Kitap qory memlekettik satyp alý jolymen tolyqtyrylady. Sonymen bir­ge syıǵa tartý, memlekettik tapsyrys baǵdarlamasy boıynsha kitaptar túsip otyrady. Buryndaǵy kitap qoryn to­­lyq­tyrýǵa memlekettik bıýdjetten 3-5 mıllıon teńge bólinse, keıingi jyldary 15-20 mıllıon qarastyrylady. Degen­men qorda balalar ádebıeti men jas­óspirimderge arnalǵan qazaq tilindegi kór­kem ádebıet, salalyq ádebıetter az. Sony­men birge kózi kórmeıtin, nashar kó­re­tin azamattar­ǵa arnalǵan aýdıo­­kitaptar joqtyń qasy. Elimizde Braıl qarpindegi kitaptar tipten shyǵa­rylmaıdy. Bul da – úlken másele», deıdi G.Mádibaeva.

Qazir ár salada sıfrlandyrý úrdisi júrip jatyr. Desek te osy bir zamanaýı tásil kitaphana sórelerine tolyq jetti me eken? Eń bastysy, oqyrmanǵa qoljetimdi me? Muny da surap bildik.

«Kitap qoryn sıfrlandyrý jumys­tary 2019 jyldan bastap iske asyry­lyp keledi. Oǵan arnaıy skanerler alyndy. Sıfrlandyrýdan ótken kitaptar KazNEB kelisimsharty boıynsha júrgiziledi, ıaǵnı kitap qorymyzdaǵy ólketaný shy­ǵarmalary jáne sırek kitaptar sıfr­landyrylyp, osy elektron­dy kitapha­na portalyna engiziledi. So­ny­men birge kitaphananyń resmı saı­tyn­da «Elektrondyq katalog» orna­las­ty­rylǵan. Mysaly, oqyrman elek­tron­dy ­katalog arqyly izdegen kita­by­nyń kitaphana qorynda bar ne joq eke­nin anyqtaı alady. OKJ kitapha­nala­ryn tanymal etý, bedelin kóterý, kitapha­nalardyń qyzmetin nasıhattaýda bar­lyq 18 kitaphananyń Facebook, Instagram, YouTube platformalarynda paraq­sha­lary jumys isteıdi», deıdi ja­ýapty ókil.

Myńdaǵan kitaptyń arasynda júr­gende oqyrman týraly eriksiz oıla­nasyń. Osy kitaptardy izdep, surap júrip oqıtyn jan kóp pe eken? OKJ basshysy ár kitaphananyń turaqty oqyrmany az emes deıdi. Oǵan qosa jyl saıyn qosy­latyn jańa kelýshiler taǵy bar.

«Oqyrman sany jyldan-jylǵa artyp keledi. Qashanda kitapty izdeıtin adamdar bolady. О́ıtkeni biri bos ýaqytyn qamtý úshin oqysa, biri rýhanı baılyq alý úshin, endi biri bilim alý úshin, ózin ózi damytý úshin kitapqa umtylady. Oqyrman arasynda qazir otbasymen oqý úrdisi beleń alyp keledi. Ásirese ákeler balalaryn kitaphanaǵa ertip ákelip, oqyrman zalynda birge kitap oqyp otyrady. Bul – óte áserli kórinis. 2021 jyly 78 myńnan astam oqyrmanymyz bolsa, 2022 jyly 85 myńnan asty. Iаǵnı bul kitaphananyń oqyrmanǵa usynar múmkindiginiń baryn bildiredi. Odan bólek kitaphananyń áleýmettik jelilerdegi oqyrmandarynyń sany da artyp keledi. Onda oqyrmandarǵa kitaptardy nasıhattaý, aýdıokitaptar oqý, ertegi oqý sııaqty túrli is-sharalarmen birge saıystar, aksııalar, konkýrstar, chellendjder ótkizilip turady», dedi ol.

Sondaı-aq «Oqıtyn ult» jobasy sheńberinde halyqtyń kitap oqý bel­sendiligin arttyrý maqsatynda «Bir el – bir kitap» respýblıkalyq aksııasy, «Ádebı ólketaný», «Naǵyz oqıtyn kez» is-sharalar kesheni uıymdastyrylyp keledi. Máselen, byltyr «Bir el – bir kitap» respýblıkalyq aksııasy ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyl­dyq mereı­toıyna oraı ǵalymnyń shyǵar­mashyly­ǵyna arnalǵan bolsa, bıyl oqyrmandar jazýshy Tólen Ábdiktiń ­týyndylaryn oqyp jatyr. Al «Ádebı ólketaný» jobasy aıasynda jergilikti aqyn-jazýshylar­dyń shyǵarmalaryn keńinen nasıhattaý hám shyǵarmashyl jandardy qoldaý maq­satynda «Meniń qoltańbam», «Tiri kitap», «Avtorlyq baǵ­darlama» syndy is-shara­lar ótip júr. «Naǵyz oqıtyn kez» baǵytyn­da býkros­sıng, býkdeıtıng, aksııalar, kitap fes­tıvaldary, kvest, ıntellektýal­dy ­oıyndar, saıystar uıymdastyrylady.