Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Qaraǵandy agrarlarynyń kóktemgi egis jumystary keńinen sóz bolǵan agrokeńeste aldaǵy josparlar ǵana emes, sharýalardyń shaýjaıyna jarmasqan problemalary da talqyǵa tústi. Quzyrly mınıstrlik tarapynan daladaǵy dıqandarǵa kedergi keltirmes úshin tıisti jumystar iske asqan. Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ábilhaıyr Tamabek qazirgi ýaqytta sharýalarǵa beriletin arzandatylǵan janar-jaǵarmaıda eshbir kedergi joq ekenin aıtty. Vıse-mınıstr osy kúni másele tuqymda deıdi. Onyń sózine súıensek, elimiz astyq tuqymyna kelgende sheteldik táýeldilikten áli tolyq arylmaǵan.
– Bıyl kózdegen údeden shyǵý úshin 413 myń tonna janar-jaǵarmaı bólindi. Bul – qazir de ózekti másele. Sondyqtan eńbekkerlerge kedergi bolmas úshin janar-jaǵarmaıdy aqpan aıynan bastap jóneltilýine qol jetkizdik. Áli de kúndelikti qadaǵalap otyrmyz. Respýblıka boıynsha egistik qurylymy 23,4 mln gektar kóleminde qalyptasty. Endigi másele – tuqym sharýashylyǵy. Astyq tuqymynan ózge tuqym boıynsha shetelge táýeldilik baıqalady. Sol sebepti 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan tuqym sharýashylyǵynyń keshendi jospary ázirlenip, memlekettik organdarǵa joldandy, – dedi vıse-mınıstr.
Tuqym tazalaıtyn tehnıkany jańartý úshin 167 mlrd teńge qarastyrylyp jatqanyn da jetkizdi. Sharýalar tehnıkasyna 80 paıyz kóleminde ınvestısııalyq sýbsıdııa kóterilýde. Kásibin jańa ashqan jandarǵa jer úlestirý máselesi boıynsha mınıstrlik tarapynan jerdi bólý boıynsha konkýrs ótkizý erejesi qaıta qaralǵanyn atady.
Al Qaraǵandy aımaǵynda dándi daqyldar alqaby 2022 jylǵy deńgeıden 25,7 myń gektarǵa ulǵaıyp, 957 myń gektar alqapqa dán sińirý kózdelse, kartop alqaby sharýashylyqtarda 12 033 gektar, kókónis alqaby 1 710 gektar aýmaqty alady.
– Aýyl sharýashylyǵy daqyldary túsiminiń artýy, tuqym sapasymen tyǵyz baılanysty. Kóktemgi egiske qajetti quıylǵan 106,5 myń tonna dándi daqyldar tuqymynyń, 95%-y – 101 myń tonnasy joǵary reprodýksııaly tuqym. Bul kólem, sapasy jaǵynan ótken jylǵy deńgeıden 10 myń tonnaǵa artyq. Sonymen qatar 42 myń tonna kartop tuqymy quıyldy. Bul tuqym qajettilikti tolyǵymen jabady, – deıdi aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysy Asqar Sanaýbarov.
Basqarma basshysynyń málimdeýinshe, elıtalyq tuqym sharýashylyqtarynda tuqymdy jańartýǵa negiz bar. Atap aıtqanda, sort jańartý úshin 4 myń 410 tonna joǵary ónimdi dándi daqyldar, 480 tonna maıly daqyldar, 1 280 tonna joǵary ónimdi kartop tuqymdary bar eken óńirde.
– Sebiletin tuqymdardyń sapasy – erekshe nazarda. Búginde tuqym sapasyn anyqtaý jumystary júrgizilip jatyr. Bıyl tolyq tekserýge 96 myń tonna tuqym, josparlanǵan kólemniń 90,3%-y tapsyryldy. Onyń 87,5 myń tonnasy tekserildi. Sonyń ishinde 99,9%-y – kondısııaly bolsa, 77,2%-y – birinshi klasty, 12,4%-y – ekinshi klasty jáne 10,5%-y – úshinshi klasty tuqym, – deıdi basqarma basshysy. О́ńirde dán sińirý mamyrdyń alǵashqy onkúndiginde bastalady.
Arqa agrarlarynyń qolyn baılaǵan máseleler de joq emes. Sharýasy shashetekten sharýagerdiń shaǵymy da birshama.
– Byltyrǵy sáýirmen salystyrǵanda baǵa maıly daqyldarǵa da, dándi daqyldarǵa da týra eki esege túsip ketti. Ne sebý kerek jáne qandaı daqyl paıdaly ekenin naqty tap basý qıyndap tur. Búginde biz úshin eń basty mindet – barlyq shyǵyndy azaıtý. Al fermer shyǵyndarynyń edáýir bóligin tehnıka, jalaqy, tyńaıtqyshtar jáne ósimdikterdi qorǵaý ıelenedi. Sol sebepti kókónis, kartop qoımalaryn salýǵa beriletin burynǵy sýbsıdııa normalaryn qaıtarýdy suraımyz. Sonymen qatar logıstıka máselesi sheshilse, – deıdi Osakarov aýdany «Naıdorovskoe» JShS dırektory Pavel Lýshak.
Mal sharýashylyǵymen aınalysqan qaýymnyń túıtkilderi de barshylyq. Qaraǵandy oblysynyń agroónerkásiptik keshen sýbektileriniń aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qaýymdastyǵy zań qyzmetiniń basshysy Balǵat Jumkın mal ónimin alýdyń ózindik quny kúrt óskenin aıtady. Al sóıte tura, satýdaǵy baǵa sol qalpy, ózgerissiz. Osy oraıda ol mal azyǵyn daıyndaýda shyǵyndy tómendetetin sýbsıdııa normalaryn qaıta qaraýdy usynady.
– Mal ónimin alýdyń ózindik quny birden ósip ketti. Esesine ony satýdaǵy baǵa ózgerissiz qalyp tur. Sondyqtan da mal sharýashylyǵynyń paıdasy tómendeıdi. Bul máseleni sheshý úshin mal azyǵyn daıyndaý kezinde jumsalatyn shyǵyndy tómendetetin sýbsıdııa normalaryn qaıta qarastyrýdy usynamyz. Sonymen qatar mal sharýashylyǵyna sýbsıdııa berý tártibindegi talaptyń biri – sharýashylyqtyń eseptik nómiriniń bolýy. Ol úshin fermerlerdiń qora-qopsysyna tehnıkalyq qujattary qajet. Ony zańdastyrý úshin ýaqyt berýdi surap otyrmyz, – deıdi Balǵat Jumkın.
Budan bólek agrarshylarǵa qandaı memlekettik qoldaý kórsetiletini týraly qarjy ınstıtýttary da maǵlumat berdi.
Qaraǵandy oblysy
