Bul aıryqsha tulǵany Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde, elordadaǵy Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynda (qazir Ulttyq óner ýnıversıteti) oqyǵandar jaqsy biledi.
KazGÝ-dyń 1-kýrsynda oqyp júrip 18-ge tolmaǵan jasynda qan maıdanǵa suranyp barý – ekiniń biriniń qolynan kelmegen batyrlyq demeske lajyń joq. Nege? Týra Mánshúk pen Álııanyń taǵdyryndaı jol. Anasy Shaǵılanyń sábı kúninde qaıtyp, ákesi men týysynyń kóbi «halyq jaýy» retinde ustalyp ketken... Endi «ony Almatyǵa oqýǵa shaqyrǵan kim?» deısiz ǵoı. Áıgili tilshi-ǵalym Sársen Amanjolov (búginde Shyǵys Qazaqstan ýnıversıteti sol kisiniń atynda). Bul ǵalymnyń balasy – ataqty túrkitanýshy Altaı Amanjolov.
Shaǵıla Ákimbaıqyzy II dúnıejúzilik soǵysty Stalıngradtan Germanııaǵa deıin baılanysshy-radıst mártebesinde júrip ótti. О́mir men ólim aıqasqan nebir kúrdeli jaǵdaıdyń – maıdan shyndyǵynyń kýási boldy.
Soǵystan aman kelip, álemge tanymal dana aqyn Abaı Qunanbaıulynyń ózimen, áýletimen jaqyn qarym-qatynasta bolǵan kópes, mesenat Bekbaı Baıysulynyń týǵan perzenti, maıdanger Asylǵazy aǵamyzben kóńil jarastyryp, shańyraq kóterdi.
Eri Asylǵazy Bekbaıulynyń apaıy – ánshi, bıshi Ǵaınıkamal (Kámesh) Halyq qaharmany (keıin Keńes Odaǵynyń Batyry) Baýyrjan Momyshulyna turmysqa shyǵady. Mine, sóıtip qazaqy jolmen aıtqanda, qos maıdanger – polkovnık pen kishi serjant quda bolyp shyǵady.
Kópti kórgen Shaǵıla Ákimbaıqyzy Báýkeńniń adamshylyǵyna, tazalyǵyna, qaǵıdatshyldyǵyna, shyǵarmashylyǵyna shań jýytpaı ótti. Estelikterge qaraǵanda, batyr da maıdanger qyzdy (keıingi jekjattyǵy bir bólek) erekshe qadirlegen. Ǵalym, soǵys ardageri dep, tórge shyǵarǵan.
Al endi Shaǵıla Ákimbaıqyzy qaıyn atasy Bekbaı Baıysuly 1909 jyly Peterborda shyqqan Abaıdyń kitabyn mesenat retinde qarjylandyrǵan. Qazir Semeı qalasyndaǵy kópes Bekbaıdyń úıi – Alash mýzeıi.
Professor-tarıhshy, maıdanger Sh.Á.Qusanova zeınet jasynda júrgen 75 jasynda Astanada Ulttyq mýzyka akademııasy ashylǵanda, álemge tanymal skrıpkashy ári óziniń týǵan kelini Aıman Musaqojaevaǵa kómektesý úshin elordaǵa kóship kelip, atalǵan oqý ornynyń qoǵamdyq-áleýmettik pánder kafedrasyn basqardy. Shaǵıla Ákimbaıqyzynyń ǵylymı-mádenı qaýym arasyndaǵy bedeli kafedraǵa myqty mamandardy toptastyrýǵa jáne jalpy gýmanıtarlyq ǵylym baǵytyn jandandyrýǵa ıgi yqpal etti. QazUMA-da ol kisiniń yjdaǵatymen qanshama konferensııa, dóńgelek ústel, kezdesýler ótti. Sh.Á.Qusanova óner oqý ornynyń naǵyz tárbıeshisine, súıikti ájesine aınaldy. Munda ult dástúri men otanshyldyq bıik deńgeıge kóterildi. Jubaıy Asylǵazy Bekbaıuly – uzaq jyl «Qazaqkonsert» mekemesin basqarǵan, mádenı-zııaly qaýymǵa syıly tulǵa-tyn. Ekeýiniń tárbıelep ósirgen eki uly men bir qyzy – Qazaqstanǵa tanymal azamattar.
Shaǵıla Ákimbaıqyzy Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde joǵary bilim tarıhyna enetindeı jumys atqardy. Ol kisi respýblıkalyq ardagerler uıymy jumysyna da belsene atsalysty. Jaratqan ıe uzaq ǵumyr buıyrtyp, 96 jasynda Almaty qalasynda baqıǵa ozdy. Áziz súıegi B.Momyshuly jáne óziniń jan jary A.Bekbaıuly jerlengen Keńsaı qorymyna qoıyldy.
14 sáýirde Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde Shaǵıla Qusanovanyń 100 jyldyǵyna oraı murasyna arnalǵan ǵylymı konferensııa jáne eske alý konserti ótti. Ǵylymı jıynda oqý ornynyń prorektory Ǵaını Muhtarova ashyp, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professorlar О́mirzaq Ozǵanbaı, Tilegen Sadyqov, UǴA akademıgi Dıhan Qamzabekuly, ónertaný professory Kenjeǵalı Myrjyqbaı, professorlar Aıman Qaýdyrova, Zada Orazǵalıeva, dosent Quralaı Baımuqanova, kitaphana dırektory Ǵalııa Isaqanova baıandama jasady.
Konferensııa qararyna «Osy ýnıversıtette Shaǵıla Qusanova atyndaǵy ult tarıhy aýdıtorııasy ashylsa», «Tarıh páninen úzdik stýdentke Sh.Á.Qusanova atyndaǵy ataýly stıpendııa taǵaıyndalsa» degen usynystar endi.
Arnaıy konsertte Shaǵıla Ákimbaıqyzy súıip tyńdaǵan ánder shyrqalyp, kúıler oryndaldy.
«Jaqsynyń – aty, ǵalymnyń haty ólmeıdi» degendeı, maıdanger tarıhshynyń júrip ótken qıyn da taǵylymdy joly bilim alýshy jastarǵa erekshe áser etti.
Jambyl TILEPOV,
mádenıettanýshy
