Qoǵamdy izgilendirý, janýarlarǵa qaıyrym jasaý maqsatynda qabyldanǵan zańǵa eshkimniń qarsylyǵy joq, árıne. Biraq jaǵdaı túzelgen joq, kerisinshe ýshyqty. Ony da moıyndaǵan jón. Byltyr qańǵybas ıtterdi aýlap, ustap, zalalsyzdandyrýǵa bıýdjetten veterınarııa basqarmasyna 25 mln teńge bólinipti. Alaıda bul qarjy ıgerilmeı keri qaıtarylǵan. Bıylǵy qarajat odan da qomaqty – 146 mln 700 myń teńge. Qoǵamdyq keńes múshesi Merýesh Bashaı munsha qarajat bólinse de jumys nátıjesi kóńil kónshitpeıtinin aıtady. Osy oraıda ol bıyl 146 mln teńge alatyndarǵa jaýapkershilik júktelýi kerek deıdi qoǵam belsendisi.
– Janýarlardy ustap, zalalsyzdandyrýǵa bólingen qarjyǵa ózgeris kerek. 146 mln teńge az aqsha emes. Shyndap kelgende, júrgizilip jatqan jumystyń nátıjesi jaqsy deýge kelmeıdi. Byltyr Qaraǵandy oblysynda ıtten 700 adam zardap shekti. Eger 146 mln teńge alsa, olarǵa jaýapkershilik júktelýge tıis. Qoǵamdyq keńesten zań shyǵarýshy organdarǵa usynys hat joldaý kerek nemese zańǵa ózgerister engizý qajet. Kóshede qaptaǵan ıt. Halyq bizge aıtady. Al biz ne isteı alamyz? Zań talabyna baılanysty suranys qana jasaımyz, – deıdi Merýesh Bashaı.
Jalpy, elimizde 2022 jyldyń 1 naýryzyna deıin buralqy ıtterdi joıýǵa ruqsat bolǵan. Keıingi bir jylda buǵan zańmen tyıym salyndy.
«Jańa zań boıynsha endi qańǵybas ıtterdi ustap alyp, ýaqytsha panajaıǵa ákep vaksınalap, zalalsyzdandyryp (medısınalyq pishtirý), aıaqtan turǵansha kútip-baǵyp, qaıtadan kóshege qoıa berý kerek. Bul qyzmetti tender arqyly tek jeke kásipker ǵana júrgize alady. Memleket aqshany kásipkerlerge aýdarýǵa tıis. Olardy zalalsyzdandyrýǵa byltyr qaraǵandylyq kásipkerler qulyq tanytpady. Endi byltyrǵy naýryzdan bastap qadaǵalanbaı ketken qańǵybas ıt sany qanshaǵa jetkenin esepteı berińiz. Qorǵansyz janýarlardy joıý – jaýyzdyq. Biraq ıesiz janýardy «pishtirip», 15 kúnnen keıin sýyq, ash, dalaǵa qoıa berý de sheshim emes», deıdi qoǵam belsendisi Lázzat Qojahmetova.
Al Qoǵamdyq keńes múshesi Nıqanbaı Omarhanov buralqy ıt pen mysyqtyń qalanyń bas aýrýyna aınalǵanyn aıtady. Aýylda mundaı problema ázirge asqynbaǵan.
«Qalada Veterınarııa komıteti men Ekologııa mınıstrligi arasynda teketires bastaldy. О́ıtkeni zańda kereǵarlyq kóp. Zooqorǵaýshylar buralqy ıt pen mysyqty joıýǵa tyıym saldyrdy. Sol zańǵa súıenip alyp, shýlatyp jatyr. Zań shyqqansha Qaraǵandy oblysynda 6 myń buralqy ıt joıylǵan. Endi veterınarııa basqarmasy men bólimderiniń qoly baılaýly. Bul baǵyttaǵy jumys toqtap qaldy. Bólingen aqshany jumsaı almaıdy», deıdi Qoǵamdyq keńes múshesi Nıqanbaı Omarhanov.
Mundaǵy másele tereńde. Zooqorǵaýshylar buralqy ıtterdi saqtap, baptap ustaıtyn arnaıy oryn surap jatyr. Olardyń aıtyp otyrǵan arnaıy orny júzdegen mıllıon turatyn tıptik, ǵylymı tilde «janýarlarǵa arnalǵan shıpajaı» dep atalatyn ǵımarat. Onyń ishinde, ashanasy, jatyn jeri, veterınarlyq dárihanasy, operasııa zaly, ıt-mysyqty qydyrtatyn orny bolady. Negizinde, óte qymbat qurylys. Sol qurylysty saldyryp alyp, «ıt pen mysyqty sonda kútemiz, baptaımyz» dep talaptar qoıǵylary keledi. Ony ashyp alǵan soń jalǵa alady da, ǵımaratty kútip-ustaýǵa bıýdjetten qarjy suraıdy.
Degenmen, bıyl Qaraǵandy kósheleriniń boıynan ıt qydyrtatyn, mysyq demaldyratyn 8 álde 10 arnaıy orynǵa aqsha bólingen. Nıqanbaı Imanǵalıulynyń aıtýynsha, bul másele Ekologııa mınıstrligine de jetken.
«Mınıstrlik mysyq pen ıt ıelerine qatań talap qoıý týraly buıryqtaryna ózgerister engizedi. Onyń qandaı bolatynyn kóremiz. Bul jerde veterınarııa men bizdiń usynys tym shekten shyǵyp ketken ıt pen mysyqty joıýǵa qatysty. Odan soń olardy tıisti oryndarǵa tapsyrý qajet», deıdi Nıqanbaı Omarhanov.
Buralqy ıtti ustaıtyn panajaı Qaraǵandyda ázir joq. Jergilikti bılik ókilderi de ony salýǵa eshkimge ýáde bergen emes. Qazir Qaraǵandyda bólingen 0,3 gektar jerge ýaqytsha kútip ustaý orny ǵana jabdyqtalady. Onda aýlanǵan ıtterge qatysty is-sharalar jasalady.
«Panajaı degen – ıtti aýlaǵan soń onyń qansha ómiri bar, soǵan deıin shyǵarmaı, kútip ustaýǵa tıis oryn. Bizdiki – ýaqytsha kútip ustaý. Ýaqytsha kútip ustaýda ıtke tıisti barlyq prosedýra júrgiziledi. Merzimi – on bes kún. Odan soń, ıaǵnı, on altynshy kúni qaıdan aýlandy, brıgada sol orynǵa aparyp qaıtadan qoıa beredi», deıdi veterınarııa basqarmasynyń bólim meńgerýshisi Erlik Tilekuly.
Qazir ýaqytsha ustaý kezinde bir ıtke bólinetin qarjy 96 myń teńge kóleminde eken. Bul qarjyǵa qańǵyǵan ıt-mysyqty aýlaý, ustaý, zalalsyzdandyrý, vaksınalaý kiredi. Aıtpaqshy, ashyq resýrstardaǵy derekterde álemde 200 mıllıonnan astam buralqy ıt bary aıtylady. Qazaqstanda sonyń ishinde, Qaraǵandyda qansha ekenin qarapaıym qarasha túgili quzyrly orynnyń ózi de bilmeıdi. Degenmen, kóshe kezgen kóp buralqy ıt sany aılap kóbeıip keledi.
Qaraǵandy oblysy
