Oqta-tekte ınternette áldebir qaljyń mysal kózge ushyrap qalady. Elimizge saparlaı kelgen japon óziniń on bes jyl buryn «qoqysqa» tastaǵan kóligin kórip, tańyrqapty. Álgi kólik «qoqysqa» kettim eken-aý dep turǵan joq. Sulýdaı sylanyp, tulpardaı taranyp tursa kerek. Obaly ne kerek, bizdiń eldiń jigitteri kólikti jaqsy minedi ǵoı. Jamap-jasqap bolsyn kem-ketigin jasyryp qoıady, áıteýir. Qajet bolsa motory men qorabyn aýystyryp, bastan-aıaq boıatyp, ekinshi ómir syılap jatady. Olaı istegennen basqa amaly da tapshy. О́ıtkeni kólik qymbat. Jaı qymbat bolsa eshteńe emes, óte qymbat. Josyqsyz qymbat. Josyqsyz deıtinimiz, sonaý 1990 jyly jasalyp shyqqan mersedesterdiń ózi 2 mıllıonnan kem turmaıdy qazir.
Jolymyzdy bógep turǵan – útil (ýtıl) alym men alǵashqy tirkeý quny. Byltyr ýlap-shýlap júrip útil alym qunyn 50 paıyzǵa tómendetkenbiz. Biraq sodan jeńildep ketken eshteńe joq. Qazirgi tártippen de qozǵaltqysh kólemi 2 men 3 aralyǵyndaǵy kólikti ákelý úshin 800 myń teńge kóleminde tóleýge týra keledi. Al kólemi 3-ten asatyn kólikter úshin bekitilgen soma – 1 761 225 teńge. Shet memlekette 4 mln teńge turatyn táýir kólik ortadaǵy útil alymy men alǵashqy tirkeý quny qosylǵan soń 10 mln teńgege deıin sharyqtap shyǵa keledi. Soǵan qaramastan, jaǵdaıy jetkender qazir Grýzııa, BAÁ, Qyrǵyz elderinen belsendi túrde kólik ákelip jatyr. Osy salany kásip etken arnaıy toptardy áleýmettik jeliden ońaı tabýǵa bolady. Sóıtip, jeke qyzyǵýshylyǵymmen qońyraý shalyp. Aıqyn esimdi jigit qyzmetiniń ereksheligin egjeı-tegjeıli túsindirip, tańdaǵan kóligińizdi jedel ári sapaly jetkizemiz dep ýáde berdi. Aıtýynsha, qazir shetelden Qazaqstanǵa kólik jetkizý shamamen 50 kún ýaqytty alady. Qazaqtar kóbine Toyota Camry (japondyq jıyntyqtaǵy), Kia K5, Kia K7, Kia Carnival kólikterine jıi qyzyǵýshylyq tanytady eken.
Al Dýbaıdan kólik tasýdy kásipke aınaldyrǵan Asylbektiń sózinshe, dál qazir Dýbaı kólikteriniń baǵasy bizdiń azamattar úshin tıimdi bolyp turǵan kórinedi. Munyń bir utymdy tusy osyndaǵy kólikterdi (deni 2021, 2022 jylǵy kólikter) elge ákelgende jáne barlyq shyǵynyn qosa alǵanda (álgi útil alym men alǵashqy tirkeýdi jáne baj salyǵyn) Qazaqstandaǵy nusqasynan 3-4 mıllıon teńgege arzanǵa shyǵady eken. Áıtkenmen bir baıqaǵanymyz, azamattarymyzǵa usynylatyn kólikterdiń kóbi soǵylǵan, apatqa túsken. Jigitter ony da jóndep, rettep, ıne-jipten jańa shyqqandaı etip berýge daıar. Tek aqysyn tóleseńiz jetip jatyr.
Biraq eski kólikterdiń otanyna aınalǵan elimizdiń bir artyqshylyǵy bar. Nemis pen japon óz elinen tappaıtyn kólikteri bizdiń joldarda zymyrap júr degendi aıttyq qoı álginde. Mine, sol turǵydan basy bútin artyqshylyqqa ıemiz. Japonııa men Germanııanyń (bul qatarǵa Koreıa, Fransııa, AQSh-ty da qosyp qoıýǵa bolady) eski kólikteriniń kórmesin ótkizip, sol elderden týrıst tartýǵa bolady. Mine, senderdiń ákeleriń mingen kólik, ózderiń de umytyp qalǵan shyǵarsyńdar, kelińder, kórińder, balalyq shaqtaryńdy eske túsirińder dep. Álgi týrıster kólikterdi aralap kórip, sıpap ustap, tań-tamasha bolyp turǵanda 1988 jyly ómirge kelgen eski «mersti» otaldyryp kep jibereıik. Shalqasynan túspeı kórsin. Joq, qyzyq munymen bitken joq dep, álginiń rýline otyryp asfaltqa oınaqtap shyǵa kelgendegi reaksııasy qalaı bolar eken deseńshi.
Artyqshylyq munymen de túgesilmek emes. Alda-jalda sol nemis pen japon áldeqalaı kıno túsirmek bolyp, soǵan eski kólik izdese de bizden tabar edi. О́z elinen de biren-sarany qolyna iliger, biraq bizde marka-marka, model-modelimen júıtkip júr emes pe. Shertip tańda da, paıdalana ber.
Paıdanyń kózin tappaımyz, átteń, áıtpese tolyp jatyr ǵoı jón-joba degeniń.
