Atap aıtqanda, «1996 jylǵy 26 tamyzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy azamattyq jáne qylmystyq ister jónindegi ózara quqyqtyq kómek kórsetý týraly shartqa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Hattamaǵa 2022 jyldyń 26 mamyrynda qol qoıyldy. Onyń maqsaty – sheteldik sottardyń sheshimderi men ótinishhattaryn oryndaý salasynda quqyqtyq kómek kórsetý boıynsha sot organdarynyń fýnksııalaryn naqtylaý, sondaı-aq eki taraptyń quzyretti mekemelerin ózgertý. Zań jobasy jóninde Ádilet mınıstri Azamat Esqaraev baıandama jasady.
«Hattama aıasynda ýaǵdalasýshy taraptardyń ózderi quqyqtyq kómek kórsetý kezinde qatynastardy júzege asyratyn quzyretti mekemelerdi aıqyndaýdy jáne dıplomatııalyq arnalar arqyly bir-birin habardar etýdi kózdeıtin Sharttyń 4-babyna ózgeris engizý eskerilgen. Sot sheshimderi termınine moıyndaý jáne oryndaý týraly ótinish jibergen kezde sot buıryǵyn jáne ony qaraý rásimin engiziledi. Qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek kórsetý kezinde ishki ister organdary quzyretin belgileıtin 28-bapty alyp tastaý qajet. Sebebi bul fýnksııa budan bylaı Bas prokýratýraǵa tıesili. Sonymen qatar ishki ister organdary quzyretin alyp tastaýǵa baılanysty Sharttyń 40-babyn ózgertý kerek», dedi vedomstvo basshysy.
Hattama «Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttary týraly» zańynyń 27-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes ratıfıkasııalanýǵa tıis.
«Hattamany ratıfıkasııalaý Qazaqstan men Qyrǵyzstan azamattarynyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan azamattyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek kórsetý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Zań jobasyn qabyldaý teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjylyq shyǵyndardy talap etpeıdi», dedi A.Esqaraev.
Sondaı-aq Májilis Qylmystyq, Qylmystyq-prosestik jáne Qylmystyq-atqarý kodeksterin ońtaılandyrý máselelerin túzetý jónindegi zań jobalaryn jumysqa aldy. Qujattyń basty maqsaty – qazaqstandyq qoǵamnyń konstıtýsııalyq qundylaqtaryn qylmystyq-quqyqtyq qorǵaýyn kúsheıtý. Zań jobasy qylmystyq jaýaptylyqty belgileýge, jaza taǵaıyndaýǵa jáne qylmystyq-quqyqtyq yqpal etýdiń ózge de sharalaryna, úkimniń oryndalýyna baılanysty qoǵamdyq qatynastardy retteýge baǵyttalǵan.
Májilis janyndaǵy Qoǵamdyq palatany qurý týraly másele de qaraldy. Buǵan qatysty depýtat Aıdos Sarym baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, bul – álemdik úrdis. Kóptegen eldiń Parlamenti janynda qoǵammen ókiletti organdardyń qarym-qatynasyn júıelendirip, demokratııanyń ındıkatory rólin atqaratyn qoǵamdyq palatalar qyzmet etedi.
«Zań shyǵarý isiniń qoǵamǵa, sarapshy qaýymǵa túsinikti etý maqsatynda byltyr Májilis janynan qoǵamdyq palata qurylǵan edi. Onyń alǵashqy otyrystary ótip, bul ıdeıanyń keńinen qoldaý tapqanyn baıqap otyrmyz. Palata quramyna elimizge tanymal sarapshylar, qoǵam qaıratkerleri, belgili belsendiler kirgen edi. Araǵa kóp ýaqyt ótpeı sol qoǵamdyq palatanyń úshten biri jýyrda ótken saılaýda nátıjesinde Májilistiń VIII shaqyrylymynyń depýtaty atanyp otyr. Munyń ózi qoǵamdyq palata sarapshylarynyń bir bóligi úshin jaqsy múmkindik, saıası lıftige aınalǵanyn anyq kórsetedi», dedi A.Sarym.
Budan bólek, depýtattar Ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne arnaýly memlekettik organdardaǵy qyzmet týraly zań jobasyna qorytyndy daıyndaý týraly Májilis qaýlysynyń kúshin joıdy. Palata otyrysynyń sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna óz saýaldaryn joldady.
«Respýblıka» partııasynyń ókili Rýslan Berdenov býkmekerlik keńseler, qumar oıyndar jáne ınternet jelisi arqyly usynylatyn barlyq bás tigýlerge qatysty másele kóterdi.
«Bas prokýratýranyń derekterine sáıkes 2022 jyly 157 myńnan astam qylmystyq quqyq buzýshylyq jasalǵan, onyń 20 paıyzy nemese 31 myńnan astamy qumar oıyndar negizinde jasalǵan. Qazirgi ýaqytta túzeý mekemelerinde bir sottalýshyny ustaýǵa kúnine 5 800 teńge jumsalatynyn, jylyna 2 mln 200 myń teńge shyǵyn keletinin atap ótkim keledi. Osyndaı qumar oıyndarynyń sebebinen túzeý mekemeleriniń shyǵystary jalpy 76,3 mlrd teńgeni quraıdy. Budan basqa, 2022 jylǵy statıstıkalyq derekterge sáıkes 3 676 sýısıd faktisi jasaldy, onyń árbir besinshisin qumar oıyndaryn oınaıtyn adam jasaǵan. Osylaısha, býkmekerlik keńseler men basqa da qumar oıyndar qazaqstandyqtardyń ómirine keri áserin tıgizedi», dedi R.Berdenov.
Depýtat keltirgen derekterge súıensek, qumar oıyndardy uıymdastyrý jáne bás tigý boıynsha kórsetilgen qyzmetterdiń kólemi 2020 jyly – 89,7 mlrd teńgeni quraǵan. Al byltyr 600 mlrd teńgeden astyp ketti. Osylaısha, sońǵy úsh jylda qumar oıyndarǵa 1 trln teńgeden astam qarajat jumsalǵan.
«Býkmekerlik keńseler osy kúnge deıin adamdardy qumar oıyndarǵa tartyp, agressıvti jarnamalyq naýqan júrgizip, elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine nuqsan keltirip otyr. Elimizdegi barlyq býkmekerlik keńselerdi oıyn aımaqtaryna kóshirý týraly sheshim nátıje bergen joq, óıtkeni olar ınternet arqyly jumysyn jalǵastyryp jatyr», dedi R.Berdenov.
Depýtat birqatar memlekette mundaı qumar oıyndarǵa tyıym salynǵanyn alǵa tartty. Osy oraıda, depýtat zańnamalyq deńgeıde barlyq aqparattyq alańdarda osyndaı uıymdardy jarnamalaýǵa toqtam jasaýdy usyndy. Sonymen qatar banktik kartalar, POS-termınaldar, uıaly baılanys operatorlary arqyly oıyn shottarynyń tólemderin qabyldaýǵa shekteý qoıýǵa shaqyrdy.
Depýtat Abzal Quspan elden zańsyz jolmen shyǵarylǵan qarajatty qaıtarýǵa qatysty saýal joldady. Onyń aıtýynsha, osy baǵytta qurylǵan arnaıy komıssııa jumysy qoǵamǵa ashyq dep aıtýǵa kelmeıdi. Kerisinshe, byltyr bir ǵana aqparat shyǵarsa, bıyl múldem ún joq.
«Eger tapsyrmalardyń oryndalý barysy týraly qoǵam jáne sol qoǵamnyń osy jerde otyrǵan zańdy ókilderi retinde bizder, depýtattar habarsyz bolsaq, onda kúni erteń aktıvterdi qaıtarýǵa qatysty zań jobasyn qalaı, qaıtip qabyldamaqpyz? Osyǵan baılanysty Májilistiń kelesi kezekti jalpy otyrysyna Bas prokýror qatysyp, aktıvterdi qaıtarýǵa baǵyttalǵan arnaıy komıssııanyń osy kezge deıin atqarǵan qyzmeti týraly depýtattardyń suraqtaryna jaýap berýin, Bas prokýror basqaratyn vedomstvoaralyq arnaıy komıssııa jáne Úkimet janyndaǵy jumys toptaryna, mamandyqtary sáıkes keletin depýtattardyń da qatystyrylýyn qamtamasyz etýdi suraımyn», dedi A.Quspan.
