AITV – ımmýndyq júıeniń erekshe zaqymdanýymen sıpattalatyn jáne júre paıda bolǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy qalyptasqanǵa deıin onyń baıaý buzylýyna alyp keletin sozylmaly ınfeksııalyq aýrý. AITV ınfeksııasyn juqtyrǵan adamda eshbir aýrý belgileri baıqalmaýy, ne qysqa merzimdi tumaý tárizdi sındrom belgileri paıda bolýy jáne sımptomsyz kezeńi uzaqqa sozylýy múmkin. Aýrý dendegen jaǵdaıda adamnyń ımmýndyq júıesi álsireýi saldarynan týberkýlez sekildi kóp kezdesetin, sondaı-aq ımmýnıtet qyzmeti qalypty adamdarda bola bermeıtin opportýnıs ınfeksııalar men isikter paıda bolýy múmkin. Infeksııanyń atalǵan kesh belgileriniń jıyntyǵyn júre paıda bolǵan ımmýnıtet tapshylyǵy sındromy (JITS) dep ataıdy. Ádette, bul saty adamnyń óte qatty júdeýimen qatar júredi.
Dúnıe júzinde bul epıdemııa bastalǵannan beri 84,2 mln adam AITV juqtyrǵan, 40,1 mln adam qaıtys bolǵan. AITV qan jáne jynystyq qatynas arqyly juǵady, sondaı-aq aýrý juqtyrǵan anadan balaǵa bosanǵannan keıin ananyń súti arqyly ótedi. Vırýs silekeı, ter, jas sekildi dene suıyqtyǵy arqyly adamnan adamǵa juqpaıdy.
Almaty oblysynda tirkelgen AITV ınfeksııasynyń ár jaǵdaıy boıynsha júrgizilgen epıdemııalyq tekserýdiń nátıjelerin eskere otyryp, aldyn alý sharalary týraly aıtar bolsaq, 2022 jyly AITV ınfeksııasynyń 79,6%-y jynystyq qatynas arqyly, 12,%-y ıneksııalyq esirtkilerdi birlesip paıdalaný arqyly juqqanyn atap ótý kerek.
Qazirgi ýaqytta AITV ınfeksııasyna qarsy vaksına, etıotroptyq dári-dármek shyǵarý úshin eńbektenip júrgen ǵalymdardyń talpynysyna qaramastan, ázirge bul aýrýdan tolyq aıyqtyratyn dári ne vaksına joq. Antıretrovırýsty terapııa aýrý aǵymyn baıaýlatyp, ómir súrýdiń ádettegi uzaqtyǵyna ákelýi múmkin. Búgingi kúnniń talaby boıynsha dıagnoz qoıylǵan sátten bastap naýqasqa emdeýdi bastaý usynylady. Ortasha statıstıkalyq málimetterge sáıkes aýrý juqtyrǵan adam emdelmese, shamamen 11 jyl ómir súredi. Anasyna da, balaǵa da antıretrovırýsty terapııa júrgizý arqyly nárestede aýrýdyń damýyn aldyn alýǵa bolady. Opportýnıstik ınfeksııalardyń tıimdi profılaktıkasyna, dıagnostıkasyna jáne emdeýge, sondaı-aq pasıentterge kútim jasaýǵa qoljetimdiliktiń artýy jaǵdaıynda AITV ınfeksııasy basqarylatyn sozylmaly aýrýǵa aınaldy jáne AITV juqtyrǵan adamdar uzaq jáne salamatty ómir súre alady.
AITV ınfeksııasy adamdardyń jasyna, ultyna, jynysyna, kásibine, baı-kedeıligine qaramaıtyn juqpaly sozylmaly dert bolǵandyqtan, adam óziniń osy vırýsty juqtyrǵanyn bilmeýi múmkin. Taǵy da qaıtalap aıtatyn bolsaq, aýrýdyń damýynyń alǵashqy satysynda AITV juqtyrǵan adamnyń saý adamnan eshqandaı aıyrmashylyǵy bolmaıdy. Bul aýrýdyń belgileri ımmýndyq júıeniń jaǵdaıyna baılanysty árkimde ártúrli bolýy múmkin.
Qoryta aıtqanda, boıyńyzda AITV belgileri bar-joǵyn turǵylyqty mekenjaıyńyz boıynsha tirkelgen emhanada nemese AITV ınfeksııasynyń profılaktıkasy salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn densaýlyq saqtaý mekemelerinde medısına qyzmetkerleriniń kómegimen tekserilý arqyly ǵana bile alasyz. Qazaqstan azamattary erikti túrde qupııa tekserýge jáne AITV ınfeksııasy suraqtary boıynsha aqysyz túrde keńes alýǵa quqyly.
Ashat AHMETBEKOV,
JITS-tyń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres jónindegi
Almaty oblystyq ortalyǵynyń dáriger-epıdemıologi
