BIOHIM TО́ŃIREGINDEGI TÚSINBEÝShILIK

HALYQ QALAÝLYLARYNYŃ ARALASÝYMEN RETKE KELETIN SYŃAILY 2006 jyly Taıynsha aýdanynda “Qazaqstan damý banki” AQ-tyń qatysýymen jalpy quny 10,6 mıllıard teńge bolatyn “Bıohım” óndiristik kesheni iske qosylǵan bolatyn. Joǵary tehnologııalyq ınnovasııaǵa qurylǵan klasterlik joba álemdik suranysqa ıe bıoetanol, basqa da ónimder shy­ǵa­rýǵa negizdeldi. Benzınge ara­las­tyratyn joǵary oktandy bıol­o­gııa­lyq qospa óndirisin ıgerýge arnalǵan kásiporynda jylyna 250-300 myń tonna tómengi sortty bıdaıdy qaldyqsyz óńdep, 57 myń tonna bıoetanol alý jobalandy. Qosymsha 25 myń tonna kómir qyshqyl gaz, 20 myń tonna balýyz, 24 myń tonna jemazyq ashytqy óndirý kózdeldi. “HHI ǵasyrdyń bıotehnologııalyq klasteri” degen teńeýge ıe bolǵan kásiporynnyń zor óndiristik múmkindigi osylaı aıqyndalǵan edi. Eń bastysy, bıo­lo­gııalyq qospany munaı ónim­de­rine paıdalaný qorshaǵan ortaǵa ta­raı­tyn zııandy zattardyń mól­sherin 30-35 paıyzǵa deıin kemitýge múmkindik beretin. Asa qýatty óndiris ornynyń astyqty alqapta qu­rylýy júzdegen adamdy ju­mys­pen qamtyp, birqatar áleýmettik má­selelerdi de sheship berdi. Al­ǵash­qy kezderi ónimge suranys kóp­tep túse bastaǵanymen aýyl sha­rýa­shylyǵy salasynda jasalǵan qa­ryshty qadam keıin kibirtiktep qaldy. Onyń basty sebepteriniń biri bıoetanoldy shetelderge ót­kizýdiń qıyndyǵynan týyndady. Re­seıde bıotyndy óndirý jáne ret­teý máseleleri arnaıy zańmen ret­telmegendikten shetelderge ta­symaldaý úlken mashaqatqa aı­nal­dy. Eki el arasyndaǵy ke­li­sim­der bir izge keltiril­me­gen­dik­ten arnaıy depozıtke saqtandyrý qarjysyn aldyn-ala salyp qoıý sekildi jónsiz talaptar qoıyldy. Onyń mólsheri mıllıondaǵan dollardy qurady. Kedendik resimdeýlerdegi qarama-qaıshylyqtar da is túıinin kúrdelendirip jiberdi. Kásiporyn dırektorynyń ón­di­ris­tik máseleler jónindegi or­yn­basary Igor Gabıdýllın pro­ble­ma­lardyń oryn alǵanyna qa­ra­mas­tan óndiris sıklynyń úzilmegenine, qalypty jumys istep turǵanyna bárimizdiń kózimizdi jetkizdi. – Kleıkovınany Eýropa el­de­ri­ne, AQSh-qa jóneltemiz. Qalǵan ónimder Reseı men elimizge shy­ǵa­ry­lady. Jasyratyny joq, bıo­lo­gııa­lyq qospany shetelderge jet­ki­zýde kedergilerdiń oryn alyp otyr­ǵany ras. Negizgi dáliz Reseı arqyly ótetindikten táýeldimiz. Máselen, ol elde bizdegideı joǵary oktandy bıologııalyq qospa degen uǵym joq. Jaı ǵana etanol dep atalady. Osyndaı aıyrma­shy­lyq­tardy zań júzinde bir izge túsirsek, alys-jaqyn sheteldermen týra baılanys ornar edi. Ekinshiden, tólemaqy máselesin de tezirek shesh­peı bolmaıdy. Sheteldikterdiń 45 kún ishinde esep aıyrysýy biz úshin tıimsiz,– dedi Igor Vla­dımırovıch. 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý jónindegi memlekettik baǵ­darlamaǵa engen “Bıohım” óndi­ris­tik kesheniniń et kombınaty, qus fa­brıkasy, sút zaýyty óńdeýshi klas­terdiń negizgi bólikteri sana­lad­y. Et kombınaty bıyl maýsym aıynda paıdalanýǵa berilmek. Qazir munda jumystyń qyzǵan shaǵy. Máselen, shoshqa kesheniniń jyl­dyq qýaty 3,5 myń tonna bol­sa, búginge deıin 800 tonna et ón­di­r­ilgen. Mal soıý sehy da qar­ba­lasqa toly. Oblys ákimi Serik Bilálovtiń tikeleı atsalysýymen qarajat bólinip, eńbek yrǵaǵy arta túsken. Parlament Senatynyń de­pýtattary Qojahmet Baı­maqanov pen Anatolıı Bashmakov ta osynda atbasyn arnaıy tirep, is ba­ry­sy­men jan-jaqty tanysty. О́n­di­ristik keshen jumysyn toqtatypty degen áńgimeni joqqa shyǵardy. – Jaǵdaı depýtattar oılaǵandaı emes eken. 100 dollardyń astyǵyn qaldyqsyz óńdep, odan alynǵan ónimdi birneshe ese qymbat baǵaǵa satý bizdi erekshe qýantty,– dep qos depýtat aǵynan jaryldy. Olardyń qatysýymen ótken klasterdi da­my­týǵa arnalǵan jıynda bıootyndy shetelderge tıimdi baǵamen usyný joldary, ony óndirý jáne retteý týraly zańnyń tezirek qabyldanýy jóninde ótinish-tilekter aıtyldy. Zań jobasy Májiliste talqylandy. Endi jýyq arada Senat qaraýyna usynylady. Jergilikti jerdegi naqty jaǵdaımen tanysyp, zańnyń aýadaı qajettiligin biz de sezinip otyrmyz. Qabyldanýyna bar kúshimizdi salamyz, desti halyq qalaýlylary. Serik Sultanǵazyuly keı­bireýler “Bıohım” bıoetanol ǵana óndiredi degen oımen ja­ńylysyp júr. Undy, kebekti, balaýyzdy, krahmaldy, kómir qyshqyl gazyn, ashytqyny qaıda qoıamyz? Bularǵa bıogaz ben bıobenzındi qosyńyz. Bázbireýler astyqtyń kóp ketetinin aıtyp daýryǵysady. Tipti de olaı emes. Oblys jylyna 5-6 mıllıon tonna astyq ósiredi. Al, bıoqospaǵa jumsalatyny — 225 myń tonna ǵana. Onyń ózi tórtinshi sortty bıdaı, dep daýly máseleniń arajigin ajyratyp bergendeı boldy. “Bıohım” kompanııasy” AQ bas dı­rektory Evgenıı Sýtıagın­skı­ı­diń aıtýyna qaraǵanda, Almaty, Astana qalalarynyń kólikterine bıobenzın quıý qolǵa alynatyn kórinedi. Sondaı-aq óndiris jú­ıe­sine halal standartyn engizý ar­qy­ly musylman elderi rynogyna shyǵý jaıy da qarastyrylypty. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.