6 sáýir kúni bolǵan tóbelesten keıin ólimshi bolyp taıaq jegen bala aýdandyq aýrýhanaǵa túsedi. Eń qyzyǵy, dárigerlerdiń habary boıynsha jetken polıseıler «Bas jarylsa – bórik ishinde, qol synsa – jeń ishinde» degen bolýy kerek, balanyń «saıabaqta taıyp jyǵyldym» degenine «sene» salypty. Artynsha tóbelestiń vıdeosy jarııalanyp, qosymsha tekserý jáne áleýmettik jelilerge monıtorıng júrgizý nátıjesinde, bul is Qylmystyq kodekstiń 293-babynyń 2-bóligimen tirkelip, 7 sáýir kúni oqýshyny soqqyǵa jyqqandar aýdandyq polısııa bólimshesine jetkiziledi.
Jalpy, osy kúni Qazaly aýdanynda balalar men jastar arasynda toptasyp tóbelesý tyıylmaı tur. Biraq tıisti oryndar tarapynan sony boldyrmaýdyń, aldyn alýdyń sharasy baıqalyp jatqan joq. Jaman ádettiń juqqysh keletini ras eken. Osy jaqynda ǵana Qyzylorda qalasynda da №217 mektep oqýshylary arasynda tóbeles bolyp, jasóspirimderdiń sýyq qarý qoldanǵany belgili boldy. Artynsha Baıqońyr qalasyndaǵy №275 mektep balalary da bir-birine judyryq jumsaǵan. Jalaǵash kentinde de eki mektep oqýshylary arasynda janjal shyqqan. Qazaly aýdanynda jasóspirimder arasyndaǵy tóbeles belgili bola salysymen, oblys ákimi Nurlybek Nálibaev shuǵyl jıyn ótkizdi. Oblys ákiminiń orynbasarlary, qala, aýdan ákimderi, polısııa departamentiniń basshylyǵy qatysqan jıynda aımaq basshysy Qazalyda buǵan deıin de jappaı tóbeles bolǵanyn atap ótip, osyndaıǵa jol bergen aýdan ákimi men jergilikti polısııanyń áreketsizdigin qatań synǵa aldy. Jıynda polısııa departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Shamshıdın Ámıtov, oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Meırambek Shermaǵanbet, Qyzylorda qalasy, Qazaly jáne Jalaǵash aýdandarynyń ákimderi jaǵdaıǵa baılanysty túsinik berdi. Oblys ákimi bul oqıǵa jastardy áleýmettendirý baǵytyndaǵy sharalardyń jetkiliksizdigin, tárbıe jumystary tek esep berý úshin ótkiziletindiginiń kórinisi ekendigin aıtty. Únemi oqıǵanyń saldarymen kúresetin jaýaptylar osyndaı oqys jaǵdaıdyń aldyn alýdy áli úırene almaı kele jatyr.
Oblystan keıin Qazalyda da aýdan ákimi, oblystyq bilim basqarmasy basshysy men oblystyq polısııa departamenti jetekshileriniń qatysýymen profılaktıkalyq jıyn ótti. Aýdandyq polısııa bóliminiń bastyǵy Bolat Kabızovtiń aıtýynsha, qazir buzaqylyq baby boıynsha tergeý jumystary júrip jatyr. Tipti 9-11 synyp oqýshylary arasyndaǵy janjalǵa baılanysty oblystan qosymsha kúshtiń shaqyrylýy Qazalyda jasóspirimder arasyndaǵy teketirestiń qanshalyqty tereńdep ketkenin kórsetip tur.
Buǵan deıin mundaı jıyndar áldeneshe márte ótkizilgen. Biraq basqosý uıymdastyrǵannan másele sheshilse, jastar arasyndaǵy janjal munsha ýshyqpas edi ǵoı. Qazaly aýdanynyń ákimi Muhtar Orazbaev ótken iske ókinish bildirip, onyń aldyn alý baǵytynda áreketsiz qalǵan mektep basshylyǵyn synǵa aldy. Úıdegi ata-ana tárbıesinen bólek ustazdardyń baqylaýy, jaýapkershiligi osy jaǵdaıda álsizdik tanytyp otyrǵanyn aıtty. Qulap jaraqat alǵan bala men tóbeleste soqqy alǵan oqýshynyń jaǵdaıyn ajyrata almaý qatelik. Sondyqtan da tergeý barysynda kinálilerge aıaýshylyq tanytpaı, zań aıasynda shara qoldaný qajet.
Al oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Meırambek Shermaǵambet buǵan deıin qolǵa alynǵan tárbıege baılanysty jumystardyń zaıa ketkenine ókinish bildirdi.
– О́tkende ǵana osy zalda aýdan aktıvimen, aqsaqaldarymen tárbıe máselesine baılanysty tálimdi semınar ótkizgen edik. Bala tárbıesin jetildirip, olardyń quqyq buzýshylyq jasaýyna jol bermeý tetikterin talqylap, tıimdi ádisterdi engizdik. Soǵan qaramastan osy kúnge deıin bilim men tárbıe turǵysynan óńirde úlgi retinde kórsetilip júrgen aýdanda keleńsiz jaıt oryn alyp otyr. Bul mektep basshylarynyń bolǵan jaǵdaıdy jasyryn ustap, jaǵdaıdy der kezinde baıandamaýynan, oqıǵaǵa laıyqty taldaý jasamaýynan ýshyǵyp ketkenin jasyra almaımyz. Al dırektordyń birneshe orynbasary ár synyptaǵy bir-eki balaǵa áser etýshi faktordy nege zerttemegeni tańdanys týdyrady. Sonyń aldyn almaǵannan keıin mundaı jaǵdaı qaıtalana beredi, – dedi ol.
Jalpy, qashanda balalar arasynda kelispeýshiliktiń bolatyny belgili. Biraq jetkinshekter sony nege judyryq arqyly sheshýge umtylady? Jalpy mundaı jaǵdaıdyń jaýapkeri kim?
– Jantúrshigerlik vıdeonyń astyna «Janjaldyń aldyn alý sharalaryn nege mektep qolǵa alý kerek?» degen pikir qaldyrǵandar kóp eken. DDU zertteýlerine súıensek, bilim berý uıymy – profılaktıkalyq sharalar tıimdi ótkiziletin orynnyń biri. Mektep – bala ómirindegi túrli problema talqylanatyn oryn, onyń boıyndaǵy kez kelgen ózgeristi bilim berý uıymyndaǵy muǵalimnen bastap dırektorǵa deıin baqylaı alady. Jasyratyny joq, bul rette áke-shesheniń de tárbıe tizginin qoldan shyǵaryp alǵany baıqalady. Keı bilim berý uıymdary ata-analarmen jumys jasaǵysy kelgenmen kádimgi jınalysqa keletin áke-shesheni saýsaqpen sanap alýǵa bolady ǵoı. Jaýapkershilikti bir-birimizge ysyrmaı, kerisinshe birigip «osyndaı olqylyq qalaı ketti?» degendi oılasqan jón, – deıdi psıholog Symbat Ábdirahmanova.
Qysqasy, Qazalydaǵy oqys oqıǵa qordalanyp turǵan kóp máselege qozǵaý salyp ketti. Qazir barlyq aýdanda ákimdik pen bilim bólimderi tarapynan túngi reıdter uıymdastyrylyp, balalar arasynda túsindirý jumysy bastaldy.
Al álgi kórinis áleýmettik jelini áli sharlap júr. Alda osyndaı oqıǵa qaıtalanbasa eken.
Qyzylorda oblysy
