Brakonerge tosqaýyl bolmaı tur

Balyq sharýashylyǵy ko­mı­teti tóraǵasynyń oryn­ba­sa­­ry Aıan Bahııanov­tyń­ aıtýyn­­­sha, jyl saıyn­ Aty­raý,­ Mańǵystaý jáne Batys Qazaq­­stan oblystarynda «Bekire»­ keń aýqymdy balyq qor­ǵaý­ aksııasy ótkiziledi. Bul­ aksııa 1 sáýirden 31 mamyr­ǵa deıin jalǵasady.

– Aksııa kezinde tabı­ǵat­ jáne quqyq qorǵaý organ­da­rynyń qyzmetkerleri bir­ ǵana maqsatty kózdeıdi. Bul – balyqtardyń, onyń ishin­de­­ bekire tuqymdas balyq­tar­­­dyń ýyldyryq shashatyn ­aý­maq­­qa qonys aýdarýyn qam­ta­ma­­syz etý. Osy maqsat úshin­ zańsyz aýlaý­ men aınaly­my­na­­ qarsy is-qımyl boıynsha kúsh biriktiredi. Balyq qor­ǵaý is-sharalarynyń tıim­di­­l­igi bolǵany jón. Sol se­bep­­ten Ekologııa jáne ta­bı­ǵı resýrstar jáne Ishki is­ter mınıstrleri, Ulttyq qa­ýipsizdik komıtetiniń tór­aǵasy «Bekire» balyq qor­ǵaý­ aksııasyn ótkizý týraly­ bir­les­ken buıryqqa qol qoıady. Osy­ buıryqpen balyq qor­ǵaý aksııasyn ótkizý kezin­de­ quqyq jáne tabıǵat qor­ǵaý­ organdarynyń ózara is-qımylyn úılestirý shta­­bynyń quramy men bir­les­ken­ jospary bekitiledi. Úı­les­ti­rý shtabyna basshylyq ja­saý balyq sharýashylyǵy ko­mı­te­­tine júkteldi, – deıdi Aıan Ba­hııa­nov.

Komıtet ókiliniń aıtýyna qara­­ǵanda, sý aıdyndarynyń bra­konerlik deregi jıi baı­qalatyn aýmaqtarynda jyl­jymaly beketter men mo­bıldi reıdtik topta­r uıym­das­tyrylady. Osy oraıda ne­gizgi kúsh pen quraldardy Kas­pıı teńiziniń jaǵalaýy men­ akvatorııasynda, Atyraý obly­syndaǵy Jaıyq pen Qıǵash­ ózenderiniń saǵalyq keńis­tiginde shoǵyrlandyrý kóz­delgen. Aksııa kezinde áýe­­jaılarda, vokzaldar men­­­ avtotrassalarda ba­lyq­­­­ ónimderin zańsyz ta­sy­­­­­­mal­daý­ǵa baqylaý kú­sheı­ti­­ledi.

– Memleket basshysynyń Kas­pıı teńizindegi bra­­­ko­ner­­­likke qarsy kúresti kú­sheı­tý jóninde tapsyrmasy­ bar. Osy tapsyrmany­ oryn­daý­­ maqsatynda bıyl­ǵy­ 1 naý­­­ryzda Ekologııa jáne­ ta­­bıǵı resýrstar mı­nıstr­­­ligi men Ishki ister mı­nıs­­trligi Jaıyq-Kaspıı bas­­seıni akvatorııasynda brakonerlikke qarsy 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan bir­lesken is-sharalar jos­pa­ryn bekitti. Osy kezge deıin bul jospar sheńberinde Jaıyq-Kaspıı basseıniniń sý­ aıdyndarynda tabıǵat qor­ǵaý zańnamasyn buzýdyń 129 deregi anyqtaldy. Zań­ buzýshylarǵa qarsy 2 qyl­mys­tyq is qozǵalyp, 2 mln teń­geden astam aıyppul sa­lyn­­dy. Zańsyz aınalymnan 500­ kılodan asatyn balyq, onyń­ ishinde 184 kılo bekire tár­kilendi. Brakonerlerden ba­­lyq aýlaýǵa tyıym sa­lyn­ǵan­ 186 qural alyndy, – dep má­lim etti Aıan Bahııanov.

Tóraǵa orynbasarynyń aı­­týynsha, bıyl batystaǵy úsh­ oblystyń aýmaǵynda ta­bı­ǵat qorǵaý is-sharalaryna qu­qyq jáne tabıǵat qorǵaý or­gan­darynyń 1 203 qyzmet­ke­ri tartylady. Onyń ishinde 822 qyzmetker Atyraý obly­syn­da qyzmet atqarady. Ola­r 66 qaıyq jáne shaǵyn júzý­ quraldarymen, 145 avto­­kólikpen qamtamasyz eti­­ledi. Jaıyq ózeniniń ja­ǵa­laýynda balyq aýlaý zań­na­masyn buzýshylyqty tir­keıtin 17 beınekamera ju­mys isteıdi. Al shekara qyz­meti jaǵalaýlarda úsh radıo­lo­kasııalyq stansany iske qo­sady.

Jyl saıyn balyq qorǵaý ak­­sııasynyń nátıjesine tal­daý júrgiziledi. О́tken jyl­dar­daǵy taldaý nátıjesi kók­temgi naýqan kezinde bra­ko­nerlik toptardyń qyzmeti ja­n­dana túsetinin kórsetken. Má­selen, 2021 jyly Atyraý ob­lysynyń aýmaǵynda 952 za­ń buzýshylyq anyqtalǵan. Al byltyr 820 zań buzý­shy­lyq­ tirkelgen.

Kaspıı teńizinen balyq aý­l­aý ońaı is emes. Tipti qara ba­zar­da bel kespesi de, qara ýyl­dyryǵy da qymbatqa baǵa­lanatyn bekire tuqymdas baǵa­ly balyqtardy aýlaýǵa ty­ıym salynǵan. Soǵan qara­mas­tan, brakonerlerdiń zań­syz áreketine qatysty derek­ óte kóp. Oblystyq polı­sııa departamentiniń baspa­sóz­ qyzmeti málim etkendeı, byl­tyr­ǵy qarashada munaıly sha­harda bekireni zańsyz saq­ta­ǵan úsh kúdikti ustaldy. Kú­diktilerdiń birine tıesili kólik garajyn tintý kezinde sal­maǵy 101 kılo qara balyq pen­ 20 kılo bekire tuqymdas balyq túrleri, esirtkige uq­sas­ zattar tabylǵan. Taǵy biri­niń garajynan bes motorly qaıyq pen tirkeýge alyn­ba­ǵan 16 kalıbrli eki uńǵyly myl­tyq tárkilendi.

Al jeltoqsanda Atyraý qala­­synda 49 jastaǵy tur­ǵyn­nyń bekire tuqymdas ba­lyq­tardy zańsyz satyp júr­­geni anyqtaldy. Osy de­­rekke baılanysty polısııa­ qyz­metkerleri baǵaly ba­lyq­ty zańsyz saýdalaǵan kú­dik­tiniń turǵylyqty meken­ja­ıyna tintý júrgizdi. Polı­seı­ler­ onyń turaǵynan jalpy­ salmaǵy 90,6 kılony qu­raı­­­tyn bekire tuqymdas 26 ba­lyq­ taýyp aldy.

Bekireniń zańsyz a­ı­­na­­­­­ly­myna qarsy kú­res­­­­ti úılestiretin Aty­­raý oblysynyń maman­dan­­­dyrylǵan tabıǵat qor­ǵaý­ prokýratýrasynyń aq­­pa­­ratyna súıensek, 2019 jyly «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine agro­óner­kásiptik keshendi ret­teý­­ máseleleri boıynsha ózge­ris­ter­ men tolyqtyrýlar engizý tý­raly» zańda brakonerlik úshin jaza kúsheıtildi. Sodan beri balyqtardy, ásirese be­kire tuqymdas baǵaly túr­le­rin zańsyz qolǵa túsirý, ıem­dený, tasymaldaý, saqtaý jáne ótkizý qylmystary úshin­ 93 adam sottalyp, onyń­ ishinde 26 adamǵa bas­ bostandyǵynan aıyrý­ ja­za­­sy taǵaıyndalǵan. Bra­­­ko­ner­­lerdiń zańsyz is-áre­ke­­ti­nen memleketke 1,2 mlrd teń­ge zalal keltirilgen.

Tabıǵatqa keltirilgen za­lal tek bekire tuqymdas ba­lyq­tary men onyń derı­vat­­­taryn aýlaǵandarǵa ǵana emes, sý baılyǵyn zańsyz ıem­dengen, saqtaǵan jáne tasy­maldaǵandardan da talap­­ etiledi. Máselen, Sh. degen azamatqa bekire tuqym­das­ balyqtaryn zańsyz ıem­dengeni, saqtaǵany úshi­n 3 jyl merzimge bas bos­tan­dy­ǵynan aıyrý, memleketke kel­tirilgen zalal retinde 130 mln­ teńgeni óndirý jazasy be­ril­gen.

Al jaqynda Qurmanǵazy aý­da­ndyq polısııa bóliminiń qyz­­metkerleri «GAZel» avto­kóligin toqtatyp, tekserý­ júr­gizdi. Kóliktiń rýlinde 1980 jylǵy júrgizýshi bol­ǵan. Júrgizýshiniń osy aý­dan­­nyń turǵyny ekeni de anyq­­tal­dy. Al onyń kóligin tekse­rý­ kezinde jalpy salmaǵy 417 kılo bekire tuqymdas ba­­lyq tárkilengen.

Árıne, bekire tuqymdas ba­ǵaly sý marjanyn aýlap, ta­bıǵat baılyǵyna sýyq qo­lyn suqqandar sottalyp,­ iri­ kólemde aıyppul tólep ja­tyr. Biraq osynyń ózi be­ki­re­n­i baýdaı túsirip, «barymta­laı­tyn» brakonerlerge sa­baq bolmaı tur. Sonda bra­­konerlerge qashan buǵaý bo­lady?

Atyraý oblysy