Ǵylym salasyndaǵy ulttyq keńes

Alda aýqymdy mindetter tur

Álemniń damyǵan elderi tájirı­besinde ǵylym, ınnovasııa, ekonomıka ajy­ramas júıe retinde tutastaı el­diń damýyna, gúldenýine yqpal etip keledi. Ǵylym el ekonomıkasynyń qozǵaýshy kúshi ekenine budan asqan dálel keltirip jatýdyń ózi artyq. Ǵy­lym damysa, ınnovasııa damıdy, ekonomıka órkendeıdi.

Jaqynda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Ulttyq ǵylym akade­mııasyna jańa mártebe berilýi ǵyly­mı qaýymdastyq arasynda úlken serpi­lis, otandyq ǵylymnyń jańa bir kókjıe­gi ashylǵandaı áser týǵyzdy. Al osy ult­tyq ǵylymnyń qara shańyraǵy­na aınalǵan Ulttyq ǵylym akademııasy­na Memleket basshysynyń ókimimen belgili ǵalym Kúnsulý Zakarııanyń taǵa­ıyndalýy ǵalymdardyń úmitine úmit qosty deýge negiz bar.

Kúnsulý Daltonqyzynyń esimi elimizge ǵalym retinde ǵana emes, ǵy­lymnyń uıymdastyrýshysy re­tin­de belgili. Onyń dáleli retinde adam­zattyń basyna tóngen pandemııa kezinde «QazCovid-in» SOVID-19 koronavırýs ınfeksııasyna qarsy otandyq vaksınany ázirleýde óndiristi basqaryp, ǵalymdar tobyna jetekshi, bastamashy bola bildi. Al ýnıversıtet ǵylymyn damytýdaǵy tájirıbesi, iskerligi ǵyly­mı ortaǵa keńinen málim.

Bul ózgerister elimizde irgeli jáne qol­danbaly ǵylymnyń óristeýine, ınnovasııalardy óndiriske engizýge, ǵylym aldynda turǵan úlken beles­terdi eńserýge yqpal etetini sózsiz. In­novasııaǵa negizdelgen óndiris oryn­darynyń ashylýy, damý ınstıtýt­ta­rynyń, venchýrlyq qarjylandyrý júıesiniń durys jolǵa salynýy sııaq­t­y ǵalymdar kókeıinde júrgen kóp­tegen túıtkildi másele sheshimin taba­tyndyǵyna senim artamyn.

Tilekqabyl RAMAZANOV,

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ professory, akademık

Tehnologııalyq damý múmkindigi

Ǵylymdy óndiristiń qozǵaýshy kúshi­ne aınaldyrý – zamanaýı ǵylym­nyń aldynda turǵan keleli mindet. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ǵylym men tehnologııany damytýǵa asa mán bere otyryp, Ulttyq ǵylym akademııasynyń quzyretin art­tyryp, jańa mindetter júkteýi ǵy­lymdy, ınnovasııaǵa negizdelgen óndi­risti damytýǵa negizdelip otyr.

Osy ýaqytqa deıin qoǵamdyq kási­bı uıym retinde jumys istep kelgen Ulttyq ǵylym akademııasynyń mem­lekettik mártebe ala otyryp, tike­leı Pre­zıdenttiń qaraýyna alynýy da otan­dyq ǵylym aldynda turǵan keleli min­detterdiń sheshilýine yqpal etetini anyq. Akademııaǵa jańa basshynyń taǵaıyndalýy otandyq ǵylymdy jańa bir beleske kóterýmen qatar elimiz­diń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna áser etetin salalarǵa úles qosýǵa úlken sep­tigin tıgizetini sózsiz. Akademııa már­tebesiniń artýy ǵylymnyń ǵana emes, ǵa­lymdardyń de mártebesin artty­rady.

Osy oraıda ǵylymnyń bolasha­ǵy jas­tar ekenin qaperge ala otyryp, otan­dyq ǵylymǵa belsendi, ıntellek­týaldy jastardyń kóptep kelýine qo­laıly jaǵdaı týǵyzý kerek. Qoǵam­da ǵylymǵa degen kózqaras ózgergende ǵana jastardyń qyzyǵýshylyǵy arta bastaıdy. Sondyqtan ǵylymnyń már­tebesin ósirý ýaqyt kúttirmeıdi. Al ǵylymnyń qazirgi jaǵdaıy bolashaq ǵalymdar úshin tartymdy emes. Búginde elimizde izdenimpaz, shyǵarmashyl jas­tar óte kóp. Olar kásibı biliktiligin art­tyra otyryp, týǵan jerge paıda ákelý jolynda eńbek etip, ǵylymnyń ómirsheńdigine senim artqanda ǵana ǵylym damıdy. Al jas ǵalymdardyń jaǵ­daıy memlekettik deńgeıde sheshil­geni lázim. Jańa quzyretke ıe bolǵan Ult­tyq ǵylym akademııasy jańa bas­shy­nyń kelýimen ǵylymnyń damýyna, ǵa­lym­dardyń mártebesiniń ósýine zor sep­tigin tıgizetini sózsiz.

Ǵalymqaıyr MUTANOV,

Aqparattyq jáne esepteýish tehnologııalar ınstıtýty

bas dırektorynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy, akademık

Jańa deńgeıge kóteredi

Sońǵy úsh-tórt jyldyń bederinde elimizde ǵylymǵa erekshe kóńil bólinip keledi. Ony aıqyn mysaldardan ańǵa­ryp otyrǵan jaǵdaıymyz bar.

Birinshiden, ǵylymǵa bólingen qar­­jynyń kólemi ulǵaıdy. Buryn ǵy­ly­mı-zertteý ınstıtýttaryndaǵy qyz­metkerlerdiń jalaqysy mardymsyz edi. Keıingi jyldary jalaqynyń kó­lemi men ǵalymdardyń materıaldyq jaǵ­daıy jaqsara bastady.

Ekinshiden, ǵylymı jobalarǵa bóli­netin qarjynyń da kólemi eselep ósti. Buryn ǵylymı konkýrstar óte sırek ótkizilse, qazir ártúrli aýqymdaǵy ǵy­lymı jobalarǵa jylyna birneshe ret konkýrs jarııalanady. Mysaly, maq­satty qarjylandyrylatyn baǵ­dar­lamalar, granttyq baǵdarlamalar jáne jas ǵalymdardyń granttyq baǵdar­lamalary boıynsha jyl saıyn eki-úsh márte konkýrs ótkiziledi.

Úshinshiden, keıingi eki jyldan beri jylyna 500 ǵylymı qyzmetker shetelge baryp, óz salasy boıynsha «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda taǵy­lymdamadan ótýge múmkindik aldy. Jastardy ǵylymǵa tartý maqsa­tynda qazir magıstranttar men doktorant­tardyń da stıpendııalary eselep ósti.

Túptep kelgende, osynyń bári el­degi ǵylymnyń burynǵydan da jan­­danyp, naqty qadamdar aıasynda ju­mys bastaǵanyn kórsetedi. So­ny­men birge jaqynda Memleket bas­shy­synyń sheshimimen Prezıdent ja­nyndaǵy Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńes quryldy. Keńes ǵylym salasyn «barmaq basty, kóz qystylyqtan» aryltyp, shynaıy ǵalymdarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda irgeli bastamalarǵa uıytqy bolady degen úmittemin.

Sonymen qatar Prezıdenttiń pár­menimen Ulttyq ǵylym akademııasy mem­lekettik menshikke qaıtaryldy. Bul aka­demııa taza ǵylymı mekeme re­tinde zertteýmen aınalysýǵa, ba­ryn­sha joǵary sapada jumys isteý­ge múmkindik aldy degen sóz. Memleket basshysynyń ókimimen Ǵy­lym akademııasyna Kúnsulý Zakarııa taǵa­ıyndaldy. Muny da otandyq ǵylym­daǵy eleýli jańalyq der edik. Osydan úsh jyl buryn álemdegi sanaýly mem­leket­terdiń qatarynda Qazaqstan da óz vak­sınasyn oılap tapty. Onyń basy-qasynda dál osy Kúnsulý Zakarııa júrdi. Ony óz isiniń bilgiri, ǵylymnyń janashyry retinde tanımyz.

Aldaǵy bes jylda ǵylymǵa bóli­ne­tin qarjy eki ese ósedi degen qýa­nyshty habardy estedik. Bul otandyq ǵylymnyń eńse tikteýine jol ashary anyq. Ǵylymdy damytpaı alǵa baspaımyz. О́ıtkeni memlekettiń qozǵaýshy kúshi – ǵylym.

Dúken MÁSIMHANULY,

R.Súleımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýtynyń dırektory

Ǵylymǵa da ınvestor kerek

Prezıdent janyndaǵy Ǵylym já­ne tehnologııa jónindegi ulttyq keńes­ke 40-tan asa ǵalym múshe bolyp endi. Deni – elimizdiń bedeldi ǵalymdary. Buǵan qosa qazir shetelde jumys isteı­tin jerlesterimiz de bar.

Keńestiń jıynyn tarıhı otyrys boldy dep aıtqan durys. Sebebi bul Mem­leket basshysynyń ǵylymdy jan­dandyrý boıynsha qolǵa alyp jat­qan bastamalarynyń alǵashqy qory­tyndysy ispetti. Keńestiń otyrysynda Prezıdent el ǵylymynyń bolashaq baǵdaryn aıqyndady, máselelerdi atap kórsetti jáne óz bastamasymen qaıta jandanǵan Ulttyq ǵylym akade­mııa­synyń jańa basshysyn tanystyrdy. Otandyq ǵylymǵa ólsheýsiz úles qosqan Kúnsulý Zakarııa bul iste de je­misti eńbegimen kózge túsedi dep oılaımyn.

Prezıdent «Qazaqstan ǵylymy qoǵam­daǵy barlyq máselege sarapshy­lyq ról atqarýy kerek» degen oı aıtty. О́te oryndy pikir.

Otyrysta akademık Asqar Juma­dil­daevtiń «Ǵylymnyń qazaqqa qaryzy zor» degen sózi kókeıdegi kóp oıdy dóp basty. Ataqty ǵalym Ǵylym akademııasy «Qazaq ǵylymyn qazaq tilinde jasaýǵa tıis» degen usynys aıtty. Shynynda da, biz ǵylymı sanany, onyń ishinde ulttyq ǵylymı sanany qalyptastyrýda jetistikterimizdi qazaq tilinde, halyqqa túsinikti túrde nasıhattaýǵa tıispiz.

Memleket basshysynyń qazaq ǵyly­myna ınvestor tartý týraly bas­tamasy da quptarlyq. Shıkizat óndi­retin óndiristerdiń el ǵylymyna qar­jylaı kómek kórsetkeni úshin salyq­tyq jeńildikter jasalǵany durys.

Anar FAZYLJAN,

A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory