Ylǵal japqannyń yryzdyǵy mol

Bıyl óńirde qar birshama mol tústi. Áıtse de ár aýdanda árqıly. Qar mol bolǵanymen, kóktem erte kelip, jer degdip qaldy. Qyr basynan qyzyl sý júrgen ýaqytta topyraq siresip qatyp jatqan bolatyn. Sol sebepti nár jerge sińbeı, bý bolyp ushyp ketti. Eginshilerdiń endigi úmiti qalǵan ylǵaldy ysyrap qylmaı, der kezinde ylǵal jabý jumysyn uıymshyldyqpen ótkizý.

– Ylǵal jabýǵa qajetti dızel otynyn jeńildetilgen baǵamen aldyq. Qazir tehnıkamyz saqadaı saı tur, deıdi Qıma aýylyndaǵy «Altaı» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Murat Alshynbaev.

Qojalyq basshysynyń aıtýy­na qaraǵanda, egistik alqaptaǵy ylǵaldyń der kezinde jabylýy topyraqtyń boıynda qalǵan azyn-aýlaq ylǵaldy saqtap qalmaq. Dál osy oı ońynan oralsa, egilgen tuqymdy alǵash qo­rek­tendirýge jetip jatyr. Bul astyqtyń sapasyn jaqsartýǵa, ónimdiligin kóbeıtýge táp-táýir yqpal etedi. Jermen jumys is­tep júrgen tájirıbeli dı­qannyń aıtýy qapysyz. Onyń ústine osy taqyrypty zerttegen mamandardyń pikirinshe, erte kóktemde kún ysyǵan kezde egistik alqabynan tonnalap ylǵal býlanady eken. Al kún jeldi bolsa, ylǵaldyń ushyp ketýi tipti tez. Mine, osylaısha bolashaq egistikke ylǵaldyń jetispeýshiligi týyndaýy múmkin.

– Mine, sondyqtan dál osy ýaqytta dıqandar basqa sharýany ysyryp qoıyp, ylǵal jabýǵa kiriskenderi jón. Kóktemgi ylǵaldyń, qar sýynyń nárli bolatyndyǵy belgili, deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy, – ádette, jaz jaýyndy bolsa kókten ıip, jerden beredi degen túsiniktiń de bar ekenin aıta ketýimiz kerek. Bizdiń óńirdegi eginshilik mundaı arqany keńge salýdy kótere bermeıdi. Qar sýymen jaıylym jáne shabyndyqtaǵy shóp te kóp-kórim kóterilip qalady. Meniń 1 600 gektar jerim bar, sonyń 400 gektaryna bıdaı egemin. Birer kúnnen soń ylǵal jabýǵa shyǵamyz dep otyrmyz.

Topyraqtaǵy ylǵaldy ja­býdyń paıdaly tustary shash­etekten eken. Birinshisi, to­pyraq­taǵy ylǵaldy saqtasa, ekinshiden ósimdik qaldyqtaryn usatyp, sińirip jiberedi. Kepken kesekterdi qopsytyp, topyraqtyń bıologııalyq bel­sendiligin arttyryp, jerdiń demalýyna múmkindik bermek. Alǵashqy jer qyzýymen qyltıyp óse bastaǵan aramshóp ataýlyny joıady. Olardyń tuqymdaryn qurtady. Jerde qystap qal­ǵan árqıly zııankesterdiń der­násilderi joıylady.

– Negizi tym erte shyqpaǵan jón, deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy, – óıtkeni aýyr sal­maq­ty traktorlar topyraqty qatty tyǵyzdap jiberedi. Bizdiń qojalyqta bul jumysqa paıdalanylatyn tehnıka K-700 trak­torlary. Sondyqtan biz sál ǵana keshteý shyǵamyz. Bul arada eskertetin bir jaı, tym kesh shyqsań bar ylǵaldan aıyrylyp qalasyń. Sondyqtan jaýapty naýqan aldynda der kezin aıyra bilý kerek. Bir qaraǵanda, egistik alqap degdigen, ylǵal jabýǵa daıyn tárizdi bolyp kórinýi de ǵajap emes, áıtse de keıbir oıpat jerlerde traktoryńyz batyp, alqapty búldirýi de ábden múmkin.

Jarqaıyń aýdanyna qa­ras­ty Sh.Ýálıhanov atyn­da­ǵy aýyl­daǵy «Baqyt» sharýa qoja­ly­ǵynyń basshysy Muratjan Syzdyqov ta jaýapty naý­qanǵa jetkilikti mán berýde.

– Sáýir aıynyń 15-i kúni eki kún boran soqty, deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy, – tipti qys boıy jaýmaǵan qar jaýdy desek te bolar. Endi mine, ylǵal jabýǵa daıyndalyp otyrmyz. Jeńildetilgen dızel otynyn alý úshin ótinim berip qoıǵanbyz. Al tehnıkany kúni buryn da­ıyn­da­dyq.

Qojalyq basshysynyń aı­týy­­na qaraǵanda, egistik alqap qara topyraqty bolsa, qolda­ny­latyn aınalmaly tyrma ótkir bolǵany durys. Al topyraq jeńil bolsa, kóktemgi tyrmany da qoldana berýge ábden bolady. Ádette tisteriniń uzyndyǵy 10-15 santımetr bolsa jetip jatyr. Eger odan az bolsa, serippe alqap betine jaı ǵana ilinip, dıqan kútkendeı nátıje bermeıdi.

Tájirıbeli dıqannyń aıtýyna qaraǵanda, ylǵal jabý jumystary kezinde traktor dóń­ge­lekterindegi qysymdy azaıtý kerek. Sonda topyraq tym qatty tyǵyzdalyp, kesektelip qal­maı­dy. Ylǵaldyń joǵalýy da meı­lin­she azaıady.

Erteńgi kúngi mol eginnen dámeli dıqandar bar múmkindikti osy baǵytqa jumyldyrmaq. Úı­de­gi oı buzylmasa, yryz­dyq­tyń da eseleneri sózsiz.

Aqmola oblysy