JIREN QASQA QULYN

Qazirgi Eńbekshilder dep júr­gen aýdan eń alǵash qurylǵanda onyń ortalyǵy Janǵustyń qara­­­­ǵaıy atalatyn ormannyń arasyna ornalasty. Mektep, mekeme ǵıma­rattaryn sondaǵy qaraǵaıdan qı­yp saldy. Jan-jaqtaǵy aýyl­dar­dy kóshirip alyp kelip bir jerge uıystyrdy da úlken kent jasap, ony Kazgo­rodok dep atady. Osy jerde qazaq mektebin de ınternatymen qosa ashty. Sol mek­tepti 1940 jyly birinshi bo­lyp 12 er bala jáne 2 qyz bitir­gen edi. Er balalardyń barlyǵy ás­­kerge ketti. Meniń týǵan aǵam Qa­­symbek te Latvııaǵa attanǵan-tyn. Úıde bir sıyr men bir qara ala bıe boldy. Sol bıe jıren qas­­qa qulyn týǵany bar. Qasym­bek aǵam ony jaqsy kórip, óske­sin marshal Voroshılovtyń jıren qasqa atyndaı baptap minemin deıtin. 1941 jylǵy maýsym aıynda jazǵan hatynda áskerı qyzmetin jaqsy atqaryp jatqanyn, Bal­tyq teńiziniń jaǵasynda jazǵy jat­tyǵý oıyndaryn ótkizip, ze­nıt raschetiniń tehnıkalyq jón­deý, baptaý jumystaryn júr­giz­genderin aıtqany esimde. Maǵan tapsyrǵany – jıren qulyndy jaq­sylap ósir, men úıge oral­ǵan­syn at qylyp minemin depti. So­ǵys bastalǵannan keıingi birinshi jazǵan hatynda da úıdiń, eldiń aman­dyǵyn suraı kele, taǵy da jı­ren qulyndy eske alǵany bar. Jaý­dyń tutqıyldan shabýyl ja­sa­ǵanyn, qııan-keski urysqa ki­risip ketkenderin, dıvızııa koman­dı­ri general Kýznesovtiń tapqyr­lyǵynyń arqasynda Pskov qala­syna deıin aman kelip, áskerı quramaǵa gvardııa ataǵy beril­ge­nin sol hattarynda aıtqany esimde. Qasymbek aǵam soǵystyń ba­sy­nan bastap Kalının maıda­nyn­da zenıt raschetinde qyzmet etti. Úsh ret jaraqat aldy. I-dá­rejeli Otan soǵysy men I-dá­re­jeli Danq ordeniniń jáne “Erligi úshin”, “Ke­nıgsbergti alǵany úshin” me­dal­darynyń ıegeri bol­dy. Je­ńisten soń 1946 jyly maýsymda elge oraldy. Týǵan jerinde sovet, par­tııa, sharýashylyq qyzmette­rinde eńbek etip, zeınetkerlikke shyq­ty. 80 jas jasap bul dú­nıe­den oz­dy. Sóıtip Ábjan balala­rynan 5 uldyń tórteýi óz erlik­terimen Jeńis kúnin jedeldetti. Atap aıtqanda, joǵarydaǵy Qa­sym­bek­ten basqa eń úlken aǵam Dáý­ren­bek elde traktorshy bola­tyn. 1941 jyldyń kúzinde ol da ás­ker­ge alyndy. Maıdanǵa ji­berilmeı, Chelıabi zaýytynda ju­mysshy bo­lyp, tank shyǵardy. Osy kásip­oryndaǵy ataqty T-34 tankileri jaýdyń záresin alatyn. Úshinshi aǵam Dosymbek 1942 jyly ásker­ge alynyp, Qaraǵandy kómir bas­seıninde shahter boldy. Ol kez­de Don­bass jaýdyń qolynda. Son­dyq­tan Qaraǵandynyń koks­tel­gen kó­mirin kóptep shyǵarý ke­rek bol­dy. Sol jerde ol kisi er­lik eń­bektiń úlgisin kórsetip, 1950 jyly elge oraldy. Al menen eki jas úlken Ámına degen apamyz ekeýmiz soǵystyń basynan aıaǵyna deıin kolhozdyń malyn baǵyp, egi­nin salyp, tańnyń atysy, kún­niń ba­tysy ash qursaq júrip, esh­qandaı eńbekaqysyz jumys istedik. Eńbegimiz esh ketken joq, jaý­dy jeńdik. Keýdemizge “1941-1945 jyldardaǵy qajyrly eńbegi úsh­in” degen medal taqtyq. She­shem de jumys istedi. Qara ala bıe­men júk tasıtyn. Kishi qaryn­dasym Qýanysh pen inim Rýslan ǵana eńbekke jaramady. Sábıler edi. Sóz oraıynda jıren qulyn­nyń taǵdyry ne bolǵanyn aıtaı­yn. 1942 jyldyń qysy edi. Aý­dan­dyq partııa komıtetiniń bi­rinshi hatshysy Qoshanbaev eldi jı­nap jıylys ótkizip, tank shy­ǵarý qoryna árkim shama-sharqyn­sha aqshalaı qarajat berýin ótindi. Meniń ákem Ábjan 2-toptaǵy mú­gedek bolatyn. Jıylysta sóz sóı­­­lep, eldiń shamasy keletin qa­rııa­larynyń atyn atap kómek be­rýge shaqyrdy. О́zi jıren qasqa qunanyn kolhoz bastyǵynyń semiz sıyryna aıyrbastap soıyp, etin bazarǵa satty da on myń somdaı aqsha jasap, sony tank jasaý qoryna berdi. Al Qosma­ǵan­betuly Kenjebolat, Shaıqyuly Májı, Jánibekuly Jumanáli, Musauly Ysqaq 10 myńnan aqsha ótkizdi. Sóıtip, aǵam Qasymbek jı­ren qasqa qulyndy at qylyp min­bese de, ol temir tulparǵa aı­na­lyp Chelıabi zaýytyndaǵy aǵam Dáý­renbek shyǵarǵan T-34 tanki­men jaý­dy taptap Berlınnen bir-aq shyq­qan joq edi... Esqan ÁBJANULY, eńbek ardageri. Aqmola oblysy, Eńbekshilder aýdany, Birsýat aýyly.