Jylqynyń jalynda ósken jurt edik

Jylqynyń qadir-qasıeti, orasan zor paıdasy tipti talas týdyrmaıdy da. Má­selen, aýyq-aýyq atqa miný as qorytýdy jaq­sartady eken. Kúndelikti tirshiliktegi juqarǵan júıkeni de qalypqa kelti­re­di. Al erkin tynys alýǵa tıgizer septigi tipti orasan. Onyń ústine endokrındik júıege jaǵymdy áser eteri bar. Aıańy alshy bastyrǵan salt júris kezinde kóp qozǵalmaǵandyqtan, tutasa qurysyp qal­ǵan arqany jazbaq. Aıaqtyń, bel men jam­bastyń bulshyqetteri iske qosylyp, tutas denedegi tonýsty jaqsartady.

Tipti kónekóz qarııalar arydaǵy aıbyndy qazaqtyń urpaǵynyń kóp bolýy osy jylqynyń arqasy deıdi. Salt júrgen kezde adamǵa eshbir massaj arqyly berile qoımaıtyn sharapat ta – osy myńbolǵyr jylqynyń jaqsylyǵy. Asylynda, bul taraptaǵy jylqynyń qadir-qasıetin tarata dáleldep, ýaqyt ozdyrýdyń qajeti joq. Búgingi urpaqtyń jetesine jete bermegenimen, kúni keshe kúpi kıgen qa­zaq­tyń bar balasy biledi. Búginde eli­miz­de aýtızm dertine shaldyqqan bala kóp. Kóptigi sondaı kóńilge qorqynysh uıalatady. Keıingi urpaqtyń densaýlyǵy ne bolmaq?! Al ult densaýlyǵy – árqashan memleket baılyǵy sanatynda. Bizdińshe, osy bir ult densaýlyǵyna shyrmaýyqtaı jabysqan dertpen ata malynyń qadir-qasıeti arqasynda pyshaqpen sylǵan­daı etip qutylýǵa bolatyn syńaıly. Ol úshin balalardy ıppoterapııamen, ıaǵnı jylqyǵa mingizip emdeý kerek. Janǵa jaǵymdy mundaı jańalyq Astana men Aqtóbede bar eken. Arnaıy manejdi orta­lyqtardyń suranysqa ıe bolyp jat­qa­nyn estip otyrmyz. Bul taraptaǵy maman­dar­dyń pikirinshe, ıppoterapııa adam­nyń or­talyq mıyndaǵy qan aınaly­myn kóp-kórim qalypqa keltiredi. Bir ǵajaby, psı­hıkalyq jáne fızıkalyq jeti­lýinde ál­debir tejelý bar balalar da osy ıppo­te­rapııa arqyly birshama jaq­sa­ryp, tip­ti, dertine daýa taýyp, taı-qulyn­daı qul­dyraı shaýyp ketedi de­sedi. Budan artyq jaratqan ıeden ne tiler­seń. Taǵy da ma­mandar pikirin synalaı kelti­re­tu­ǵyn bol­saq, ıppoterapııamen emdelgen ba­la­lar­dyń este saqtaý qabileti de damı tús­­pek. Oqý baǵdarlamasyn qapysyz ıgerý­ge de septigi tımek. Naýqas balalardyń ın­tel­­lektisiniń damýyna táp-táýir yqpal etedi.

Ánebir jyldary kókshetaýlyq atty polısııa qyzmetkerleri sal aýrýyna shal­dyqqan balalardy ońaltý baǵytynda ıgi bir isti qolǵa alyp edi. Negizinde ıppoterapııa emdeý tásili álmısaqtan belgili. Tipti ǵy­lymı turǵyda jan-jaqty dáleldengen dep aıtýǵa da ábden bolady. Mundaı shara­lar shetelderde tabysty qoldanylýda. Asy­lynda, atqa mingen adamnyń omyrtqa súıek­teriniń arasy ashylyp, barlyq bul­shyqetteri úzdiksiz qozǵalysqa túsip, aǵ­zaǵa jaǵymdy áser etetindigi daýsyz. Po­lı­sııa qyzmetkerleriniń aıtýyna qa­raǵanda, «Cherkez» jáne «Rıchard» atty jyl­qylar balalardyń eń súıikti kólik­terine aınalǵan. Alǵashqy bette qala balalary qaradaı úrkip, jolaǵylary kelmegenimen, birte-birte atqa minýdiń qyzyǵyn uǵyna bastaǵan. Burynǵylar «jylqy ústinde jelik bar» dep tegin aıtty deısiz be?!

Osyndaı oń sheshim qabyldap, «Meıi­rim» balalardy damytý ortalyǵy jáne №4 arnaıy mektep-ınternatynyń bas­shy­lyǵymen ózara kelisimge kelgen bolatyn. Syrqat balalar aptasyna eki márte atqa minip, serýendedi. Igiligi elge ortaq boldy.

Osy isti barynsha damytýǵa bolar edi. Máselen, oblys ortalyǵyndaǵy «Qula­ger» atshabary negizinde arnaıy manej ashý máselesin ultjandy azamat Marat Qoıshın ondaǵan jyl boıy kóterip keledi. Áıtse de ókinishke qaraı, ult saýlyǵy, balalardyń densaýlyǵyna sharapaty mol sharýa júzege asar emes.

– Bizdiń óńirde qys uzaq. Atshabar qys boıy bos turady dese de bolady, – deıdi Marat Qoıshın, – jylyna eki-úsh shara ǵana ótedi. Bar dúnıeni iske jaratyp, ıgiligin el kórse nesi aıyp?! Qazirgi balalar atqa minýden qalyp barady. Jalǵyz qalada emes, aýyldyń ózinde de osyndaı jaǵdaı. Atshabarda arnaıy manej salatyn yńǵaıly jer telimi de bar. Bilikti jattyqtyrýshylar da tabylyp qalady. Irgedegi balalardyń ulttyq sport mektebinde at jeterlik. Endi qandaı qıyndyq bar? Meniń oıymsha, uzyndyǵy 80, eni 30 metrlik manej salsa, jetip jatyr. Manej úsh bólikke bólinse. Birinshi bóliginde kúndelikti jattyǵýlar jasalady. Ekinshi bóliginde naýqas balalarmen ıppoterapııalyq jattyǵýlar ótkizse, al úshinshisinde nıet etken adamdar jýas, minis attaryn jalǵa alyp minip júrýine bolady. Balalar kıim aýystyratyn, mal dárigerleri otyratyn arnaıy oryn jabdyqtasa, jetip jatyr. Meniń esebim boıynsha, osy sharýaǵa shamamen 20 mln teńge jetkilikti. Nege deseńiz, jylqyǵa jyly qoranyń qajeti joq, jel soqpaıtyn, qar túspeıtin pana bolsa jetkilikti.

Aýtızm jáne DSP dertimen aýyratyn balalar úshin mundaı jobanyń qajet ekenin mamandar da rastaıdy. Pandemııaǵa deıin №1 arnaıy mektep-ınternattyń oqýshylary balalar ulttyq sport mektebine úzbeı baryp turǵan. Bul mektepte aýtızm dertine shaldyqqan júzge jýyq bala tálim-tárbıe alýda. Mekteptegi muǵalimderdiń aıtýyna qaraǵanda, atqa minip boı jazǵan balalardyń kóńili kóp-kórim kóterilip, jaǵdaılary burynǵymen salystyrǵanda táp-táýir jaqsaryp qalatyn bolǵan. Úzbeı jattyǵýǵa kún raıynyń qolaısyzdyǵy múmkindik bermeıdi. Eger jabyq manej salynsa, bul túıtkildi túbegeıli sheshýge bolady.

Búgingi tańda óńirde árqıly sport keshenderi salynyp, paıdalanýǵa berilip jatyr. Bul tarapta tamasha jetistik bar. Áıtse de, osy bir iske den qoıylmaı kele jatqany ókinishti. Jas urpaqqa jany ashıtyn el aǵalarynyń aıtýyna qaraǵanda, «Qulager» atshabary Krasnoıar selosynyń irgesinde, qashyqtaý, sondyqtan qala balalarynyń baryp-qaıtýyna sál qolaısyzdaý. Múmkin qalanyń ishinen oryn tabylyp qalar. Qalaı bolǵan kúnde de túıtkildi máseleniń túıini sheshilse, júzdegen balanyń densaýlyǵy jaqsaryp, aýtızmnen arylyp, júzderinde baqyt shýaǵy oınar edi.