Kedergige kezikken kásipkerlik

«Osy oraıda shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetýdiń biryńǵaı keshendi baǵdarlamasyn ázirleý qajet. Eń bastysy, memlekettik qoldaýǵa ıe bolatyn jobalardy irikteý ashyq ótýge tıis. Jobanyń naqty áleýmettik-ekonomıkalyq tıimdiligin eskerý qajet. Úkimetke depýtattarmen birlesip, orta bıznesti damytýdyń tyń tásilderin ázirleýdi tapsyramyn. О́ıtkeni orta bıznes el ekonomıkasyn damytý isinde bas­ty ról atqarady. Bul másele meniń jeke baqylaýymda bolady», dedi Prezıdent.

Biraq jergilikti jerde kásipkerlik­tiń damýyna kedergi keltire­tin tos­qaýyl áli toqtar emes. Quddy kásip­­kerlerdi jórgeginen tunshyq­ty­rýǵa baǵyttalǵan qadam jasalyp otyr­ǵandaı kórinedi. Muny kásip­ker­lerdiń ózderi de jasyrmaıdy. Kedergige kezik­ken olar kún saıyn «Atameken» UKP-nyń óńirlik fılıalyna, sy­baılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń Atyraý oblystyq depar­tamentine shaǵymdanady.

Atalǵan departament basshysy Erulan Serikqalıevtiń aıtýynsha, jeke kásipkerler men shaǵyn kásiporyn basshylaryn, fermerlerdi qynjyltatyn jaıt kóp. Onyń ishinde ınjenerlik jelilerdi júrgizý, jer telimin alý, kre­dıttik seriktestikterden kepildik mú­lik­ti qaıtarý sekildi máseleler bar. Sharýa qojalyqtarynyń ókilderi sýbsıdııalaý baǵdarlamasynyń ashyqtyǵy men qoljetimdi emestigine nalıdy. О́ıt­keni sýbsıdııalardy bólýde kezek merzimi saqtalmaıdy. Kásipkerler jer ýchaskeleriniń nysanaly maqsatyn ózgertý kezinde ákimshilik kedergilerge tap bolyp júr.

– Bıyl Memleket basshysynyń tap­syr­masyna sáıkes kásipkerlerdiń qu­qy­ǵyn qorǵaý úshin «Bızneske jol» jobasy iske qosyldy. Biz joba aıasynda 250 kásipkermen kezdesý ótkizdik. Kásipkerlerden 25 shaǵym tústi. Sol shaǵymdarǵa baılanysty sybaılas jem­qorlyq derekterin joıý úshin tıisti is-sharalar qabyldanyp, 180-ge jýyq kásipkerdiń quqyǵy qalpyna keltirildi. Departamenttiń usynysymen 2 laýazymdy tulǵa tártiptik jaýapkershilikke tartyldy, – deıdi Erulan Serikqalıev.

Onyń deregine súıensek, «Atyraý oblysy Sý Arnasy» KMK-nyń 99 ká­sip­ker­lik sýbektisine 739 mln teńge qaryz ekeni anyqtalǵan. Bul – kórsetilgen qyzmetter men taýarlardy jetkizgeni úshin tólenbeı kelgen qarjynyń jıyntyǵy.

«Osyǵan baılanysty departament pen ákimdik tıisti is-sharalardy qabyl­dady. Sonyń nátıjesinde 49 kásip­kerlik sýbektisine 587 mln teńge tó­lendi. Osylaısha, 49 kásipkerlik sýbek­ti­siniń quqyǵy qorǵaldy. Al ózge 43 ká­sipker «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-nyń Atyraý oblystyq fılıalyna, «Qurmanǵazy», «Isataı» nesıelik seriktestikterine bereshegin tolyǵymen ótegen. Alaıda kásipkerlik sýbektilerine tıesili, kepildegi múlikke quqyq belgi­leı­tin qujattary qaıtarylmaǵan. Atal­­ǵan fılıal men nesıelik serik­tes­tikterge 12 josyqsyz kásipkerlik sýb­ek­tisiniń ortaq jaýapkershilikke baı­la­nysty bereshegi qujattardy qaıta­rý­dan bas tartýdyń sebebine aınalǵan. Departament qyzmetkerleri óńirlik fılıal basshylyǵynyń oń sheshim qa­byl­daýyna yqpal etti. Kásipkerlerge qu­qyq belgileıtin qujattardy qaıtarý júrgizilip jatyr», dedi E.Serikqalıev.

Kásipkerlerdi tyǵyryqqa tireıtin kedergi temirjol salasynda da bar. De­partament basshysynyń birinshi oryn­basary Nurlan Jahınniń aıtýynsha, kásipkerler «STS» AQ-nyń temirjol tuıyǵyna vagondardy kirgizý men turaǵy úshin alym tóleýge májbúr. Al qujattardy resimdeý ýaqyt pen qo­sym­sha shyǵyndy talap etedi.

– Bul kórsetiletin qyzmetti berýshi­ler­men jıi tikeleı baılanysqa ákelip soqtyratyn sybaılas jemqorlyqtyń alǵyshartyn jasaıdy. Mine, sol sebepten, ákimshilik kedergiler men bıýrokratııa áli de bıznestiń damýyna jol bermeı otyr. Kásipkerler óz máselelerin sheshý úshin laýazymdy adamdardyń sońynan júgirmeýi kerek. Departament qabyldaǵan is-sharalardyń nátıjesinde iri temirjol tuıyǵy ıelerimen kelisim jasasý merzimi bir jylǵa, birjolǵy klıenttermen bir kúntizbelik aıǵa uzar­tyl­dy. «Qazaqstan temirjoly» kompanııasyna ákimshilik kedergilerdi joıýǵa baǵyttalǵan 68 usy­nys ázirlendi, – dep túsindirdi Nurlan Jahın.

Departament ókiliniń aıtýyna qara­ǵan­da, Jylyoı aýdany ákimdiginiń laýazym ıeleri «Teńiz» vahtalyq kentindegi jer ýchaskelerin aýksıon arqyly saýda-sattyqqa qoımaǵan. Sóıtip, kásipkerler úshin jasandy ákimshilik kedergiler jasaǵan.

Jer telimine qatysty qujatyn zań­dastyra almaı júrgen kásipkerler az emes. Sonyń biri – Saltanat Jubaeva. Onyń jer teliminiń qujatyn resimdeýge talpynǵanyna eki jyldan asqan.

«Maǵan bızneske arnalǵan jer ýchaskesi sheshemnen qalǵan edi. Maqsatym – samsa satatyn dúńgirshek ashý. Alaıda meniń ýchaskemde basqa bireý oıyn alańyn salyp qoıypty. Osyǵan baılanysty jer qatynastary bólimine habarlasqanymda, maǵan basqa jer ýchaskesin usyndy. Bul úshin maǵan sáýlet bóliminen jer ýchas­ke­sin alyp qoıý týraly qujat ákelýim qajet boldy. Biraq bul qujatty eki jyldan beri ala almaı júrmin. Ákimdikke áýeli aryz, sodan keıin shaǵym jazdym. Biraq máselem áli sheshimin tapqan joq», deıdi S.Jubaeva.

Al salyq qyzmetkerleriniń WIPON CASHBACK baǵdarlamasyn paıdala­nyp, kásipkerlerdi zańsyz tekser­geni anyqtalyp otyr. Qazaqstan kásip­ker­leriniń quqyqtaryn qorǵaý jónin­de­gi Atyraý oblysy boıynsha ýákil sek­to­ry­nyń meńgerýshisi, óńirlik kásip­ker­ler palatasy dırektorynyń orynbasary Sársenbaı Joldybaevtyń aıtýynsha, bıznes sýbektilerinen jappaı ótinish túsken. Osyǵan baılanysty oblystyq memlekettik kirister departamentine hat joldanǵan.

Bul másele yń-shyńsyz qalǵan joq. Ásirese bıznes sýbektileri arasyn­da alańdaýshylyq týdyrdy. О́ıtkeni salyq qyz­metkerleriniń tekserý qorytyn­dy­sy­men 1 myńnan astam kásipker satyp alýshylarǵa fıskaldyq chek bermegeni úshin jaýapqa tartylǵan.

«Biz Memlekettik kirister departa­men­tinen «Azamattyq baqylaý – chek talap et» aksııasy ótkizildi. Aksııa sheńberinde turǵyndardan WIPON CASHBACK qosymshasy arqyly fıskaldyq chekterdi bermegeni úshin kásipkerlerge qatysty 1067 shaǵym tústi» degen jaýap aldyq. Turǵyndar osyndaı tirkelgen árbir derek úshin bir myń teńge kóleminde syıaqy alǵan. Salyq qyzmetkerleri júrgizgen tekserýdiń qorytyndysymen 508 bıznes sýbektisi jaýapkershilikke tartylyp, 429 kásipker eskertý alǵan. Al 79 kásipkerge aıyppul salynǵan. Bul máseleni kásipkerler Qazaqstannyń bıznes-ombýdsmeni Rýstam Júrsinovtiń óńirge sapary kezinde kótergen bolatyn. Memlekettik kirister departamenti qyz­met­kerleriniń is-áreketi qanshalyqty zańdy ekenin bilý úshin prokýratýraǵa júgindik. Sebebi bul derekterdiń qalaı tirkelgeni belgisiz», deıdi Sársenbaı Joldybaev.

Oblystyq prokýratýranyń basqarma prokýrory Berdibek Jolannyń aıtýynsha, memlekettik kirister departamentiniń qyzmetkerleri 852 kásipkerge fıskaldyq chek bermegeni úshin ákimshilik hattama toltyrǵany anyqtalǵan. Kásipkerdiń bári jaýapkershilikke tartylǵan.

– Júrgizilgen tekserý memlekettik qyzmetshilerdiń bul áreketiniń zańsyz ekenin kórsetti. О́ıtkeni mundaı tekserýler Bas prokýratýranyń saıtynda tirkelmegen. Osylaısha, bıznesti tekserýge moratorııdi aınalyp ótip, kásip­kerlerden túsinikteme alǵan. Bul da zańsyz bolyp sanalady. WIPON CASHBACK qosymshasy arqyly túsken ótinishterge taldaý júrgizildi. Taldaý kezinde departament qyzmetkerleriniń biri kásipkerlerdiń fıskaldyq chekterdi bermegeni týraly habarlamalary úshin 51 myń teńge kóleminde syıaqy alǵan. Osyǵan baılanysty ákimshilik hattama boıynsha narazylyq aktileri engizilip jatyr. Sot sheshimimen memlekettik kirister departamenti qyzmetkerleriniń áreketi zańsyz dep tanyldy. Jalpy, tekserý kórsetkendeı, WIPON CASHBACK baǵdarlamasy bıznesti tekserýdiń zańsyz tásili retinde paıdalanylǵan, – deıdi Berdibek Jolan.

Salyq qyzmetkerleriniń zańsyz áreketke barǵanyn Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıteti basqar­ma­synyń aǵa prokýrory Mádı Túgibaev ta rastady. Onyń aıtýynsha, joǵa­ryda atalǵan derekter kásipker­ler­diń quqyqtaryn óreskel buzý bolyp sanalady. Eger tekserýler statıstıka organdarynda esepke alynbaı júrgizilse, onyń qorytyndysy boıynsha shyǵarylǵan barlyq sheshimniń kúshi joıylýǵa tıis. Sondyqtan basqarma prokýrorlary osy másele boıynsha sot úderisterine úshinshi tarap retinde qatysady.

«Bizge komıtetten WIPON CASHBACK qo­symshasy boıynsha ju­mys isteý týraly hat keldi. Al azamat­tar­­dyń shaǵymy portalǵa túsedi. Biz birden aıyppul salmaımyz. Aldymen kásipkerlerdi shaqyryp, chek berilgenin nemese berilmegenin suraımyz. Kásipker­ler­diń kóbi chek bermegenin rastady. Sondyqtan biz hattama resimdedik. Qazir qo­symshanyń jumysy toqtatyldy. Endi ótinishter qabyldanbaıdy», dedi Aty­raý qalalyq Memlekettik kirister basqarmasy basshysynyń orynbasary Azamat Madalıev.

Bıyl aqpanda oblystyq Memlekettik kiris­ter departamenti «Studbolt Manu­factoring» JShS-dan sońǵy úsh jyl úshin jalpy somasy 15 mln teńgeniń qo­symsha salyǵyn tóleýdi talap etken. Bul qanshalyqty zańdy? Oblys prokýrory Baýyrjan Jumaqanovqa seriktestiktiń bas dırektory Sáken Muratov osyndaı saýalmen júgindi.

«Biz boltty qosylystardy shyǵa­ra­myz. Buǵan qosa qubyr materıaldaryn jetkizemiz. Qazir «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng» (KPO) kom­pa­nııa­synyń tapsyrysyn jetkizýge baılanysty problema týyndady. 1997 jyly Qazaqstan Úkimeti men KPO arasynda ónimdi bólisý týraly kelisimge qol qoıylǵandyqtan, memlekettik kiris­ter departamenti bizge 15 mln teńge sa­lyqty qosymsha eseptegisi keledi. Soǵan sáıkes KPO kompanııasyna taýarlardy ımporttaý kezinde basqa da kedendik mólsherlemeler eskerilýge tıis. Budan biz de, bizdiń taýarlardy kedendik resimdeýmen aınalysatyn brokerlik kompanııa da habarsyz boldyq. Olar «Astana – 1» baǵdarlamasynan mólsherlemeler alady. Mólsherleme 10 paıyzdy quraıdy. Ony áldeqashan tóledik. Biz salyqty ýaqytynda tólep kelemiz. Endi departament 1997 jylǵy kelisimge sáıkes 20% salyq tóleýimizdi talap etip otyr. Alaıda bul kelisim ashyq derek kózde joq. Biz bul týraly qaıdan bilemiz? Biz osy tapsyrys­tar boıynsha úsh jylda 8 mln teńge tabys taptyq dep eseptedik. Endi 15 mln teńgege qosymsha salyq eseptelip otyr. Meniń oıymsha, bul – keden organdarynyń qateligi. О́ıtkeni olar bul aqparatty brokerlerge, taýar jetkizýshilerge ýaqtyly habarlamaıdy», deıdi Sáken Muratov.

Dál osy kelisim brokerlik qyzmet kórsetetin «Ctcs Logistics» JShS úshin problemaǵa aınalyp otyr. Seriktestik dırektory Vıtalıı Iýnnyń málimetinshe, brokerlik qyzmetke júgingen klıentke Batys Qazaqstan oblystyq Memlekettik kirister departamenti habarlama bergen.

«Bizdiń klıentimizge Batys Qazaqstan oblystyq memlekettik kirister departa­menti 145 mln teńgeniń salyǵyn eseptedi. Tekserý qorytyndysymen klıentimizdiń taýarlary 1997 jylǵy ónimdi bólisý týraly kelisimge sáıkes kedendik tólemderdi esepteýge jatatyny belgili boldy. Bizge bul týraly 2022 jylǵy 8 qarashada habarlama tústi. Al bir kúnnen keıin, 9 qarashada birinshi satydaǵy sottyń sheshimi shyqty. Biz bas prokýratýraǵa jáne «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna shaǵym berdik», dedi seriktestik dırektory Vıtalıı Iýn.

Prokýratýra da kásipkerler qu­qyǵyn qorǵaýǵa basa mán berip otyr. Máselen, Qurmanǵazy aýdanynyń prokýratýrasy ortalyq aýrýhana tarapynan 80 kásipkerge qarjy aýdarmaǵanyn anyqtady. Aýdandyq aýrýhana qyzmetine júrgizilgen taldaýdyń qorytyndysynda kásipkerlerdiń óz mindetterin tolyq oryndaǵanyna qaramastan, tapsyrys berýshiniń shartta belgilengen tártippen jáne merzimde tólem júrgizbegeni anyq­taldy. Prokýrorlyq yqpal etý is-sha­ra­lary arqyly 80 kásipkerdiń aldynda jalpy somasy 168 mln 486 myń 177 teńge bereshek tolyǵymen óndirildi.

«Prokýrorlyq qadaǵalaýdyń basym baǵyttarynyń biri – kásipkerlik sýbektileriniń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý. Qazir aýdandyq prokýratýrada mobıldi top quryldy. Mobıldi top kez kelgen kásipkerdiń quqyqtary men zańdy múddesi bu­zylýyna baılanysty ótinishterin qa­raı­dy. Aýdanda turmystyq qatty qaldyqtardy jınaý qyzmetine ká­sipkerler úshin ortaq tarıf zańsyz bekitilgeni anyqtaldy. Atap aıtqanda, Ekologııa kodeksiniń 367-babynda ká­sipkerler úshin turmystyq qatty qaldyqtardy jınaý jáne tasymal­daý­ǵa tarıf bekitý kózdelmegen. Taraptar arasynda jasalǵan kelisimshartqa sáı­kes tólenedi. Alaıda aýdandyq más­lıhat sheshimimen kásipkerler úshin tarıf zańsyz bekitilip, aýdandaǵy 281 zańdy tulǵa men 2 405 jeke kásipkerdiń quqyqtary buzylǵan. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktisimen máslıhat sheshimi zańǵa sáıkestendirilip, kásipkerlerdiń buzylǵan quqyǵy qorǵaldy», deıdi aýdan­ prokýrory Magılan Rahımov.

Memleket kásipkerlerge otandyq eko­nomıkany ártaraptandyrýǵa serpin berip, shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń kókjıegin keńeıtedi dep úmit artyp otyr. Alaıda túrli kedergige kezikken kásipkerler adymyn asha alar emes. Bári de – ákimshilik kedergi. Onyń deni memlekettik qyzmettiń tarapynan jasalatyny, kásipkerlerdiń shaǵymy ýa­qy­tyn­da sheshimin tappaıtyny ókinishti-aq.

Atyraý oblysy