Bedel bıigi

О́z basym osy bir aǵalarym­nyń Svetlana Jaqııaqyzyn ­úne­­mi erkelete ustar kezderiniń kýási de boldym. «Álgi biz­diń Sveta qalaı, aman ba?» dep jatýshy edi jaryqtyqtarmen kezdes­­ken sátterde. Aǵalary erkeletip, «Sveta» dep dúnıeden ótti. Bir ǵa­­­jaby sol, aǵalardyń Svetlana Jalmaǵanbetovaǵa degen áke­lik meıirimi sarqylmaı ketti. Abzal jandardyń Svetasy osy bir árqaısysy dana da dara abyz­dardyń kóńil tórinen qalaı oryn aldy degen oıdyń suraǵyna da jaýap izdedim. Oılaımyn, bálkim Sveta osy bir aǵalary­nyń árqaısysynyń tulǵasynan óz ákesiniń beınesin tanyǵan da shyǵar. Ákege degen qyz balanyń ystyq júreginiń sarqylmaı­tyn meıirimi men mahabbatyn da Svetlana Jaqııaqyzy osy aǵa­laryna arnady. Jáne de jalǵyz bularǵa ǵana emes, qazaq eli­niń kez kelgen asyldarynyń aldynda ózin solardyń bir perzen­tin­­deı ustady. Ár adamnyń al­dyn­daǵy óziniń kisilik jáne ada­­mı paryzyn tereń sezine bil­di. Sol úshin de ol óziniń aqyl-pa­ra­satymen qazaq halqynyń súıikti de abyroıly qyzyna aınal­dy. Týǵan halqynyń Svet­lana Jalmaǵanbetovaǵa degen súı­si­ni­si men súıispenshiligi esh­­qa­shan sarqylmaıdy.

Qaraótkel men Kókshetaý óńi­ri úshin Svetlana Jalmaǵanbetova osy eki eldiń tól perzentindeı bolyp ketti. Qaraótkelde týyp, ózi­niń bar sanaly ǵumyry keshegi Selınograd, odan keıingi Aqmola oblystarymen tyǵyz baılanys­ty bolsa, Kókshe elinde tynysy ashylyp, qanatyn keńge sermep, Alashqa tanylǵan kezeńderdi ótkerdi.

Biz Svetlana Jalmaǵan­be­to­vany 1999 jyldan bile bas­tadyq. 1997 jyly Kókshetaý oblysy taratylyp, tutas Kók­she óńiri áýeli Soltústik Qazaq­stan oblysyna qarap qaldy da, 1999 jyly Kókshetaý qalasy Aqmola oblysynyń ortalyǵy mártebesine ıe boldy. Bul tarıhı sheshimniń nátıjesinde Astana qalasynan Aqmola ob­lysynyń bar ákimshilik jú­ıesi Kókshetaýǵa júkterin tú­sire bastady. Kósh basynda Ký­la­gın! Maza tappaı ol da Aq­mo­­­lanyń kósh kerýenin jańa oryn­­­ǵa ornalastyrýǵa kelgende ózi­ne tán iskerlik tanyta bil­di. Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Kýlagınniń sońynan erip kel­gen biraz orynbasarlarynyń arasynda Svetlana Jalmaǵanbe­tova da bar edi. Jáne de ol bizge ákim Kýlagınnen keıingi bedeli zor, yqpaldy bir adam retinde kórindi. Anyǵynda solaı eken.

Kóksheniń Baıan Janǵalov, Estaı Myrzahmetov, Chapaı Ábý­tálipov, Orynbasar Nazarov, Qaıyrly Qurmanov, Qaıyr­keldi Ákimbekov syndy abyz aǵa­larynyń batasyn alyp, osy el jaqsylarynyń da «Sveta­sy» bolyp sińisip ketti. Jáne de Kók­sheniń el analary Raýza Báı­kenova, Jibek Baǵysova, Raıhan Seıdalına, Raısa Tasjan­qy­zy, Qazıma О́mirálına syndy ar­daq­­­ty jandardyń tap bir týǵan sińi­lisindeı bolyp syılas­ty. Sol syı­lastyq áli de sol kúıinde.

Kóksheniń úlken-kishisi sol Svetanyń boıynan tek­tilikti, ádildik pen adal­dyqty tanı bil­di. Jáne sol senim qalyń eldi aldamaǵan da edi. Ol, ıaǵnı Svet­lana Jalmaǵanbetova ózi­niń min­detin de, óziniń el al­dyn­daǵy adamı paryzyn da adal atqa­ryp,senimge kir­shik túsir­medi. Áli de sol syı­lastyq pen sol senimniń ystyq yqylasy ­sýymaı kele jatyr.

Aqmolalyqtar úshin biz jańa ortamyz, biz úshin olar jańa demekshi, eki eldiń birigýi al­ǵashynda ońaı da bolmaǵany anyq. Túrli kózqarastar men túr­li pikirler boldy. Eki jyl boıy oblys ortalyǵy már­te­­be­sinen aıyrylyp qalǵan Kók­she­taý qalasynyń júdeý tarta bas­taǵany da anyq. Aqıqatyn aıtar bolsaq, osy eki eldiń halqy­nyń bir-birimen tez arada arala­syp, ortaq til tabysyp ketýlerine ákimniń orynbasary Svetlana Jalmaǵanbetova zor yqpal etip, ólsheýsiz eń­bek sińirdi. О́ńirdiń barlyq áleý­mettik jáne ıdeologııasy men mádenıeti, bilim berý salasy bar solardyń qyzmetine jaýap­ beretin ákimniń orynbasary Svetlana Jalmaǵanbetova aqmo­lalyq shendilerdiń ara­synda qalyń halyqtyń bel ortasynda kóp júrdi.

Bar sharýasynyń qııýy qa­shyp, berekesi kete bastaǵan ob­lys ortalyǵy Kókshetaý­dyń barlyq áleýmettik salasyn, bilim berý men mádenıet jú­ıe­sin qalpyna keltirýdegi Svetlana Jalmaǵanbetovanyń jan­qııarlyq eńbegi árdaıym ­jo­ǵa­ry baǵalaýǵa turady. Eń bas­tysy, osy sala qyzmetkerleri­niń shynaıy janashyry bola bildi. Qalyń eldiń basyn qo­syp, biriktire bildi. Qazir de osy Svetlana Jalmaǵanbetovanyń iskerligin, talap qoıǵyshty­ǵyn, uıymdastyrý qabiletin, kerek jerinde silkip te alatyn, kerek kezinde qorǵap, jany ashyp shyr-pyry shyǵatyn qasıetin de izdeıtin boldyq, tipti saǵyna­myz da! Kezinde pendeshilikpen baı­qaı almaǵan adamı zor qasıet­teri­men osy kúnderi Svetlana Jaqııaqyzy kóńil kókjıeginde sát saıyn bıiktep barady. Ol bıiktegen saıyn ótken sol kúnder men sol kezeńder de alystap barady. Jalmaǵanbetova syndy jaqsy adamymen este qalǵan kún­der endi saǵynysh!

Baǵy janyp Svetlana Jal­maǵanbetova 2003 jyly Par­la­menttiń Senatyna depýtat bo­­­lyp saılandy. Bes jyl­dyq depý­­tattyq qyzmetinen keıin 2008 jyly senatorlyqqa qaıta saılanyp, eldiń zor senimine ıe boldy. Al 2011 jyly men de­ senatorlyqqa saılanyp Par­la­mentke kirgenimde Svetla­na Jalmaǵanbetova aldymnan ­shyq­­ty. Ekeýmiz de Aqmola ob­ly­synyń depýtattarymyz.

Baıqaımyn, Senatta da Svet­lana Jalmaǵanbetovanyń bedeli men abyroıy asyp tur eken. Bilimdiliginde sóz joq! Senat­ta talqylanyp jatatyn kez kel­gen máselege kelgende Svet­la­na Jaqııaqyzy tartynyp qal­maı­tyn. Oıyn ashyq aıtatyn, jas­qanbaıtyn, Jalmaǵanbetova qoıa­tyn suraqtardan Senat min­­besinde turǵandardyń talaıy tosylyp qalatyn. Senator Jal­maǵanbetovanyń oıy da, sózi de, qoıar saýaly da, Úkimetke joldaıtyn depýtattyq saýaldary da qarapaıym halyqtyń múddesi­men tyǵyz ushtasyp jatatyn. Ol ­óz halqynyń sózin sóıleıtin. ­B­atyl aıtatyn, oılanyp aıtatyn, á­bden aqylǵa salyp, zerdelep aıta­tyn.

Áli esimde, áıelderdiń zeı­net­ke shyǵý jasyn ulǵaıtý jó­nin­degi zań jobasyna áýelden qar­sy bolǵan jáne de qarsy daýys ­bergen de Svetlana Jalma­ǵan­be­tova bolatyn. Osy zań jo­basyn talqylaý barysynda aıt­qan oıly sózderi elge tarap jatty. Sodan da bolar, senator Jalmaǵanbetovany qoldap Qazaqstannyń túkpir-túkpiri­nen qol jınaǵan áıelderdiń hattary da kóp kelip jatty. Ony óz­de­riniń sózin sóılep, ózderiniń shyna­ıy janashyry esebinde tanydy. Jalǵyz áıelder ǵana emes, kez kelgen qarapaıym halyq óz­de­riniń sózin batyl sóıleıtin ­senator Jalmaǵanbetova dep bil­di. Aqıqatynda solaı edi!

Svetlana Jalmaǵanbetova! Halqynyń senimi men syı-qur­metiniń jáne de shynaıy aqyl­shysy men janashyrlyqtyń sımvolyna aınalǵan esim. Aqmola men Kókshetaý óńiriniń halqy úshin qashan bolsyn tórde orny bar qurmetti bir qyzdarynyń esimi.

О́mir kóshi uzap barady. Sol uzap bara jatqan kóshtiń al­dyńǵy sabynda ketip bara jat­qan janyma jaqyn jandardy izdeımin de, ómirdiń jaýyny men daýyly da, ystyǵy men sýy­ǵy da tozdyrmaǵan qalpy boıyn­ tik ustap, adamı adal oıyn taza­ ustap, sol baıaǵy kisilik te ki­shi­lik kelbetinen aınymaı kele jatqan Svetlana Jaqııaqyzy­nyń tulǵasy kóz aldyma kelip tu­ryp alady. Áli de kezdesken saıyn «Sen meniń baýyrym­syń» dep birge týǵan ápkemdeı qu­­sha­ǵyna alatyn Svetlana­nyń me­ıi­­rimin saǵynamyn! Aqyn Kákimbek Salyqovtyń «Kez­­desý men qoshtasýdyń arasyn, jal­ǵastyryp turady eken saǵy­nysh» degen jyr joldaryn ishteı qaıtalap, janym júdep, jigerim jasyp qalǵan sátte de izdeımin, saǵynamyn! О́ıtkeni osy bir adamnyń tula boıynda jaqsylyq pen adaldyqtyń keremet bir taýsylmaıtyn kúnniń kózindeı qýaty bar.

Sol qýat kózi uzaq... uzaq ýaqyt boıy sónbese eken dep ár­da­­ıym tilep júremin...

Jabal ERǴALIEV,

jazýshy-dramatýrg,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri